Shloka 61
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
ततो ययुर्भूतगणा: सरितश्न॒ यथागतम् | गन्धर्वाप्सरसश्वैव प्रणम्य शिरसा भवम्,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! पार्वतीजीके द्वारा इस प्रकार नारीधर्मका वर्णन सुनकर देवाधिदेव महादेवजीने गिरिराजकुमारीका बड़ा आदर किया और वहाँ समस्त अनुचरोंके साथ आये हुए लोगोंको जानेकी आज्ञा दी। तब समस्त भूतगण, सरिताएँ गन्धर्व और अप्सराएँ भगवान् शंकरको सिरसे प्रणाम करके अपने-अपने स्थानको चली गयीं
tato yayur bhūta-gaṇāḥ saritaś ca yathāgatam | gandharvāpsarasaś caiva praṇamya śirasā bhavam ||
അതിനുശേഷം ഭൂതഗണങ്ങളും നദികളും വന്നതുപോലെ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി. ഗന്ധർവരും അപ്സരസ്സുകളും ഭവനെ (ശിവനെ) ശിരസാ നമസ്കരിച്ചു തത്തത്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights proper reverence and orderly conduct in a sacred setting: divine beings depart only after paying homage to Śiva, reflecting dharmic etiquette—honor to the divine and disciplined closure after instruction.
After Pārvatī’s discourse on strī-dharma (women’s duties/ethics) and Śiva’s honoring of her, Śiva dismisses the gathered retinue; the bhūta-gaṇas, rivers, Gandharvas, and Apsarases bow to him and return to their own abodes.