Shloka 19
Śrāddha-Kalpa: Pitṛ-Pūjā and Tithi-Phala (श्राद्धकल्पः पितृपूजा च तिथिफलम्)
गृह्नन्ति विहितं चेत्थं पिण्डो देय: कुशेष्विति । उसे ऊपर उठी देख मुझे बड़ा आश्वर्य हुआ। भरतश्रेष्ठ! साक्षात् मेरे पिता ही पिण्डका दान लेनेके लिये उपस्थित थे। प्रभो! किंतु जब मैंने शास्त्रीय विधिपर विचार किया
bhīṣma uvāca | gṛhṇanti vihitaṃ cetthaṃ piṇḍo deyaḥ kuśeṣv iti | tato 'haṃ tad-anādṛtya pitur hasta-nidarśanam |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു— ‘വിധിപ്രകാരം തന്നെ ചെയ്യണമെങ്കിൽ പിണ്ഡം കുശപ്പുല്ലിന്മേലേ നൽകണം.’ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ പിതാവ് കണ്ണിനു മുന്നിൽ നീട്ടിയ കൈയെയും മാനിച്ചില്ല. ശാസ്ത്രം മാത്രമേ പ്രമാണമെന്നു കരുതി, പിണ്ഡദാനത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മവിധി സ്മരിച്ച്, ഞാൻ എല്ലാ പിണ്ഡങ്ങളും കുശപ്പുല്ലിന്മേലേ അർപ്പിച്ചു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even extraordinary personal experience (such as a father appearing to receive an offering) should not override śāstric injunction. Dharma here is defined by fidelity to the prescribed ritual method—offering the piṇḍa on kuśa-grass—rather than by emotional impulse or miraculous signs.
Bhishma recounts performing ancestral offerings. Though he perceives his father’s hand as if to take the piṇḍa directly, he restrains himself and follows the Vedic rule: the piṇḍa is to be placed on kuśa-grass, since Pitṛs are not to be fed by hand in this rite.