Shloka 108
अनन्तो हुतभुग् भोक्ता सुखदो नैकजो<ग्रज: । अनिर्विण्ण: सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद््भुत:
ananto hutabhug bhoktā sukhado naikajo 'grajaḥ | anirviṇṇaḥ sadāmarṣī lokādhiṣṭhānam adbhutaḥ ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—അവൻ അനന്തൻ; ഹുതഭുക്—യജ്ഞഹവി ഭക്ഷിക്കുന്നവൻ; ഭോക്താവ്—ജഗത്തെ പോഷിച്ചു ഭരിക്കുന്നവൻ; സുഖദൻ—ഭക്തർക്കു പരമസുഖം നൽകുന്നവൻ. ധർമ്മരക്ഷയ്ക്കും സജ്ജനസംരക്ഷണത്തിനുമായി അവൻ സ്വേച്ഛയാൽ അനേകം ജന്മങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; എന്നാലും അവൻ അഗ്രജൻ—ആദിപുരുഷൻ, പ്രഥമജന. അവൻ അനിർവിണ്ണൻ—ഒരിക്കലും ക്ഷീണമില്ലാത്തവൻ; സദാമർഷീ—സത്പുരുഷന്മാരോടു സദാ ക്ഷമാശീലൻ; അവൻ ലോകാധിഷ്ഠാനം—സകല ലോകങ്ങളുടെയും അത്ഭുത ആധാരം।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse praises the Supreme as infinite and wondrous, the cosmic support who receives sacrificial offerings, sustains the world, and grants bliss. It also teaches that divine incarnation (many births) can occur voluntarily for the protection of dharma, while the same Lord remains the primordial source beyond fatigue or limitation.
In Anushasana Parva, Bhishma is instructing Yudhishthira on dharma and extolling the Supreme through a sequence of divine epithets. This verse continues that litany, describing the Lord’s roles in sacrifice, governance of the cosmos, compassion toward the righteous, and His wondrous nature.