Adhyaya 50
Purva BhagaAdhyaya 5021 Verses

Adhyaya 50

Adhyaya 50 — देवपुर्यः, पुराणि, आयतनानि च; श्रीकण्ठाधिपत्य-प्रतिपादनम्

സൂതന്റെ ബ്രഹ്മാണ്ഡവിവരണം തുടരുന്ന ഈ അധ്യായം ദൈത്യ, ദാനവ, രാക്ഷസ, യക്ഷ, കിന്നര, ഗന്ധർവ, വിദ്യാധര, നാഗാദി വിഭാഗങ്ങളുടെ പുണ്യശിഖരങ്ങളും അവയോടനുബന്ധിച്ച പുരികൾ/പുരാണികളും ക്രമമായി എണ്ണിപ്പറയുന്നു; ഗരുഡൻ, നീലലോഹിതൻ, കുബേരൻ, ഗുഹൻ, സപ്തർഷികൾ തുടങ്ങിയ ദിവ്യനിവാസികളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് മര്യാദാ-പർവതങ്ങളിലെ ആയതനങ്ങളും ഒടുവിൽ ശ്രീകണ്ഠാധിഷ്ഠിതം—ശ്രീകണ്ഠന്റെ പരമാധിപത്യത്തിൽ സ്ഥാപിതം—ആണെന്ന് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. അണ്ഡപാലകരെ ചക്രവർത്തിസദൃശമായ ലോക-ഭരണാധികാരികളായി ഉപമിച്ച്, വിദ്യേശ്വരന്മാരെ അതിനുമേൽ ഉള്ള സംഘടനാതത്ത്വമായി സൂചന നൽകുന്നു. അവസാനം ചല-അചലമായ സർവ്വജഗത്ത് കാലാഗ്നി-ശിവ വരെ ശ്രീകണ്ഠന്റെ ഭരണത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, അടുത്ത വിവരണത്തിന് അടിത്തറ ഒരുക്കുന്നു.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच शितान्तशिखरे शक्रः पारिजातवने शुभे तस्य प्राच्यां कुमुदाद्रिकूटो ऽसौ बहुविस्तरः

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ഏകോനപഞ്ചാശത്തമ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശിതാന്തശിഖരത്തിൽ ശുഭമായ പാരിജാതവനത്തിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അതിന്റെ കിഴക്കോട്ട് വിശാലമായ കുമുദാദ്രിശിഖരം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 2

अष्टौ पुराण्युदीर्णानि दानवानां द्विजोत्तमाः सुवर्णकोटरे पुण्ये राक्षसानां महात्मनाम्

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, ദാനവരുടെ ഇടയിൽ എട്ട് പുരാണങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; പുണ്യമായ സുവർണകോടരത്തിൽ മഹാത്മരായ രാക്ഷസർക്കായും അവ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 3

नीलकानां पुराण्याहुर् अष्टषष्टिर्द्विजोत्तमाः महानीले ऽपि शैलेन्द्रे पुराणि दश पञ्च च

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, നീലകണ്ഠന്മാർക്കു അറുപത്തെട്ട് പുരാണങ്ങൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; മഹാനീല എന്ന ശൈലേന്ദ്രത്തിലും പതിനഞ്ച് പുരാണങ്ങൾ ഉണ്ടത്രെ.

Verse 4

हयाननानां मुख्यानां किन्नराणां च सुव्रताः वेणुसौधे महाशैले विद्याधरपुरत्रयम्

ഹേ സുവ്രതന്മാരേ, വേണുസൗധ എന്ന മഹാശൈലത്തിൽ ഹയാനനന്മാരുടെ പ്രധാനന്മാർക്കും കിന്നരർക്കും ബന്ധപ്പെട്ട വിദ്യാധരരുടെ മൂന്നു നഗരങ്ങൾ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 5

वैकुण्ठे गरुडः श्रीमान् करञ्जे नीललोहितः वसुधारे वसूनां तु निवासः परिकीर्तितः

വൈകുണ്ഠത്തിൽ ശ്രീമാനായ ഗരുഡൻ വസിക്കുന്നു; കരഞ്ജയിൽ നീലലോഹിതൻ (ശിവൻ) വിരാജിക്കുന്നു. വസുധാരയിൽ വസുക്കളുടെ നിവാസം പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 6

रत्नधारे गिरिवरे सप्तर्षीणां महात्मनाम् सप्तस्थानानि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि च

രത്നധാര എന്ന ശ്രേഷ്ഠ പർവതത്തിൽ മഹാത്മാക്കളായ സപ്തർഷികളുടെ ഏഴ് പുണ്യസ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്—സിദ്ധാവാസങ്ങളോടുകൂടിയ പവിത്ര തീർത്ഥാസനങ്ങൾ.

Verse 7

महत्प्रजापतेः स्थानम् एकशृङ्गे नगोत्तमे गजशैले तु दुर्गाद्याः सुमेधे वसवस् तथा

ഏകശൃംഗം എന്ന ഉത്തമ പർവതത്തിൽ മഹത് പ്രജാപതിയുടെ പരമസ്ഥാനം ഉണ്ട്. ഗജശൈലത്തിൽ ദുർഗാദി ദേവീമാതൃകകൾ വസിക്കുന്നു; സുമേധയിൽ അതുപോലെ വസുക്കളും വസിക്കുന്നു.

Verse 8

आदित्याश् च तथा रुद्राः कृतावासास्तथाश्विनौ अशीतिर्देवपुर्यस्तु हेमकक्षे नगोत्तमे

അവിടെ തന്നേ ആദിത്യരും രുദ്രരും കൃതാവാസരായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അശ്വിനീദേവന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ. ഹേമകക്ഷ എന്ന നഗോത്തമത്തിൽ ദേവപുരികൾ എൺപത് ഉണ്ട്.

Verse 9

सुनीले रक्षसां वासाः पञ्चकोटिशतानि च पञ्चकूटे पुराण्यासन् पञ्चकोटिप्रमाणतः

സുനീലത്തിൽ രാക്ഷസരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—എണ്ണത്തിൽ അഞ്ചുനൂറ് കോടി. പഞ്ചകൂടത്തിൽ പുരാതന നിവാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവ അഞ്ചുകോടി അളവോളം വ്യാപിച്ചിരുന്നു.

Verse 10

शतशृङ्गे पुरशतं यक्षाणाममितौजसाम् ताम्राभे काद्रवेयाणां विशाखे तु गुहस्य वै

ശതശൃംഗ പർവതത്തിൽ അപാരശക്തിയുള്ള യക്ഷന്മാരുടെ നൂറു കോട്ടകൾ നിലകൊള്ളുന്നു. താമ്രാഭയിൽ കാദ്രവേയരുടെ വാസങ്ങൾ; വിശാഖയിൽ നിശ്ചയമായും ഗുഹൻ (സ്കന്ദൻ) വസിക്കുന്നു.

Verse 11

श्वेतोदरे मुनिश्रेष्ठाः सुपर्णस्य महात्मनः पिशाचके कुबेरस्य हरिकूटे हरेर्गृहम्

മുനിശ്രേഷ്ഠരേ, ശ്വേതോദരത്തിൽ മഹാത്മാവായ സുപർണൻ (ഗരുഡൻ)യുടെ പവിത്രാസനം ഉണ്ട്. പിശാചകത്തിൽ കുബേരന്റെ ഭവനം; ഹരികൂടത്തിൽ ഹരിയുടെ ഗൃഹം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 12

कुमुदे किंनरावासस् त्व् अञ्जने चारणालयः कृष्णे गन्धर्वनिलयः पाण्डुरे पुरसप्तकम्

കുമുദവർണ്ണ പ്രദേശത്ത് കിന്നരന്മാരുടെ വാസം; അഞ്ജന-ശ്യാമ നിഴലിൽ ചാരണരുടെ ആലയം; കൃഷ്ണവർണ്ണത്തിൽ ഗന്ധർവരുടെ നിവാസം; പാണ്ഡുരത്തിൽ ഏഴ് നഗരങ്ങളുടെ കൂട്ടം ഉണ്ട്.

Verse 13

विद्याधराणां विप्रेन्द्रा विश्वभोगसमन्वितम् सहस्रशिखरे शैले दैत्यानामुग्रकर्मणाम्

വിപ്രേന്ദ്രരേ, സഹസ്രശിഖര പർവതത്തിൽ വിദ്യാധരന്മാർക്ക് സർവ്വഭോഗസമ്പന്നമായ മനോഹര ദേശം ഉണ്ടായിരുന്നു; അതേ സ്ഥലത്ത് ഉഗ്രകർമ്മികളായ ദൈത്യന്മാരുടെയും ആസനം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 14

पुराणां तु सहस्राणि सप्त शक्रारिणां द्विजाः मुकुटे पन्नगावासः पुष्पकेतौ मुनीश्वराः

ഹേ ദ്വിജരേ, പുരാണങ്ങൾ സഹസ്രങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു; ശക്രവിരോധി പരമ്പരയിൽ ഏഴെണ്ണം പ്രധാനമെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. മുനീശ്വരന്മാരിൽ സർപ്പമകുടധാരി പന്നഗാവാസനും പുഷ്പകേതുവും പ്രസിദ്ധരാണ്.

Verse 15

वैवस्वतस्य सोमस्य वायोर्नागाधिपस्य च तक्षके चैव शैलेन्द्रे चत्वार्यायतनानि च

വൈവസ്വതൻ (യമൻ), സോമൻ, വായു, നാഗാധിപൻ—ഇവർക്കും നാല് പവിത്ര ആയതനങ്ങൾ ഉണ്ട്; തക്ഷകനും ശൈലേന്ദ്രനും ബന്ധപ്പെട്ട ആയതനങ്ങളും ഉണ്ട്. ഇങ്ങനെ അഭിഷിക്തമായ ആസനങ്ങളാൽ പതി-ശിവഭക്തി സ്ഥിരമാകുകയും, പശു പാശബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 16

ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राणां गुहस्य च महात्मनः कुबेरस्य च सोमस्य तथान्येषां महात्मनाम्

ബ്രഹ്മാ, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, രുദ്രന്മാർ; മഹാത്മാവ് ഗുഹ (സ്കന്ദൻ); കുബേരൻ, സോമൻ; കൂടാതെ മറ്റു മഹാത്മാക്കളും—ഇവരുടെ സ്തുതിയും ആവാഹനവും അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു; എല്ലാ ദേവപദങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്ന പതി-ശിവൻ പരമനെന്നു അംഗീകരിച്ച്।

Verse 17

सन्त्यायतनमुख्यानि मर्यादापर्वतेष्वपि श्रीकण्ठाद्रिगुहावासी सर्वावासः सहोमया

പരിധി-പർവതങ്ങളിലുമുണ്ട് പ്രധാന പവിത്ര ആയതനങ്ങൾ. അവിടെ ശ്രീകണ്ഠപർവതത്തിലെ ഗുഹയിൽ ഉമയോടുകൂടെ, സർവാവാസൻ—എല്ലാവർക്കും ആശ്രയം—പ്രഭു വസിക്കുന്നു; ഓരോ പശുവിനും അന്തർശരണം, ഓരോ തീർത്ഥാസനത്തിനും അധിഷ്ഠാതാവായി അദ്ദേഹം പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 18

श्रीकण्ठस्याधिपत्यं वै सर्वदेवेश्वरस्य च अण्डस्यास्य प्रवृत्तिस्तु श्रीकण्ठेन न संशयः

നിശ്ചയമായും ശ്രീകണ്ഠൻ—സർവദേവേശ്വരൻ—അവനുടേതാണ് അധിപത്യം. ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡ-അണ്ഡത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി-പ്രവർത്തനം ശ്രീകണ്ഠനാൽ തന്നെയാണ് നടക്കുന്നത്—സംശയമില്ല।

Verse 19

अनन्तेशादयस्त्वेवं प्रत्येकं चाण्डपालकाः चक्रवर्तिन इत्युक्तास् ततो विद्येश्वरास्त्विह

ഇങ്ങനെ അനന്തേശൻ മുതലായവർ—ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ—അണ്ഡങ്ങളുടെ (ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ) പാലകർ ആകുന്നു. അവർ ‘ചക്രവർത്തികൾ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ഇവിടെ അവർ വിദ്യേശ്വരർ—ദിവ്യജ്ഞാനാധിപതികൾ—ആയി, ശിവാജ്ഞ നിലനിർത്താൻ സ്ഥാപിതരാണ്।

Verse 20

श्रीकण्ठाधिष्ठितान्यत्र स्थानानि च समासतः मर्यादापर्वतेष्वद्य शृण्वन्तु प्रवदाम्य् अहम्

ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക—മര്യാദാ പർവ്വതങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് ശ്രീകണ്ഠൻ (ശിവൻ) അധിഷ്ഠിതമായ പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളെ ഞാൻ സംക്ഷിപ്തമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 21

श्रीकण्ठाधिष्ठितं विश्वं चराचरमिदं जगत् कालाग्निशिवपर्यन्तं कथं वक्ष्ये सविस्तरम्

ഈ ചല-അചലമായ സർവ്വജഗത്തും ശ്രീകണ്ഠൻ (ശിവൻ) അധിഷ്ഠിതമാണ്; കാലാഗ്നി-ശിവ വരെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ എങ്ങനെ വിശദമായി വർണ്ണിക്കും?

Frequently Asked Questions

Āyatana indicates a consecrated abode/sanctuary—often mountain-based—where a deity, ṛṣi, or celestial class is established; the chapter uses it to show an ordered network of sacred seats under Śiva’s ultimate authority.

The list could suggest multiple independent powers, but the text resolves this by asserting ‘Śrīkaṇṭha-adhiṣṭhita’ governance: all localized divine jurisdictions are subordinate to Śiva, integrating sacred geography into a single Shaiva metaphysics.

Aṇḍa-pālakāḥ are administrators/guardians of cosmic domains (aṇḍas), described as cakravartin-like rulers; the narrative then signals a transition to Vidyeśvaras as a higher Shaiva category structuring and transcending such cosmic administration.