Shloka 33
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत् कर्तुमहति । ब्राह्मणी त्वेव कुर्याद् वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर
na tasyāṃ jātu tiṣṭhantyām anyā tat kartum arhati | brāhmaṇī tv eva kuryād vā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! ബ്രാഹ്മണി (ഭാര്യ) സന്നിഹിതയായിരിക്കെ മറ്റൊരു സ്ത്രീക്കും ആ കര്ത്തവ്യങ്ങള് നിര്വഹിക്കാനുള്ള അവകാശമില്ല. ബ്രാഹ്മണ ഭര്ത്താവിനുള്ള ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം സേവകള്—സ്നാനം കഴിപ്പിക്കല്, ശൃംഗാരസാമഗ്രി സമര്പ്പിക്കല്, ദന്തശുദ്ധിക്കായി ദാതുന്-മഞ്ജനം നല്കല്, കണ്ണില് അഞ്ജനം ഇടല്, നിത്യ ഹോമ-പൂജകളില് ഹവ്യ-കവ്യ സാമഗ്രി ഒരുക്കല്, ഗൃഹത്തിലെ മറ്റു ധര്മ്മകര്മ്മങ്ങളില് സഹായം ചെയ്യല്—ഇവയെല്ലാം ബ്രാഹ്മണിയേ ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts an exclusivity of household-religious service within the Brahmin household: when the Brahmin wife is present, she alone is considered entitled to perform the prescribed domestic and ritual services for her Brahmin husband, reflecting the text’s varṇāśrama-based norms of duty and propriety.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he specifies a rule about who may perform certain household and ritual duties in a Brahmin home, emphasizing that these are to be done by the brāhmaṇī herself and not by another woman while she is present.