Shloka 41
प्रतिग्रहभेदः — The Distinction between Giving and Accepting
Vṛṣādarbhī–Saptarṣi Dialogue
“अब श्राद्धमें निषिद्ध अन्न आदि वस्तुओंका वर्णन करता हूँ। अनाजमें कोदो और पुलक-सरसो
varjayel lavaṇaṃ sarvaṃ tathā jambūphalāni ca | avakṣutāvaruditaṃ tathā śrāddhe ca varjayet ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— “ഇപ്പോൾ ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിഷിദ്ധമായ അന്നാദി വസ്തുക്കൾ വിവരിക്കുന്നു. ധാന്യങ്ങളിൽ— കോദ്രവയും പുലാകയും; ഹിംഗു-ദ്രവ്യങ്ങളിൽ— ഹിംഗു മുതലായവ; ശാകങ്ങളിൽ— ഉള്ളി, വെളുത്തുള്ളി, സഹിജൻ, കചനാർ, കാരറ്റ്, കൂഷ്മാണ്ഡം/കുമ്പളങ്ങ, ചുരക്ക മുതലായവ; കറുത്ത ഉപ്പ്; ഗ്രാമത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന വരാഹീകന്ദത്തിന്റെ മജ്ജ; അപ്രോക്ഷിതം (പ്രോക്ഷണം ചെയ്യാത്തത്); കറുത്ത ജീരകം; ബീരിയ-സൗഞ്ചര ഉപ്പ്; ശീതപാകീ; മുളപ്പിച്ച പയർ/മൂങ്ങയും ശൃംഗാടക (വാട്ടർ-ചെസ്റ്റ്നട്ട്) മുതലായവ— ഇവയൊക്കെയും ശ്രാദ്ധത്തിൽ വర్జ്യം. കൂടാതെ എല്ലാ തരത്തിലുള്ള ഉപ്പും, ജാംബു-ഫലം (ജാമുന്), തുമ്മലോ കണ്ണീരോ മൂലം മലിനമായ വസ്തുവും ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഉപേക്ഷിക്കണം।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Śrāddha should be performed with strict attention to ritual suitability: avoid items deemed impure or inappropriate (here, salt and jambu fruits) and avoid food that has been contaminated (e.g., sneezed upon) or associated with improper disturbance (weeping), emphasizing reverence through cleanliness and restraint.
Bhīṣma, instructing on dharma, lists exclusions for the śrāddha rite—specific substances and conditions that invalidate or diminish the sanctity of the ancestral offering.