Shloka 39
ये विश्वके निवासस्थान और निर्गुण हैं। इन्हींको वासुदेव, जीवभूत संकर्षण, प्रद्युम्न और चौथा अनिरुद्ध कहते हैं। ये आत्मयोनि परमात्मा सबको अपनी आज्ञाके अधीन रखते हैं
ye viśvake nivāsasthānaṃ ca nirguṇāḥ | etān eva vāsudevaḥ, jīvabhūtaḥ saṅkarṣaṇaḥ, pradyumnaḥ, caturthaś cāniruddha iti vadanti | te ātmayoniḥ paramātmā sarvān svājñāyā adhīnaṃ kurvanti |
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ വിശ്വത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാനവും ഗുണാതീതനും ആകുന്നു. ജ്ഞാനികൾ അവനെ വാസുദേവൻ, ജീവതത്ത്വമായ സംകർഷണൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, നാലാമനായ അനിരുദ്ധൻ എന്നും പറയുന്നു. ആത്മയോനിയായ പരമാത്മാവായി അവൻ എല്ലാവരെയും തന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് അധീനരാക്കുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a theological-metaphysical doctrine: the Supreme, beyond material qualities (nirguṇa), is the cosmic abode and governs all beings. This Supreme is described through the fourfold manifestation (Vāsudeva, Saṅkarṣaṇa, Pradyumna, Aniruddha), emphasizing divine sovereignty and the ordered governance of the world.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and higher truths. Here he shifts to a devotional and philosophical exposition, identifying the Supreme Lord’s forms and affirming that all beings remain under the Lord’s command.