Shloka 2
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
हयग्रीव उवाच यदि ते देवताभावो यया कल्मषकर्दमाः / क्षाल्यन्ते च तथा पुसां दीक्षामाचक्ष्महे ऽत्र ताम्
Transliteration
hayagrīva uvāca yadi te devatābhāvo yayā kalmaṣakardamāḥ / kṣālyante ca tathā pusāṃ dīkṣāmācakṣmahe 'tra tām
Translation
ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു—നിനക്ക് ദേവതാഭാവം വേണമെങ്കിൽ, മനുഷ്യരുടെ പാപരൂപ കർദമം കഴുകിപ്പോകുന്ന ആ ദീക്ഷയെ ഇവിടെ ഞങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു।
Word by Word
हयग्रीवःHayagrīva
हयग्रीवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
यदिif
यदि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय; शर्तार्थक (conditional particle)
तेof you/your
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन; सर्वनाम
देवताभावःdivine state/divinity
देवताभावः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवता + भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (देवतायाः भावः)
ययाby which
यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
कल्मषकर्दमाःmud of sin/impurities
कल्मषकर्दमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकल्मष + कर्दम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारय (कल्मषरूपाः कर्दमाः)
क्षाल्यन्तेare washed away
क्षाल्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षल् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
तथाthus/likewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/तुल्यताबोधक-अव्यय (adverb)
पुसाम्of men/people
पुसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपुंस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
दीक्षाम्initiation
दीक्षाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आचक्ष्महेwe declare/tell
आचक्ष्महे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन; उपसर्ग-आ (आचक्ष् = to declare)
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशबोधक-अव्यय (locative adverb)
ताम्that (initiation)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम