Adhyaya 13
आस्तीक-उपाख्यान-प्रस्तावः | Introduction to the Āstīka Narrative
Upa-parva: Āstīkopākhyāna (The Narrative of Āstīka)
Chapter 13.0 opens with Śaunaka’s interrogatives: why King Janamejaya undertook the sarpasatra intended to exterminate serpents, and why the eminent brahmin Āstīka intervened to release the Nāgas from the sacrificial fire. Sauti positions the response as the well-known Āstīka-ākhyāna, authenticated through the Vyāsa lineage and previously transmitted by his father Lomaharṣaṇa. The chapter then transitions from frame-question to origin story: Jaratkāru is described as an austere ascetic; he encounters his ancestors suspended in a pit, imperiled because lineage has not continued. They instruct him that progeny is necessary for their welfare, and he agrees to marry only under specific conditions, including a spouse of the same name and obtained without coercive acquisition. Vāsuki offers his sister Jaratkāru (by name), motivated by a prior curse upon the Nāgas and the need for pacification. The marriage produces Āstīka, characterized as a learned, disciplined figure whose later role is to neutralize the destructive endpoint of Janamejaya’s ritual while also fulfilling ancestral obligations. The chapter concludes with Sauti indicating that the Āstīka narrative has been recounted in due order and invites the next inquiry.
Chapter Arc: शौनक ऋषि सूत उग्रश्रवा से पूछते हैं—जिस आस्तीक ने सर्पों को अग्नि से छुड़ाया, वह कौन था, किसका पुत्र था, और जनमेजय का सर्पसत्र क्यों आरम्भ हुआ? → सूत कथा को पीछे ले जाकर तपोबल-सम्पन्न यायावर मुनि जरत्कारु का परिचय देते हैं। पृथ्वी-पर्यटन के बीच वह अपने पितरों को महागर्त में उलटे लटके, पाद-ऊर्ध्व, मुख-अधो देखता है—उनका जीवन-धागा क्षीण है और वंश-परम्परा टूटने से वे संकट में हैं। पितर उससे विवाह और संतान की याचना करते हैं; पर जरत्कारु वैराग्य, दरिद्रता और भिक्षावृत्ति का हवाला देकर विवाह-बंधन से बचना चाहता है। → पितरों की करुण पुकार के सामने जरत्कारु प्रतिज्ञा करता है कि वह केवल उसी स्त्री से विवाह करेगा जो ‘जरत्कारु’ नाम की ही हो और जो उसे बिना मूल्य/दहेज के प्राप्त हो—क्योंकि वह स्वयं दरिद्र है और किसी पर भार नहीं डालना चाहता। वह स्पष्ट करता है कि उसी पत्नी के गर्भ से उत्पन्न संतान पितरों का उद्धार करेगी और उन्हें शाश्वत स्थान दिलाएगी। → जरत्कारु पितरों के उद्धार-हेतु विवाह के लिए उद्यत होता है, पर अपनी कठोर शर्तों के साथ। सूत संकेत देता है कि यह संकल्प आगे चलकर आस्तीक के जन्म और सर्पसत्र-निवारण की कड़ी बनेगा। → सूत आगे की विस्तृत कथा का वचन देता है—अब यह बताया जाएगा कि ‘जरत्कारु’ नाम की कन्या कहाँ से मिली, विवाह कैसे हुआ, और आस्तीक कैसे उत्पन्न होकर सर्पसत्र को रोकने में समर्थ हुआ।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात बछ। अ--क्ाज (आस्तीकपर्व) त्रयोदशो 5 ध्याय: जरत्कारुका अपने पितरोंके अनुरोधसे विवाहके लिये उद्यत होना शौनक उवाच किमर्थ राजशार्दूल: स राजा जनमेजय: । सर्पसत्रेण सर्पाणां गतो<न्तं तद् वदस्व मे
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—രാജശാർദൂലനായ ജനമേജയരാജാവ് ഏതു കാരണത്താൽ സർപ്പസത്രം നടത്തി സർപ്പങ്ങളെ നാശാന്തത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു? അത് എനിക്ക് പറയുക.
Verse 2
निखिलेन यथातत्त्वं सौते सर्वमशेषत: । आस्तीकक्ष द्विजश्रेष्ठ: किमर्थ जपतां वर:
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൗതേ! യഥാതത്ത്വമായി, പൂർണ്ണമായി, ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ പറയുക—ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനും ജപനിഷ്ഠരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ആസ്തീകൻ ഏതു കാരണത്താൽ പ്രസിദ്ധനും പ്രശംസിതനുമായി?
Verse 3
मोक्षयामास भुजगानू् प्रदीप्तादू वसुरेतस: । कस्य पुत्र: स राजासीत् सर्पसत्रं य आहरत्
ശൗനകൻ ചോദിച്ചു—വസുവിന്റെ ദീപ്തമായ ബീജത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ രാജാവ്, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിഭീഷണതയിൽ നിന്ന് ഭുജംഗങ്ങളെ മോചിപ്പിച്ചവൻ—അവൻ ആരുടെ പുത്രൻ? സർപ്പസത്രം ഏർപ്പെടുത്തിയതു ആരാണ്?
Verse 4
सच द्विजातिप्रवर: कस्य पुत्रोडभिधत्स्व मे । शौनकजीने पूछा--सूतजी! राजाओंमें श्रेष्ठ जनमेजयने किसलिये सर्पसत्रद्वारा सर्पोका अन्त किया? यह प्रसंग मुझसे कहिये। सूतनन्दन! इस विषयकी सब बातोंका यथार्थरूपसे वर्णन कीजिये। जप-यज्ञ करनेवाले पुरुषोंमें श्रेष्ठ विप्रवर आस्तीकने किसलिये सर्पोंको प्रज्वलित अग्निमें जलनेसे बचाया और वे राजा जनमेजय
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—അവൻ, ദ്വിജാതിപ്രവരനായ ആസ്തീകൻ, ആരുടെ പുത്രൻ? എനിക്ക് പറയുക. സൗതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജ! പറയപ്പെടുന്നതുപോലെ തന്നേ ആസ്തീകന്റെ ഈ മഹാഖ്യാനം ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു.
Verse 5
शौनक उवाच श्रोतुमिच्छाम्यशेषेण कथामेतां मनोरमाम्
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഈ മനോഹരമായ കഥ ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ പൂർണ്ണമായി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 6
सौतिर्वाच इतिहासमिमं विप्रा: पुराणं परिचक्षते
സൗതി പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഈ ഇതിഹാസത്തെ പുരാണസദൃശമായ അതിപ്രാചീനചരിത്രമെന്നു പറയുന്നു. ഹേ ശൗനകാ! ബ്രാഹ്മണർ ഇതിനെ അത്യന്തം പഴയതെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. മുമ്പ് എന്റെ പിതാവായ ലോമഹർഷണൻ—വ്യാസന്റെ മേധാവി ശിഷ്യൻ—ഋഷികൾ ചോദിച്ചതിനാൽ നൈമിഷാരണ്യവാസികളായ ബ്രാഹ്മണരുടെ സഭയിൽ സ്വയം ശ്രീകൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) പറഞ്ഞ ഈ ഇതിഹാസം യഥാവിധി വിവരണം ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു കേട്ട ഞാൻ ഇപ്പോൾ അതേ ക്രമത്തിൽ വിശ്വസ്തമായി പറയുന്നു.
Verse 7
कृष्णद्वैपायनप्रोक्तं नैमिषारण्यवासिषु | पूर्व प्रचोदित: सूत: पिता मे लोमहर्षण:
ഈ പുണ്യചരിത്രം ശ്രീകൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) പറഞ്ഞതും നൈമിഷാരണ്യവാസികളുടെ ഇടയിൽ പാരായണം ചെയ്തതുമാണ്. മുമ്പ് ഋഷികളുടെ പ്രേരണയാൽ എന്റെ പിതാവായ സൂതൻ ലോമഹർഷണൻ, വ്യാസവചനാനുസാരം ഇതേ ആഖ്യാനം സഭയിൽ വിവരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു കേട്ട ഞാൻ ഇപ്പോൾ അതേ ക്രമത്തിൽ യഥാവിധി പറയുന്നു.
Verse 8
शिष्यो व्यासस्य मेधावी ब्राह्मणेष्विदमुक्तवान् | तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवक्ष्यामि यथातथम्
വ്യാസന്റെ മേധാവി ശിഷ്യൻ ഈ ആഖ്യാനം ബ്രാഹ്മണരുടെ ഇടയിൽ പറഞ്ഞു. അതുകൊണ്ട് ആ പ്രാമാണിക പരമ്പരയിൽ നിന്നു കേട്ട ഞാൻ ഇപ്പോൾ അതിനെ യഥാതഥമായി—അങ്ങനെ തന്നെയായി—വിവരിക്കുന്നു.
Verse 9
इदमास्तीकमाख्यान॑ तुभ्यं शौनक पृच्छते । कथयिष्याम्यशेषेण सर्वपापप्रणाशनम्,शौनकजी! यह आस्तीक मुनिका उपाख्यान सब पापोंका नाश करनेवाला है। आपके पूछनेपर मैं इसका पूरा-पूरा वर्णन कर रहा हूँ
ഹേ ശൗനകാ! ആസ്തീക മുനിയുടെ ഈ ഉപാഖ്യാനം നീ എന്നോടു ചോദിക്കുന്നു. ഞാൻ അതിനെ പൂർണ്ണമായി പറയുന്നു—ഇത് സർവ്വപാപനാശകമാണ്.
Verse 10
आस्तीकस्य पिता हासीत् प्रजापतिसम: प्रभु: । ब्रह्मचारी यताहारस्तपस्युग्रे रत: सदा
ആസ്തീകന്റെ പിതാവ് പ്രഭാവത്തിൽ പ്രജാപതിസമനായ മഹാപ്രഭുവായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ബ്രഹ്മചാരിയും ആഹാരനിയമം പാലിക്കുന്നവനും ആയിരുന്നു; സദാ ഉഗ്രതപസ്സിൽ നിരതനായി നിലകൊണ്ടു.
Verse 11
जरत्कारुरिति ख्यात ऊर्ध्वरेता महातपा: । यायावराणां प्रवरो धर्मज्ञ: संशितव्रत:
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—അവൻ ‘ജരത്കാരു’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. അവൻ ഊർധ്വരേതാ, മഹാതപസ്വി. യായാവര മുനിമാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ—ധർമ്മജ്ഞനും ദൃഢവ്രതനും.
Verse 12
स कदाचिन्महाभागस्तपोबलसमन्वित: । चचार पृथिवीं सर्वा यत्रसायंगृहो मुनि:
ഒരിക്കൽ ആ മഹാഭാഗ മുനി തപോബലസമ്പന്നനായി സർവ്വ ഭൂമിയിലും സഞ്ചരിച്ചു. മുനിവൃത്തം അനുസരിച്ച് സന്ധ്യ വീഴുന്നിടത്തുതന്നെ അവന്റെ വാസം ആയിരുന്നു.
Verse 13
तीर्थेषु च समाप्लावं कुर्वन्नटति सर्वश: । चरन् दीक्षां महातेजा दुश्चरामकृतात्मभि:
അവൻ എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിച്ച് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്തു. ആ മഹാതേജസ്വി മുനി കഠിനവ്രതങ്ങളുടെ ദീക്ഷ സ്വീകരിച്ചാണ് യാത്ര ആരംഭിച്ചത്—ആത്മനിയമമില്ലാത്തവർക്ക് അത്യന്തം ദുഷ്കരം.
Verse 14
वायुभक्षो निराहार: शुष्यन्ननिमिषो मुनि: । इतस्तत: परिचरन् दीप्तपावकसप्रभ:
അവൻ ചിലപ്പോൾ വായുവിനെ ആഹാരമാക്കി, ചിലപ്പോൾ പൂർണ്ണ നിരാഹാരനായി തപസ്സാൽ ശരീരം ശോഷിപ്പിച്ചു. നിദ്രയെ ജയിച്ചതിനാൽ അവൻ അനിമിഷനായിരുന്നു. ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി.
Verse 15
अटमान: कदाचित् स्वान् स ददर्श पितामहान् । लम्बमानान् महागर्ते पादैरूर्ध्वैरवाड्मुखान्
സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഒരിക്കൽ അവൻ തന്റെ പിതാമഹന്മാരെ കണ്ടു—ഒരു മഹാഗർത്തത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു; പാദങ്ങൾ മേലോട്ടും മുഖങ്ങൾ കീഴോട്ടുമായിരുന്നു.
Verse 16
तानब्रवीत् स दृष्टवैव जरत्कारु: पितामहान् । के भवन्तो5वलम्बन्ते गर्ते हास्मिन्नधोमुखा:,उन्हें देखते ही जरत्कारुने उनसे पूछा--“आपलोग कौन हैं, जो इस गड़ढेमें नीचेको मुख किये लटक रहे हैं
അവരെ കണ്ടയുടൻ ജരത്കാരു പിതാമഹന്മാരോട് ചോദിച്ചു—“നിങ്ങൾ ആരാണ്? ഈ കുഴിയിൽ അധോമുഖരായി തൂങ്ങി നിൽക്കുന്നത്?”
Verse 17
वीरणस्तम्बके लग्ना: सर्वतः परिभक्षिते | मूषकेन निगूढेन गर्तेडस्मिन् नित्यवासिना
“നിങ്ങൾ പിടിച്ചു തൂങ്ങി നിൽക്കുന്ന വീരണ-തൃണത്തിന്റെ കൂട്ടം, ഈ കുഴിയിൽ മറഞ്ഞ് നിത്യവസിക്കുന്ന എലി ചുറ്റുമെല്ലാം നിന്ന് പ്രായം മുഴുവനായി കടിച്ചു തിന്നുകളഞ്ഞിരിക്കുന്നു.”
Verse 18
3 पितर ऊचु. यायावरा नाम वयमृषय: संशितव्रता: । संतानप्रक्षयाद् ब्रद्मुनज्नधो गच्छाम मेदिनीम्
പിതാക്കൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഞങ്ങൾ ‘യായാവരർ’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, കഠിനവ്രതങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായ ഋഷികളാണ്. സന്താനപരമ്പര ക്ഷയിച്ചതിനാൽ ഞങ്ങൾ താഴേക്ക്—ഭൂമിയിലേക്കു—പതിക്കുന്നു.”
Verse 19
अस्माकं संततिस्त्वेको जरत्कारुरिति स्मृत: । मन्दभाग्यो5ल््पभाग्यानां तप एव समास्थित:,हमारी एक संतति बच गयी है, जिसका नाम है जरत्कारु। हम भाग्यहीनोंकी वह अभागी संतान केवल तपस्यामें ही संलग्न है
“ഞങ്ങളുടെ വംശത്തിൽ ഒരേയൊരു സന്തതി മാത്രമേ ശേഷിച്ചുള്ളൂ—‘ജരത്കാരു’ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നവൻ. അല്പഭാഗ്യമുള്ളവരിലും അവൻ മന്ദഭാഗ്യൻ; തപസ്സിൽ മാത്രമേ അവൻ നിലകൊള്ളുന്നുള്ളൂ.”
Verse 20
न स पुत्राञउ्जनयितु दारान् मूढश्चिकीर्षति । तेन लम्बामहे गर्ते संतानस्य क्षयादिह
“അവൻ മോഹഗ്രസ്തനായി, പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കാനായി ഭാര്യയെ സ്വീകരിച്ച് വിവാഹം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ സന്താനപരമ്പര ക്ഷയിച്ചതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ ഈ കുഴിയിൽ തൂങ്ങി നിൽക്കുന്നു. ഹേ സാധുശിരോമണേ! ബന്ധുവിനെപ്പോലെ ഞങ്ങളുടെ ഈ ദീനാവസ്ഥയിൽ ദുഃഖിക്കുന്ന നിങ്ങൾ ആരാണ്? ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഞങ്ങളുടെ സമീപത്ത് നിന്നു, ആത്മീയനെപ്പോലെ ഈ ശോചനീയ ജീവികൾക്കായി വിലപിക്കുന്ന നിങ്ങൾ ആരാണ്?”
Verse 21
अनाथास्तेन नाथेन यया दुष्कृतिनस्तथा | कस्त्वं बन्धुरिवास्माकमनुशोचसि सत्तम
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—“ദുഷ്കൃത്യങ്ങളാൽ നശിച്ച പാപികളുപോലെ, രക്ഷകൻ ഉണ്ടായിട്ടും ഞങ്ങൾ അനാഥരായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഹേ സത്പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! ബന്ധുവെന്നപോലെ ഞങ്ങളെക്കുറിച്ച് നീ ആരാണ് ദുഃഖിക്കുന്നത്?”
Verse 22
ज्ञातुमिच्छामहे ब्रह्मनू को भवानिह नः स्थित: । किमर्थ चैव न: शोच्याननुशोचसि सत्तम
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഇവിടെ ഞങ്ങളുടെ ഇടയിൽ നിൽക്കുന്ന നീ ആരാണെന്ന് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ സത്പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ! സത്യത്തിൽ ശോചനീയരായ ഞങ്ങളെക്കുറിച്ച് നീ എന്തുകൊണ്ടാണ് കരുണയോടെ ദുഃഖിക്കുന്നത്?”
Verse 23
जरत्कारुर्वाच मम पूर्वे भवन्तो वै पितर: सपितामहा: । ब्रूत कि करवाण्यद्य जरत्कारुरहं स्वयम्
ജരത്കാരു പറഞ്ഞു—“മഹാത്മാക്കളേ! നിങ്ങളാണ് എന്റെ പൂർവ്വികർ—പിതൃഗണവും പിതാമഹന്മാരും. ഞാൻ തന്നെയാണ് ജരത്കാരു. പറയുക, ഇന്ന് ഞാൻ നിങ്ങളെ എങ്ങനെ സേവിക്കണം?”
Verse 24
पितर ऊचु. यतस्व यत्नवांस्तात संतानाय कुलस्य नः । आत्मनोडर्थेडस्मदर्थे च धर्म इत्येव वा विभो
പിതൃഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“മകനേ! നമ്മുടെ കുലത്തിന്റെ സന്താനപരമ്പര നിലനിൽക്കാൻ നീ സ്ഥിരമായി പരിശ്രമിക്ക. ഹേ വിഭോ! നിന്റെ നിമിത്തമോ, ഞങ്ങളുടെ നിമിത്തമോ, അല്ലെങ്കിൽ ധർമ്മം എന്നതുകൊണ്ടുമാത്രമോ—പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി യത്നിക്ക.”
Verse 25
न हि धर्मफलैस्तात न तपोभि: सुसंचितै: । तां गतिं प्राप्तुवन्तीह पुत्रिणो यां व्रजन्ति वै
പിതൃഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“മകനേ! ഈ ലോകത്തിൽ പുത്രവാന്മാർ പ്രാപിക്കുന്ന ആ ഉന്നത ഗതി, മറ്റുള്ളവർക്ക് ധർമ്മഫലങ്ങളാലും, സമൃദ്ധമായി സമ്പാദിച്ച തപസ്സാലും പോലും ലഭ്യമാകുന്നില്ല.”
Verse 26
तद् दारग्रहणे यत्नं संतत्यां च मन: कुरु । पुत्रकास्मन्नियोगात् त्वमेतन्न: परमं हितम्
അതുകൊണ്ട്, പുത്രാ, ഞങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം വിവാഹം സ്വീകരിക്കാൻ പരിശ്രമിക്ക; സന്താനോത്പാദനത്തിലേക്കും മനസ്സു നിവർത്തിക്ക. ഇതുതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് പരമഹിതം.
Verse 27
जरत्कारुस्वाच न दारान् वै करिष्ये5हं न धनं जीवितार्थत: । भवतां तु हितार्थाय करिष्ये दारसंग्रहम्
ജരത്കാരു പറഞ്ഞു—പിതാമഹന്മാരേ, എന്റെ ജീവിതസുഖത്തിനായി ഞാൻ ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കുകയില്ല, ധനം സമ്പാദിക്കുകയുമില്ലെന്ന് ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ ക്ഷേമം അതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ ഹിതാർത്ഥം ഞാൻ വിവാഹം സ്വീകരിക്കും.
Verse 28
समयेन च कर्ताहमनेन विधिपूर्वकम् | तथा यद्युपलप्स्यामि करिष्ये नान्यथा हाहम्
എന്നാൽ ഒരു നിബന്ധനയോടെ—യോഗ്യസമയത്ത് ശാസ്ത്രവിധിപൂർവം ഞാൻ വിവാഹം നടത്തും. ആ നിബന്ധനയ്ക്കൊത്ത കന്യക ലഭിച്ചാൽ മാത്രമേ; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ വിവാഹം ചെയ്യുകയില്ല.
Verse 29
सनाम्नी या भवित्री मे दित्सिता चैव बन्धुभि: | भैक्ष्यवत्तामहं कन्यामुपयंस्ये विधानतः
(ആ നിബന്ധന ഇങ്ങനെ—) എന്റെ പേരിനോടു തുല്യമായ പേരുള്ള കന്യക, അവളുടെ ബന്ധുക്കൾ സ്വമേധയാ എനിക്ക് നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൾ, കൂടാതെ ഭിക്ഷപോലെ ചോദിക്കാതെയേ ലഭിക്കുന്നവൾ—അത്തരം കന്യകയെയേ ഞാൻ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം പാണിഗ്രഹണം ചെയ്യും.
Verse 30
दरिद्राय हि मे भार्या को दास्यति विशेषत: । प्रतिग्रहीष्ये भिक्षां तु यदि कश्चित् प्रदास्यति
ഞാൻ ദരിദ്രനാണ്; ചോദിച്ചാലും ആരാണ് തന്റെ കന്യയെ ഭാര്യയായി നൽകുക? അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിശ്ചയിച്ചു—ആരെങ്കിലും ഭിക്ഷപോലെ കന്യയെ നൽകുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ അവളെ സ്വീകരിക്കും.
Verse 31
पितामहो! मैं इसी प्रकार, इसी विधिसे विवाहके लिये सदा प्रयत्न करता रहूँगा। इसके विपरीत कुछ नहीं करूँगा
പിതാമഹാ! ഞാൻ ഇതേ രീതിയിൽ, ഇതേ വിധിപ്രകാരം വിവാഹത്തിനായി എപ്പോഴും പരിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. ഇതിന് വിരുദ്ധമായി ഒന്നും ചെയ്യുകയില്ല.
Verse 32
तत्र चोत्पत्स्यते जन्तुर्भवतां तारणाय वै | शाश्वतं स्थानमासाद्य मोदन्तां पितरो मम
അങ്ങനെ ലഭിച്ച ഭാര്യയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ജീവി നിശ്ചയമായും ജന്മം പ്രാപിച്ച് നിങ്ങളെ തരണം ചെയ്യും. അതുകൊണ്ട് എന്റെ പിതൃകൾ ശാശ്വത സ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ച് അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ വസിക്കട്ടെ.
Verse 33
एवं दारक्रियाहेतो: प्रयतिष्ये पितामहा: । अनेन विधिना शश्रृन्न करिष्येडहमन्यथा
ഇങ്ങനെ വിവാഹബന്ധപ്പെട്ട കർമങ്ങൾക്കായി, ഹേ പിതാമഹന്മാരേ, ഞാൻ പരിശ്രമിക്കും. ഇതേ വിധിപ്രകാരം തന്നെ അത് നിർവഹിക്കും; മറ്റെങ്ങനെല്ല.
Verse 43
सर्वमेतदशेषेण शृणु मे वदतां वर । उग्रश्रवाजीने कहा-ब्रह्मन! आस्तीकका उपाख्यान बहुत बड़ा है। वक्ताओंमें श्रेष्ठ! यह प्रसंग जैसे कहा जाता है, वह सब पूरा-पूरा सुनो
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഉഗ്രശ്രവസേ, വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഒന്നും വിട്ടുപോകാതെ എല്ലാം എനിക്ക് കേൾപ്പിക്കൂ. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ആസ്തീകന്റെ ഉപാഖ്യാനം അത്യന്തം വിപുലമാണ്. ഹേ ഉത്തമ കഥാകാരാ, പരമ്പരയായി എങ്ങനെ കേൾക്കപ്പെടുന്നുവോ അതുപോലെ തന്നെ ഈ പ്രസംഗം യഥാവിധി പറയുക; ഞാൻ അത് പൂർണ്ണമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 53
आस्तीकस्य पुराणर्षेब्राह्मणस्य यशस्विन: । शौनकजीने कहा--सूतनन्दन! पुरातन ऋषि एवं यशस्वी ब्राह्मण आस्तीककी इस मनोरम कथाको मैं पूर्णरूपसे सुनना चाहता हूँ
ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സൂതനന്ദനേ! പുരാതന ഋഷിയും യശസ്വിയായ ബ്രാഹ്മണനുമായ ആസ്തീകന്റെ ഈ മനോഹര കഥ ഞാൻ പൂർണ്ണമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
The dilemma is the reconciliation of ascetic intent with social and ancestral duty: Jaratkāru’s commitment to renunciation conflicts with the requirement to generate progeny to prevent ancestral decline, forcing a conditional, rule-bound entry into household life.
Ethical action is multi-obligational: personal discipline (tapas) does not automatically discharge duties to ancestors and social continuity, and legitimate restraint can redirect even ritually sanctioned actions away from disproportionate harm.
A formal phalaśruti is not presented here; the chapter’s meta-commentary appears instead as transmission-credentialing—Sauti’s emphasis on authoritative lineage (Vyāsa → Lomaharṣaṇa → Sauti) and the framing claim that the Āstīka narrative explains the cessation of a catastrophic ritual trajectory.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.