Next Verse

Shloka 1

Prayāga-māhātmya — The Greatness of Prayāga and the Discipline of Pilgrimage

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयस्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः माहात्म्यमविमुक्तस्य यथावत् तदुदीरितम् / इदानीं तु प्रयागस्य माहात्म्यं ब्रूहि सुव्रत

iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge trayastriśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ māhātmyamavimuktasya yathāvat tadudīritam / idānīṃ tu prayāgasya māhātmyaṃ brūhi suvrata

ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—അവിമുക്തത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം യഥാവിധി പ്രസ്താവിച്ചു. ഇനി, ഹേ സുവ്രത, പ്രയാഗത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം പറയുക.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइत्यादि-समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/end marker)
श्रीकूर्मपुराणेin the venerable Kūrma Purāṇa
श्रीकूर्मपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + कूर्मपुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative; karmadhāraya/epithet with श्री-
षट्साहस्त्र्याम्in the ‘six-thousand’ (collection)
षट्साहस्त्र्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootषट् + साहस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative; dvigu: षट्सहस्र-संख्या-युक्ता
संहितायाम्in the saṃhitā
संहितायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative singular
पूर्वविभागेin the former section
पूर्वविभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व + विभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन — Locative; tatpuruṣa: पूर्वः विभागः
त्रयस्त्रिंशःthirty-third
त्रयस्त्रिंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयस् + त्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — ordinal/number adjective qualifying 'अध्यायः' (thirty-third)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Nominative singular
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन — Nominative plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन — said
माहात्म्यम्the greatness
माहात्म्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Accusative singular
अविमुक्तस्यof Avimukta
अविमुक्तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular (of Avimukta/Avimukteśvara-kṣetra)
यथावत्properly
यथावत्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथावत् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — properly, in due manner
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — here as pronoun referring to 'माहात्म्यम्' (that)
उदीरितम्has been stated
उदीरितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + ईर् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — 'has been declared'
इदानीम्now
इदानीम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
तुbut/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (contrastive particle)
प्रयागस्यof Prayāga
प्रयागस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रयाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन — Genitive singular
माहात्म्यम्the greatness
माहात्म्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Accusative singular
ब्रूहिtell (us)
ब्रूहि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन — tell
सुव्रतO good-vowed one
सुव्रत:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुव्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन — Vocative; karmadhāraya: सु + व्रत (one of good vows)

The sages (Ṛṣayaḥ)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

K
Kurma Purana
A
Avimukta (Kashi)
P
Prayaga

FAQs

This verse does not directly define Ātman; it frames a tīrtha-focused inquiry, moving from Avimukta (Kāśī) to Prayāga, implying that sacred places support inner purification that culminates in Self-knowledge taught elsewhere in the Purāṇa.

No specific yogic technique is described in this verse; it introduces a shift to Prayāga-māhātmya, where pilgrimage, vows (vrata), and ritual purity function as preparatory disciplines aligned with dharma and spiritual practice.

Indirectly: Avimukta (strongly Śaiva, associated with Kāśī) is honored within the Kūrma Purāṇa (a Vaiṣṇava frame through Lord Kūrma), reflecting the text’s characteristic Shaiva–Vaishnava synthesis in valuing both sacred geographies.