Shloka 11

Vāraṇāvata-prasaṃsā and the Pāṇḍavas’ Departure (वरणावत-प्रशंसा तथा पाण्डव-प्रयाणम्)

Devanagari script

नाश्रोत्रिय: श्रोत्रियस्थ नारथी रथिन: सखा । नाराजा पार्थिवस्यापि सखिपूर्व किमिष्यते,जो श्रोत्रिय नहीं है, वह श्रोत्रिय (वेदवेत्ता)-का मित्र नहीं हो सकता। जो रथी नहीं है, वह रथीका सखा नहीं हो सकता। इसी प्रकार जो राजा नहीं है, वह किसी राजाका मित्र कदापि नहीं हो सकता। फिर तुम पुरानी मित्रताका क्‍यों स्मरण करते हो?

Transliteration

hūpada uvāca | nāśrotriyaḥ śrotriyastha nārathī rathinaḥ sakhā | nārājā pārthivasyāpi sakhipūrvaṃ kim iṣyate ||

Translation

ശ്രോത്രിയനല്ലാത്തവന് ശ്രോത്രിയന്റെ സുഹൃത്ത് ആകാൻ കഴിയില്ല; രഥിയല്ലാത്തവന് രഥിയുടെ കൂട്ടുകാരനാകാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ രാജാവല്ലാത്തവന് ഒരു രാജാവിന്റെ യഥാർത്ഥ സുഹൃത്ത് ആകാൻ കഴിയില്ല. പിന്നെ നീ പഴയ സൗഹൃദം എന്തിന് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു?

Word by Word

• {'nā-': 'not

• a negating prefix', 'śrotriyaḥ': 'a Veda-trained Brahmin

• one learned in Vedic recitation and tradition', 'śrotriyasya (śrotriyastha)': 'of a śrotriya

• (reading suggests ‘of/with the śrotriya’—i.e., in relation to him)', 'rathī': 'a chariot-fighter

• one skilled in chariot warfare', 'rathinaḥ': 'of a rathin (chariot-warrior)', 'sakhā': 'friend

• companion', 'rājā': 'king', 'pārthivasya': 'of a ruler/king (lit. ‘earthly lord’)', 'api': 'even

• also', 'sakhi-pūrvam': 'former friendship

• old companionship', 'kim': 'why? what use?', 'iṣyate': 'is desired/approved/considered proper'}

Speaker

हुपद उवाच

Characters & Entities

• हूपद (Hūpada)
• श्रोत्रिय (śrotriya)
• रथी/रथिन् (rathī/rathin)
• राजा/पार्थिव (rājā/pārthiva)