Shloka 1
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने हयग्रीवागस्त्यसम्वादे द्वाचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अश्वानन महाप्राज्ञ करुणामृतवारिधे / श्रीदेवीदर्शने दीक्षा यादृशी तां निवेदय
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge lalitopākhyāne hayagrīvāgastyasamvāde dvācatvāriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca aśvānana mahāprājña karuṇāmṛtavāridhe / śrīdevīdarśane dīkṣā yādṛśī tāṃ nivedaya
Translation
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യസംവാദത്തിലെ നാല്പത്തിരണ്ടാം അധ്യായം. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— ഹേ അശ്വാനന, മഹാപ്രാജ്ഞ, കരുണാമൃതവാരിധേ! ശ്രീദേവീദർശനത്തിനുള്ള ദീക്ഷ എങ്ങനെയാണോ അതെനിക്ക് അറിയിക്കണമേ.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्तिसूचक/उद्धरण (thus)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); बहुपद-कर्मधारय/तत्पुरुष-समाससमूह (in the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); कर्मधारय/तत्पुरुष (उत्तरः भागः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā-upākhyāna
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); षष्ठी-तत्पुरुष (ललितायाः उपाख्याने)
हयग्रीवागस्त्यसम्वादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसम्वादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); षष्ठी-तत्पुरुष (हयग्रीव-अगस्त्ययोः संवादे)
द्वाचत्वारिंशःforty-second
द्वाचत्वारिंशः:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वा-चत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg); द्विगु-समास (42nd)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
अश्वाननO horse-faced one
अश्वानन:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc sg); बहुव्रीहि (अश्वाननः यस्य सः)
महाप्राज्ञO greatly wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc sg); कर्मधारय (महान् प्राज्ञः)
करुणामृतवारिधेO ocean of nectar of compassion
करुणामृतवारिधे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकरुणा (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + वारिधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc sg); षष्ठी-तत्पुरुषसमूह (करुणा-अमृतस्य वारिधिः)
श्रीदेवीदर्शनेin/for the vision of Śrī Devī
श्रीदेवीदर्शने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीदेवी (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); षष्ठी-तत्पुरुष (श्रीदेव्याः दर्शने)
दीक्षाinitiation
दीक्षा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
यादृशीof what kind/which
यादृशी:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयादृश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc sg)
निवेदयtell/declare
निवेदय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√विद्/√वेद् (धातु; निवेदयति)
Formलोट् (imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद