Home›Kurma Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 40›Shloka 1
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 1

Narmadā-tīrtha-māhātmya — Bhṛgu-tīrtha to Sāgara-saṅgama

Pilgrimage Circuit, Gifts, Fasting, and Imperishable Merit

Devanagari script

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनचत्वारिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच ततो गच्छेत राजेन्द्र भृगुतीर्थ मनुत्तमम् / तत्र देवो भृगुः पुर्वं रुद्रमाराधयत् पुरा

Transliteration

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge ekonacatvāriśo 'dhyāyaḥ mārkaṇḍeya uvāca tato gaccheta rājendra bhṛgutīrtha manuttamam / tatra devo bhṛguḥ purvaṃ rudramārādhayat purā

Translation

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ ഉത്തരവിഭാഗത്തിൽ ഏകോനചത്വാരിംശ അധ്യായം. മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! പിന്നെ നീ ഉത്തമതീർത്ഥങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ ഭൃഗുതീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകുക; അവിടെ പുരാതനകാലത്ത് ദേവർഷി ഭൃഗു മുൻപ് രുദ്രനെ ആരാധിച്ചിരുന്നു।

Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसूचक-अव्यय (quotative/closing particle)
श्रीकूर्मपुराणेin the Śrī Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
अधिकरण (Location/context)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + कूर्मपुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (‘the venerable Kūrma Purāṇa’), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
षट्साहस्त्र्याम्in the ‘six-thousand’ (collection)
षट्साहस्त्र्याम्:
अधिकरण (context)
TypeNoun
Rootषट् (संख्या) + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (‘six-thousand [verses]’), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
संहितायाम्in the Saṃhitā
संहितायाम्:
अधिकरण (context)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
उपरिविभागेin the upper section
उपरिविभागे:
अधिकरण (context)
TypeNoun
Rootउपरि (अव्यय/उपसर्गसदृश) + विभाग (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव/तत्पुरुषार्थः (‘upper division/section’), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
एकोनचत्वारिंशःthirty-ninth
एकोनचत्वारिंशः:
विशेषण (modifier)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या) + ऊन (प्रातिपदिक) + चत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-समास (‘one less than forty’ = 39th), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अध्यायः इति विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (heading/subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (sequence marker)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतसिलन्त-अव्यय (ablatival adverb: ‘then/from there’)
गच्छेतshould go
गच्छेत:
क्रिया (injunction)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (‘king-lord’), पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
भृगुतीर्थम्Bhṛgu-tīrtha
भृगुतीर्थम्:
कर्म (goal)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (‘Bhṛgu’s tīrtha’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मनुत्तमम्most excellent
मनुत्तमम्:
विशेषण (modifier)
TypeAdjective
Rootमनु (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (‘best among Manus/men’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भृगुतीर्थम् इति विशेषण
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
देवःthe god
देवः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भृगुःBhṛgu
भृगुः:
कर्ता (Subject/apposition)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवः इति समानाधिकरण (apposition)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
सम्बन्ध (time adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time: ‘formerly’)
रुद्रम्Rudra
रुद्रम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आराधयत्worshipped
आराधयत्:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootआ + राध् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पुराlong ago
पुरा:
सम्बन्ध (time adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time: ‘in ancient times’)
Speaker

Markaṇḍeya

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities
K
Kūrma Purāṇa
M
Markaṇḍeya
B
Bhṛgu
B
Bhṛgutīrtha
R
Rudra (Śiva)

FAQs

Indirectly: by honoring Rudra through tīrtha-worship, the verse frames liberation-oriented practice as approaching the Supreme through revered forms (Īśvara-bhakti), a hallmark of the Kurma Purana’s integrative theology.

The verse emphasizes ārādhana (devotional propitiation) at a tīrtha—an outer discipline supporting inner yoga: purification, steadiness of mind, and focused devotion, which the Kurma Purana often treats as preparatory to deeper yogic realization.

By placing Rudra’s worship within the Kūrma Purāṇa’s authoritative narrative, it normalizes reverence to Śiva in a Vaiṣṇava-framed Purāṇa, reflecting the text’s Shaiva–Vaishnava synthesis rather than sectarian opposition.

←Previous Verse
Next Verse→