Shloka 20
कृपकृपी-जननम्
The Birth of Kṛpa and Kṛpī; Kṛpa’s Attainment of Astras
पुत्र: श्राद्धैः पितृश्षञापि आनृशंस्येन मानवान् । ऋषिदेवमनुष्याणां परिमुक्तो5स्मि धर्मत:
Vaiśampāyana uvāca: putraḥ śrāddhaiḥ pitṝṁś cāpi ānṛśaṁsyena mānavān | ṛṣidevamanusyāṇāṁ parimukto 'smi dharmataḥ ||
വൈശംപായനൻ പറഞ്ഞു— പുത്രൻ ശ്രാദ്ധകർമ്മങ്ങളാൽ പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു; കരുണാപൂർണ്ണവും ക്രൂരതയില്ലാത്തതുമായ പെരുമാറ്റംകൊണ്ട് മനുഷ്യരെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മദൃഷ്ട്യാ ഞാൻ ഋഷി, ദേവ, മനുഷ്യ—ഈ മൂന്നു ഋണങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായിരിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse links social and cosmic responsibility to dharma: one fulfills obligations by sustaining lineage and honoring ancestors through śrāddha, and by practicing compassion toward living people; such conduct is framed as release from key moral debts (ṛṇa) recognized in tradition.
Vaiśampāyana, as narrator, articulates a dharma-based principle: the presence of a son and the performance of śrāddha satisfy the ancestors, while humane conduct satisfies people; he then states freedom from obligations toward sages, gods, and humans in the ethical accounting of dharma.