Shloka 14
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
एते5पि सदृशान् वर्णान् जनयन्ति स्वयोनिषु । मातृजात्या: प्रसूयन्ते हवरा हीनयोनिषु
Bhīṣma uvāca: ete 'pi sadṛśān varṇān janayanti svayoniṣu | mātṛjātyāḥ prasūyante 'varā hīna-yoniṣu ||
ഈ വർണസങ്കരരും തങ്ങളുടെ തന്നെ ജാതിയിലെ സ്ത്രീയുമായി സംഗമിക്കുമ്പോൾ തങ്ങളോടു സമാനമായ വർണം ഉള്ള സന്തതിയെ ജനിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ തങ്ങളേക്കാൾ ഹീനജന്മമുള്ള സ്ത്രീയുമായി ബന്ധപ്പെടുമ്പോൾ ഹീനസന്തതി ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അത്തരം മക്കൾ മാതൃജാതി പ്രകാരമാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharma-śāstra style claim: unions within one’s own varṇa are said to yield offspring of the same status, while unions with lower-born women are said to produce ‘inferior’ offspring, whose social identity is counted by the mother’s lineage.
Bhishma is instructing (as a dharma-teacher figure in Anuśāsana Parva) on norms of marriage, lineage, and social classification, explaining how different kinds of unions are traditionally believed to affect the status of children.