Shloka 216
Ahiṃsā as Threefold Restraint (Mind–Speech–Action) and the Ethics of Consumption
बुद्धिरात्मा च सहिता धर्म पश्यन्ति नित्यदा | बृहस्पतिजीने कहा--धर्मराज! पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश, मन, यम, बुद्धि और आत्मा--ये सब सदा एक साथ मनुष्यके धर्मपर दृष्टि रखते हैं
buddhir ātmā ca sahitā dharma paśyanti nityadā |
ബുദ്ധിയും ആത്മാവും ഒന്നിച്ചുകൂടി നിത്യം മനുഷ്യന്റെ ധർമ്മത്തെ നോക്കുന്നു. ഉപദേശത്തിൽ ബൃഹസ്പതി ധർമ്മരാജനോട് പറഞ്ഞു—പൃഥ്വി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, മനസ്, യമൻ, ബുദ്ധി, ആത്മാവ്—ഇവയെല്ലാം സദാ ഒരുമിച്ച് മനുഷ്യന്റെ ധർമ്മാചരണത്തെ സാക്ഷിയായി നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma is never private: one’s own intellect and inner Self, along with cosmic and moral forces, continually witness conduct. This frames ethical life as accountability before both inner conscience and universal order.
In Anuśāsana Parva’s instruction on righteous living, Yudhiṣṭhira speaks, and the discourse (attributed here to Bṛhaspati) emphasizes that the elements and inner faculties—culminating in buddhi and ātman—observe human actions, urging steadfast adherence to dharma.