Shloka 53
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
ज्ञात्वैवैनं महेशानं विष्णुस्तूष्णीं ततः स्थितः / पञ्चवक्त्रस्ततो ब्रह्मा ह्यवमत्यैवमास्थितः / ब्रह्मणः शिरसामूर्ध्वं ज्योतिश्चक्रमभूत्पुरः
Transliteration
jñātvaivainaṃ maheśānaṃ viṣṇustūṣṇīṃ tataḥ sthitaḥ / pañcavaktrastato brahmā hyavamatyaivamāsthitaḥ / brahmaṇaḥ śirasāmūrdhvaṃ jyotiścakramabhūtpuraḥ
Translation
മഹേശാനനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ വിഷ്ണു അപ്പോൾ മൗനമായി നിലകൊണ്ടു. എന്നാൽ പഞ്ചവക്ത്രനായ ബ്രഹ്മാവ് അവമതിച്ച് അങ്ങനെ തന്നെ ഉറച്ചു നിന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശിരസ്സുകൾക്കുമീതെ മുന്നിൽ ഒരു ജ്യോതിചക്രം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Word by Word
jñātvāhaving known
jñātvā:
Kriya (क्रिया-अनुबन्ध)
TypeVerb
Rootjñā (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
enamhim/this one
enam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
maheśānamMaheśāna (Śiva)
maheśānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmaheśāna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; apposition to enam
viṣṇuḥViṣṇu
viṣṇuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
tūṣṇīmsilently
tūṣṇīm:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottūṣṇīm (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) ‘silently’
tataḥthereupon
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (ablatival adverb) ‘thereupon/from then’
sthitaḥstood/remained
sthitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsthā (धातु)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pañca-vaktraḥfive-faced
pañca-vaktraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpañca (संख्या-प्रातिपदिक) + vaktra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (for brahmā)
tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय (then)
brahmāBrahmā
brahmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hiindeed/for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
avamātyahaving disrespected
avamātya:
Kriya (क्रिया-अनुबन्ध)
TypeVerb
Rootava-man (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
evamthus
evam:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय (manner adverb)
āsthitaḥremained/was situated
āsthitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootā-sthā (धातु)
Formक्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
brahmaṇaḥof Brahmā
brahmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
śirasāmof (his) heads
śirasām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootśiras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
ūrdhvamabove
ūrdhvam:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक)
Formदिशावाचक-अव्यय (adverb) ‘upwards/above’
jyotiḥ-cakrama circle/disc of light
jyotiḥ-cakram:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjyotis (प्रातिपदिक) + cakra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘ज्योतिषः चक्रम्’ षष्ठी-तत्पुरुष
abhūtbecame/appeared
abhūt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
puraḥin front
puraḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootpuras (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb) ‘in front/before’