Adhyaya 107
गान्धारीपुत्रोत्पत्तिः — The Birth of Gāndhārī’s Hundred Sons (and Yuyutsu); Omens and Counsel on Succession
Upa-parva: Kuru-vaṃśa-sambhava (Birth and Lineage of the Kuru Heirs)
Vaiśaṃpāyana recounts to Janamejaya the parallel emergence of the Kuru heirs: Dhṛtarāṣṭra’s hundred sons through Gāndhārī, and Pāṇḍu’s five sons through divine agencies for dynastic continuity. Janamejaya asks for procedural details—how the hundred were born, the time involved, the birth of a son from a vaiśyā, and the circumstances of Gāndhārī’s marriage and conduct. The narrative explains that Gāndhārī, having pleased Vyāsa, receives a boon for one hundred sons. After carrying a prolonged pregnancy (two years) and hearing of Kuntī’s son’s birth, she miscarries a solid mass of flesh. Vyāsa intervenes with an incubation protocol: one hundred jars filled with ghee and cooling water, into which the mass is divided into thumb-sized embryos, guarded and later opened at the appointed time. In sequence, the Kauravas are born, with Duryodhana emerging as the first among them, while Yudhiṣṭhira is identified as elder by birth order among the cousins. At Duryodhana’s birth, Dhṛtarāṣṭra convenes brāhmaṇas, Bhīṣma, and Vidura to ask about kingship succession. Ominous signs occur; advisers warn that the child will become a cause of dynastic ruin and recommend renunciation for collective welfare, illustrating a policy aphorism about sacrificing the lesser for the greater good. Dhṛtarāṣṭra declines due to attachment. The chapter closes by noting the near-simultaneous birth of the hundred sons and one daughter (Duḥśalā), and the birth of Yuyutsu in the same year from a vaiśyā attendant.
Chapter Arc: वैशम्पायन जनमेजय को एक प्राचीन, तपोबल-सम्पन्न ब्राह्मण माण्डव्य की कथा सुनाते हैं—जो आश्रम-द्वार पर वृक्ष के नीचे ऊर्ध्वबाहु मौनव्रत धारण कर कठोर तप में स्थित है। → दीर्घकाल तप करते हुए माण्डव्य के आश्रम पर दस्यु आ पहुँचते हैं; उसी समय उनका पीछा करते राज-रक्षक सैनिक मार्ग पूछते हैं। तपोधन माण्डव्य न ‘साधु’ कहते हैं, न ‘असाधु’—मौन में रहते हैं; यह मौन आगे चलकर उनके लिए विपत्ति का बीज बनता है। → राज-व्यवस्था के दण्ड-तंत्र में माण्डव्य पर दस्युओं से संलिप्तता का संदेह बैठता है और उन्हें शूल पर चढ़ा दिया जाता है; पर धर्मात्मा ब्रह्मर्षि दीर्घकाल तक शूलस्थ, निराहार रहकर भी मरते नहीं—यह अन्याय और तपोबल का तीव्रतम टकराव है। → माण्डव्य के तपोबल से विचलित मुनिगण रात्रि में शकुन-रूप धारण कर आते हैं और पूछते हैं कि ऐसा महादुःख किस पाप के कारण प्राप्त हुआ; कथा का केंद्र अब बाह्य दण्ड से हटकर ‘कारण’ और ‘दोष’ की खोज की ओर मुड़ता है। → मुनियों का प्रश्न—“ब्रह्मन्, आपने कौन-सा पाप किया है कि शूल पर यह दुःखभय प्राप्त हुआ?”—अगले प्रसंग में माण्डव्य के उत्तर और धर्म-न्याय की कसौटी का संकेत देकर अध्याय को अधर में छोड़ देता है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें विचित्रवीरयके पुत्रोंकी उत्पत्तिविषयक एक सौ पॉचवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १०५ ॥। अपन ह< बक। है २ >> षर्डाधिकशततमोब< ध्याय: महर्षि माण्डव्यका शूलीपर चढ़ाया जाना जनमेजय उवाच कि कृतं कर्म धर्मेण येन शापमुपेयिवान् । कस्य शापाच्च ब्रह्म॒र्षे: शूद्रयोनावजायत
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു— “ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ധർമ്മരാജൻ ഏതു കർമ്മം ചെയ്തതിനാൽ ശാപം പ്രാപിച്ചു? ഏതു ബ്രഹ്മർഷിയുടെ ശാപം മൂലം അവൻ ശൂദ്രയോനിയിൽ ജനിച്ചു?”
Verse 2
वैशम्पायन उवाच बभूव ब्राह्मण: कश्रिन्माण्डव्य इति विश्रुत: । धृतिमान् सर्वधर्मज्ञ: सत्ये तपसि च स्थित:
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— “രാജാവേ! പൂർവകാലത്ത് മാണ്ഡവ്യൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ ധൃതിയുള്ളവൻ, സർവ്വധർമ്മജ്ഞൻ, സത്യത്തിലും തപസ്സിലും സ്ഥിരനായിരുന്നു.”
Verse 3
स आश्रमपदद्धारि वृक्षमूले महातपा: । ऊर्ध्वबाहुर्महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वित:
ആ മഹാതപസ്വി തന്റെ ആശ്രമദ്വാരത്തിൽ ഒരു വൃക്ഷമൂലത്തിൽ, ഇരുകൈകളും മേലോട്ടുയർത്തി, മൗനവ്രതം ധരിച്ചു നിൽക്കെ കഠിനതപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു; മാണ്ഡവ്യൻ മഹായോഗിയായിരുന്നു।
Verse 4
तस्य कालेन महता तस्मिंस्तपसि वर्ततः । तमाश्रममनुप्राप्ता दस्यवो लोप्न्रहारिण:,उस कठोर तपस्यामें लगे हुए महर्षिके बहुत दिन व्यतीत हो गये। एक दिन उनके आश्रमपर चोरीका माल लिये हुए बहुत-से लुटेरे आये
കഠിനതപസ്സിൽ ലീനനായിരുന്ന ആ മഹർഷിക്ക് ഏറെ കാലം കഴിഞ്ഞു. അപ്പോൾ മോഷ്ടിച്ച സാധനങ്ങൾ ചുമന്നുകൊണ്ട് അനേകം ദസ്യുക്കൾ ആ ആശ്രമത്തിലെത്തി.
Verse 5
अनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ । ते तस्यावसथे लोप्नं दस्यथव: कुरुसत्तम
ഹേ ഭാരതവൃഷഭാ! അനേകം രക്ഷകർ ആ കള്ളന്മാരെ പിന്തുടരുകയായിരുന്നു. ഹേ കുരുസത്തമ ജനമേജയാ! ആ ദസ്യുക്കൾ ഭയന്ന് മോഷ്ടിച്ച വസ്തുക്കൾ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമത്തിൽ വെച്ച്, രാജരക്ഷകസേന എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ സമീപത്ത് എവിടെയോ ഒളിച്ചു. അവർ ഒളിച്ച ഉടൻ രക്ഷകരുടെ സംഘം വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി. തപസ്സിൽ ലീനനായ ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനെ കണ്ട അവർ ചോദിച്ചു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ദസ്യുക്കൾ ഏത് വഴിയിലൂടെ ഓടി? ഞങ്ങൾ അതേ വഴി പിടിച്ച് വേഗത്തിൽ പിന്തുടരും.”
Verse 6
निधाय च भयाल्लीनास्तत्रैवानागते बले | तेषु लीनेष्वथो शीघ्र ततस्तद् रक्षिणां बलम्
ഭയന്ന് അവർ രാജബലം എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ അതേ ആശ്രമത്തിൽ മോഷ്ടിച്ച വസ്തുക്കൾ വെച്ച് അവിടെയേ ഒളിച്ചു. അവർ ഒളിച്ച ഉടൻ രക്ഷകരുടെ ബലം വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി, ഹേ ജനമേജയ.
Verse 7
आजगाम ततोड<पश्यंस्तमृषिं तस्करानुगा: । तमपृच्छंस्ततो राजंस्तथावृत्तं तपोधनम्
അപ്പോൾ കള്ളന്മാരെ പിന്തുടർന്നവർ വന്ന് ആ ഋഷിയെ കണ്ടു. പിന്നെ, ഹേ രാജാവേ, അവർ തപോധനനായ ആ മഹർഷിയോട് സംഭവിച്ച കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു, ഹേ ജനമേജയ.
Verse 8
कतमेन पथा याता दस्यवो द्विजसत्तम | तेन गच्छामहे ब्रह्मन् यथा शीघ्रतरं वयम्
“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ദസ്യുക്കൾ ഏത് വഴിയിലൂടെ പോയി? ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഞങ്ങൾ അതേ വഴിയിലൂടെ പോകും—ഇനിയും വേഗത്തിൽ എത്തുവാൻ.”
Verse 9
तथा तु रक्षिणां तेषां ब्रुवतां स तपोधन: । न किंचिद् वचन राजन्नब्रवीत् साध्वसाधु वा,राजन! उन रक्षकोंके इस प्रकार पूछनेपर तपस्याके धनी उन महर्षिने भला-बुरा कुछ भी नहीं कहा
കാവൽക്കാർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ തപോധനനായ ആ മുനി, ഹേ രാജാവേ, നല്ലതെന്നും ചീത്തയെന്നും ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞില്ല; മൗനം പാലിച്ചു.
Verse 10
ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वानास्तमाश्रमम् | ददृशुस्तत्र लीनांस्तांश्लौरांस्तद् द्रव्यमेव च,तब उन राजपुरुषोंने उस आश्रममें ही चोरोंको खोजना आरम्भ किया और वहीं छिपे हुए चोरों तथा चोरीके मालको भी देख लिया
അപ്പോൾ രാജഭടന്മാർ ആ ആശ്രമം തിരഞ്ഞപ്പോൾ അവിടെ ഒളിഞ്ഞിരുന്ന കള്ളന്മാരെയും മോഷ്ടിച്ച ധനവും കണ്ടെടുത്തു.
Verse 11
ततः शड्का समभवद्ू रक्षिणां त॑ मुनि प्रति । संयम्यैनं ततो राज्ञे दस्यूंश्वैव न््यवेदयन्
അപ്പോൾ കാവൽക്കാർക്ക് ആ മുനിയെക്കുറിച്ച് സംശയം തോന്നി. അവർ അദ്ദേഹത്തെ ബന്ധിച്ച് രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോയി കാര്യങ്ങൾ അറിയിച്ചു; കള്ളന്മാരെയും ഏൽപ്പിച്ചു.
Verse 12
तं॑ राजा सह तैश्लौरैरन्वशाद् वध्यतामिति । स रक्षिभिस्तैरज्ञात: शूले प्रोतो महातपा:
രാജാവ് കള്ളന്മാരോടൊപ്പം ആ മഹർഷിയെയും വധിക്കണമെന്ന് കല്പിച്ചു. കാവൽക്കാർ മഹാതപസ്വിയെ തിരിച്ചറിയാതെ ശൂലത്തിൽ കുത്തി ഉയർത്തി.
Verse 13
ततस्ते शूलमारोप्य त॑ मुनि रक्षिणस्तदा | प्रतिजग्मुर्महीपालं धनान्यादाय तान्यथ,इस प्रकार वे रक्षक माण्डव्य मुनिको शूलीपर चढ़ाकर वह सारा धन साथ ले राजाके पास लौट गये
ഇങ്ങനെ കാവൽക്കാർ മുനിയെ ശൂലത്തിൽ കുത്തി ഉയർത്തി, ആ ധനം എല്ലാം എടുത്തുകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ മടങ്ങി.
Verse 14
शूलस्थ: स तु धर्मात्मा कालेन महता ततः । निराहारो<पि विप्रर्षिमरणं नाभ्यपद्यत,धर्मात्मा ब्रह्मर्षि माण्डव्य दीर्घकालतक उस शूलके अग्रभागपर बैठे रहे। वहाँ भोजन न मिलनेपर भी उनकी मृत्यु नहीं हुई
ശൂലത്തിൽ സ്ഥാപിതനായ ആ ധർമ്മാത്മാവായ ഋഷി വളരെ ദീർഘകാലം അവിടെ തന്നെയിരുന്നു. ആഹാരം ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടും ആ ബ്രാഹ്മണർഷി മരണത്തിന് കീഴടങ്ങിയില്ല—അത്രയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപോബലവും ധർമ്മസ്ഥൈര്യവും.
Verse 15
धारयामास च प्राणानृषींश्व॒ समुपानयत् । शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन महात्मना
അദ്ദേഹം പ്രാണനെ ധരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; സ്മരണ മാത്രത്താൽ തന്നെ ഋഷിമാരെ തന്റെ സമീപത്തേക്ക് ആകർഷിച്ചു. ശൂലത്തിന്റെ അഗ്രത്തിൽ ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ തപസ്സിൽ ലീനനായ ആ മഹാത്മാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ മറ്റു തപസ്വി മുനിമാർ വ്യാകുലരും വിസ്മിതരുമായി; അവർ രാത്രിയിൽ പക്ഷികളുടെ രൂപം ധരിച്ചു അവിടെ എത്തി, തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ശക്തിയനുസരിച്ച് തേജസ് പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ, മുനി മാണ്ഡവ്യനോട് ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
Verse 16
संतापं परमं जग्मुर्मुन॒यस्तपसान्विता: । ते रात्रौ शकुना भूत्वा संनिपत्य तु भारत । दर्शयन्तो यथाशक्ति तमपृच्छन् द्विजोत्तमम्
തപസ്സാൽ സമ്പന്നരായ മുനിമാർ പരമമായ സന്താപത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു. ഹേ ഭാരത, അവർ രാത്രിയിൽ പക്ഷികളുടെ രൂപം ധരിച്ചു അവിടെ ഒന്നിച്ചു കൂടി; തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ശക്തിയനുസരിച്ച് സ്വരൂപം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ആ ദ്വിജോത്തമനോട് ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി.
Verse 17
श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन् कि पापं कृतवानसि । येनेह समनुप्राप्तं शूले दुःखभयं महत्,“ब्रह्म! हम सुनना चाहते हैं कि आपने कौन-सा पाप किया है, जिससे यहाँ शूलपर बैठनेका यह महान् कष्ट आपको प्राप्त हुआ है?”
ഹേ ബ്രഹ്മൻ! നിങ്ങൾ ഏത് പാപം ചെയ്തിരിക്കുന്നു? അതുകൊണ്ടാണ് ഇവിടെ ശൂലത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് ഈ മഹാദുഃഖവും ഭയവും നിങ്ങൾക്കു ലഭിച്ചതെന്ന് ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 106
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि अणीमाण्डव्योपाख्याने षडधिकशततमो<ध्याय:
ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ ആദിപർവത്തിലെ സംഭവപർവത്തിൽ അണീമാണ്ടവ്യോപാഖ്യാനത്തിന്റെ നൂറ്റാറാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Frequently Asked Questions
A governance dilemma: whether a ruler should renounce a single heir predicted (by omens and counsel) to endanger the dynasty, balancing paternal attachment against the precautionary protection of the realm and lineage.
The chapter articulates proportional-sacrifice reasoning in public ethics: preserving larger social units may require relinquishing smaller attachments, and ignoring qualified counsel can convert private emotion into systemic harm.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is causal framing—showing how boons, omens, and rejected counsel become explanatory premises for later political breakdown within the epic’s dharma inquiry.