Shloka 114
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
उद्दीपकाश्न गृध्राश्ष॒ कपोता भ्रमरास्तथा | निविशेयुर्यदा तत्र शान्तिमेव तदा55चरेत् । अमंगल्यानि चैतानि तथाक्रोशो महात्मनाम्
uddīpakāś ca gṛdhrāś ca kapotā bhramarās tathā | niviśeyur yadā tatra śāntim eva tadā caret || amaṅgalyāni caitāni tathākrośo mahātmanām ||
ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഉദ്ദീപകപക്ഷി, കഴുകൻ, കാട്ടുപ്രാവ്, ഭ്രമരം മുതലായവ ഏതെങ്കിലും സമയത്ത് വീട്ടിൽ കയറിവന്നാൽ, അപ്പോൾ ശാന്തികർമ്മം മാത്രം ചെയ്യണം; കാരണം ഇവ അമംഗളസൂചനകളായി കരുതപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ മഹാത്മാക്കളെ നിന്ദിക്കുന്നതും മനുഷ്യന് അനർത്ഥം വരുത്തുന്നു.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Two linked ethical cautions are given: (1) when inauspicious signs appear (here, certain creatures entering the home), one should respond with calming, corrective action—śānti—rather than panic or aggression; (2) more importantly, abusing or disparaging noble, great-souled people is itself a direct cause of one’s misfortune.
In Bhīṣma’s instruction on righteous conduct (Anuśāsana Parva), he lists traditional omens and prescribes the appropriate response: perform pacificatory measures if such signs occur. He then broadens the lesson to moral causality, warning that reviling the virtuous is also an inauspicious act that harms the doer.