Shloka 10
शूद्रो5हं नाधिकारो मे चातुराश्रम्यसेवने । इति विज्ञानमपरे नात्मन्युपदधत्युत
śūdro ’haṃ nādhikāro me cāturāśramya-sevane | iti vijñānam apare nātmany upadadhaty uta ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ചിലർ അജ്ഞാനത്താൽ ‘ഞാൻ ശൂദ്രൻ; അതിനാൽ ബ്രഹ്മചര്യാദി ചതുരാശ്രമങ്ങൾ ആചരിക്കാൻ എനിക്ക് അധികാരമില്ല’ എന്നു മനസ്സിൽ പതിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ സദ്ഗുണസമ്പന്നരായ ദ്വിജർ തങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഇത്തരമൊരു വഞ്ചനാപരമായ സ്വയംപരിമിതിയെ അടുപ്പിക്കുകയില്ല.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse critiques a defeatist or self-excluding belief—“I have no right to spiritual discipline”—and suggests that the virtuous do not take refuge in such inner excuses. Ethically, it points toward sincerity and responsibility in pursuing dharma rather than hiding behind identity-based pretexts.
In Bhīṣma’s instruction on dharma, he comments on how some people interpret social status as barring them from āśrama-based practices, while praising the truly good (here described as virtuous dvijas) for not entertaining such inner ‘chala’—a deceptive rationalization.