Shloka 40
स पञ्चाधा पञ्चजनोपपन्नं संचोदयन् विश्वमिदं सिसुक्षु: । ततश्चलकारावनिमारुतौ च खं ज्योतिरम्भश्ष॒ तथैव पार्थ
sa pañcadhā pañcajanopapannaṃ saṃcodayan viśvam idaṃ sisukṣuḥ | tataś calakārāvanimārutau ca khaṃ jyotir ambhaś ca tathaiva pārtha kuntīkumarāḥ |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—കുന്തീപുത്രാ! അഞ്ചുവിധ ജീവസമൂഹങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ വിശ്വം സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച പരമപ്രേരകൻ പഞ്ചവിധമായി ലോകത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ച് എല്ലാം തന്റെ അധീനത്തിൽ നിർത്തുന്നു. തുടർന്ന് അവൻ ക്രമമായി ഭൂമി, ജലം, തേജസ് (അഗ്നി/പ്രകാശം), വായു, ആകാശം എന്നീ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the universe and its diverse orders of beings arise from a single governing principle that impels and sustains creation. The five great elements are produced in an ordered sequence, implying a cosmos structured by law and purpose—an ethical-metaphysical backdrop for dharma.
Bhishma, instructing the Pandavas (addressing Arjuna as Partha), explains a doctrine of creation: the Supreme creator, intending to manifest the world, brings forth the five elements and thereby supports the five classes of beings (gods, asuras, humans, ancestors, and animals).