Shloka 77
Adhyāya 123 — Droṇa’s Pedagogy: Arjuna’s Preeminence, Ekalavya’s Self-Training, and the Bhāsa-Lakṣya Trial
नातश्षतुर्थ प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युत । अतः: परं स्वैरिणी स्थाद् बन्धकी पञ्चमे भवेत्
Vaiśampāyana uvāca | nātaś caturtha-prasavam āpatsu api vadanty uta | ataḥ paraṁ svairiṇī syād bandhakī pañcame bhavet ||
കുന്തി പറഞ്ഞു—“ആര്യപുത്രാ! ആപത്തുകാലത്തിലും ശാസ്ത്രങ്ങൾ മൂന്നു മീതെ നാലാമത്തെ പ്രസവത്തെ അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ ആ പരിധി കടന്ന് സന്താനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീ ‘സ്വൈരിണി’ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടും; അഞ്ചാമത്തെ സന്താനം ജനിച്ചാൽ അവൾ ‘ബന്ധകീ’—കുലത്തിന് അപകീർത്തിയാകുന്നവൾ—എന്നു കരുതപ്പെടും.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse asserts that dharma-śāstra places limits on procreation and that even in hardship (āpatsu) one should not transgress prescribed boundaries; exceeding them is framed as a moral and social lapse.
Vaiśampāyana, as narrator, cites a normative śāstric rule: seeking offspring beyond the allowed number is censured, with escalating labels (‘svairiṇī’, then ‘bandhakī’) used to mark increasing transgression.