Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 15

Kṛṣṇa’s Departure, Kali-yuga Dharma, and the Prohibition of Śiva-Nindā

Hari–Hara Samanvaya

यो मां समाश्रयेन्नित्यमेकान्तं भावमाश्रितः / विनिन्द्य देवमीशानं स याति नरकायुतम्

yo māṃ samāśrayennityamekāntaṃ bhāvamāśritaḥ / vinindya devamīśānaṃ sa yāti narakāyutam

ആരെങ്കിലും ഏകാന്തഭാവത്തോടെ നിത്യമായി എന്നെ ആശ്രയിച്ചാലും, ഇശാനദേവൻ (ശിവൻ)നെ നിന്ദിച്ചാൽ അവൻ അനേകം നരകങ്ങളിലേക്കു പോകുന്നു.

यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (who)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उत्तम-पुरुष-सर्वनाम
समाश्रयेत्should take refuge in / resort to
समाश्रयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्रि (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; (पाठे समाश्रयेन् इति सन्ध्यन्तरम्)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: always)
एकान्तम्exclusive / single-minded
एकान्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएकान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भावम् इति पदस्य विशेषणम्
भावम्attitude / disposition
भावम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आश्रितःhaving adopted / resorted to
आश्रितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-श्रि (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यः इति कर्तृपदस्य विशेषणम्
विनिन्द्यhaving reviled
विनिन्द्य:
Purvakala-Kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-निन्द् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्ययकृदन्त (ल्यप्/क्त्वान्त), पूर्वकालिक-क्रिया (having reviled)
देवम्the god
देवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ईशानम्Īśāna (Śiva)
ईशानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; देवम् इति पदस्य समानाधिकरण-विशेषणम् (appositional)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
यातिgoes
याति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नरक-अयुतम्a myriad (ayuta) of hell (i.e., great hell)
नरक-अयुतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक) + अयुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (नरकस्य अयुतम् = a myriad of hells / hell in thousands)

Lord Kūrma (Vishnu) teaching dharma with Shaiva–Vaishnava synthesis

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: raudra

K
Kūrma (Vishnu)
Ī
Īśāna (Śiva)
D
Deva

FAQs

It implies the One Lord is honored through multiple divine forms; true refuge is not sectarian hostility but recognition of the same Īśvara principle manifest as Śiva (Īśāna) and Viṣṇu (Kūrma).

It stresses the ethical prerequisite for Yoga—purity of speech and mind (avoiding deva-nindā). Single-pointed devotion (ekānta-bhāva) is valid only when grounded in non-offensive reverence toward Īśvara’s manifestations.

It presents a synthetic stance: devotion to Viṣṇu is incompatible with insulting Śiva; honoring Īśāna is integral to genuine surrender, reflecting Shaiva–Vaishnava unity in the Kurma Purana.