Previous Verse
Next Verse

Shloka 82

Brahmā’s Lotus-Birth, the Sealing of the Cosmic Womb, and the Epiphany of Parameśvara

Hari–Hara Samanvaya

तथेत्युक्त्वा महादेवः पुनर्विष्णुमभाषत / भवान् सर्वस्य कार्यस्य कर्ताहऽमधिदैवतम्

tathetyuktvā mahādevaḥ punarviṣṇumabhāṣata / bhavān sarvasya kāryasya kartāha'madhidaivatam

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു മഹാദേവൻ വീണ്ടും വിഷ്ണുവിനോട് അരുളി—“നീ സർവ്വകാര്യങ്ങളുടെയും കർത്താവ്; ഞാൻ അതിന്റെ അധിദൈവതം.”

tathāso/thus
tathā:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; assent particle/adverb (निपात/क्रियाविशेषण)
itithus (quoting)
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotative particle (इति-निपात)
uktvāhaving said
uktvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormKtvā-pratyaya (क्त्वा/absolutive), indeclinable gerund; ‘having said’
mahādevaḥMahādeva (Śiva)
mahādevaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā + deva (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); samāsa: mahā + deva
punaragain
punar:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (क्रियाविशेषण)
viṣṇumViṣṇu
viṣṇum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
abhāṣataspoke (to)
abhāṣata:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhāṣ (धातु)
FormLaṅ-lakāra (लङ्/Imperfect past), Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष/3rd person), Singular (एकवचन)
bhavānyou (hon.)
bhavān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhavat (प्रातिपदिक)
FormPronoun of respect (भवत्), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
sarvasyaof all
sarvasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन); adjective qualifying kāryasya
kāryasyaof the task/work
kāryasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkārya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन)
kartādoer/creator
kartā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṛ (धातु)
FormKṛdanta agent noun (तृच्/तृन्), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
FormPronoun (अस्मद्), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
adhidaivatamthe presiding divinity
adhidaivatam:
Pradhāna-vākya-predicative (विधेय/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootadhi + daivata (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1) or Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); samāsa: adhi-daivata (presiding deity principle)

Mahadeva (Shiva)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

M
Mahadeva (Shiva)
V
Vishnu

FAQs

It distinguishes roles within one divine order: Viṣṇu is presented as the effective agent of all actions, while Śiva is the adhidaivata (cosmic superintendent). This supports a non-competitive, integrated view of the Supreme governing action through complementary aspects.

No specific technique is taught in this line, but it frames a key yogic insight: actions are ultimately governed by Īśvara. Such understanding supports karma-yoga and devotion (īśvara-praṇidhāna), aligning personal effort with divine oversight.

It depicts cooperation rather than rivalry: Viṣṇu is affirmed as universal doer, and Śiva as the presiding divine principle—an explicit Shaiva–Vaishnava synthesis typical of the Kurma Purana.