Adhyaya 13

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललिताप्रादुर्भावो नाम द्वादशो ऽध्यायः देवा ऊचुः जय देवि जगन्मातर्जय देवि परात्परे / जय कल्याणनिलये जय कामकलात्मिके

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘ലലിതാപ്രാദുർഭാവം’ എന്ന ദ്വാദശ അധ്യായം. ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ജയ ദേവി ജഗന്മാതാ, ജയ ദേവി പരാത്പരേ. ജയ കല്യാണനിലയേ, ജയ കാമകലാത്മികേ.

Verse 2

जयकारि च वामाक्षि जय कामाक्षि सुन्दरि / जयाखिलसुराराध्ये जय कामेशि मानदे

ജയകാരിണി വാമാക്ഷി, ജയ കാമാക്ഷി സുന്ദരി. ജയ അഖിലസുരാരാധ്യേ, ജയ കാമേശി മാനദേ.

Verse 3

जय ब्रह्ममये देवि ब्रह्मात्मकरसात्मिके / जय नारायणि परे नन्दिताशेषविष्टपे

ജയ ബ്രഹ്മമയി ദേവി, ബ്രഹ്മാത്മകരസാത്മികേ. ജയ പരാ നാരായണി, നന്ദിതാശേഷവിഷ്ടപേ.

Verse 4

जय श्रीकण्ठदयिते जय श्रीललितेंबिके / जय श्रीविजये देवि विजय श्रीसमृद्धिदे

ജയ ശ്രീകണ്ഠദയിതേ, ജയ ശ്രീലലിതാംബികേ. ജയ ശ്രീവിജയേ ദേവി, വിജയം-ശ്രീ-സമൃദ്ധി ദേ.

Verse 5

जातस्य जायमानस्य इष्टापूर्तस्य हेतवे / नमस्तस्यै त्रिजगतां पालयित्र्यै परात्परे

ജനിച്ചവർക്കും ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവർക്കും ഇഷ്ട‑പൂർത്തിയുടെ കാരണമായ, ത്രിജഗത്തിനെ പാലിക്കുന്ന പരാത്പരാ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം.

Verse 6

कलामुहूर्तकाष्ठाहर् मासर्तुशरदात्मने / नमः सहस्रशीर्षायै सहस्रमुखलोचने

കല, മുഹൂർത്തം, കാഷ്ഠാ, അഹഃ, മാസം, ഋതു, ശരദ്—ഇവയുടെ ആത്മസ്വരൂപമായ; സഹസ്രശീർഷിണി, സഹസ്രമുഖ‑സഹസ്രലോചനേ ദേവിക്ക് നമഃ.

Verse 7

नमः सहस्रहस्ताब्जपादपङ्कजशोभिते / अणोरणुतरे देवि महतो ऽपि महीयसि

സഹസ്ര ഹസ്തകമലങ്ങളും പാദപങ്കജങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നവളേ! അണുവിലും അണുതര, മഹത്തിലും മഹീയസി ദേവീ, നമഃ.

Verse 8

परात्परतरे मातस्तेजस्तेजीयसामपि / अतलं तु भवेत्पादौ वितलं जानुनी तव

ഹേ മാതാവേ! നീ പരാത്പരതര; തേജസ്വികളുടെ തേജസ്സിനേക്കാളും അതീതമായ തേജോമയി. നിന്റെ പാദങ്ങൾ അതലം, നിന്റെ മുട്ടുകൾ വിതലം എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 9

रसातलं कटीदेशः कुक्षिस्ते धरणी भवेत् / हृदयं तु भुवर्लोकः स्वस्ते मुखमुदाहृतम्

നിന്റെ കട്ടിഭാഗം രസാതലം, നിന്റെ കുക്ഷി ധരണി; നിന്റെ ഹൃദയം ഭുവർലോകം, നിന്റെ മുഖം സ്വർലോകം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 10

दृशश्चन्द्रार्कदहना दिशस्ते बाहवोंबिके / मरुतस्तु तवोच्छ्वासा वाचस्ते श्रुतयो ऽखिलाः

ഹേ അംബികേ! ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി എന്നിവ നിന്റെ ദൃഷ്ടികൾ; ദിക്കുകൾ നിന്റെ ഭുജങ്ങൾ. മാരുതങ്ങൾ നിന്റെ ശ്വാസം; സർവ്വ ശ്രുതികളും നിന്റെ വാക്ക്.

Verse 11

क्रीडा ते लोकरचना सखा ते चिन्मयः शिवः / आहारस्ते सदानन्दो वासस्ते हृदये सताम्

നിന്റെ ക്രീഡ തന്നെയാണ് ലോകരചന; നിന്റെ സഖാവ് ചിന്മയ ശിവൻ. നിന്റെ ആഹാരം സദാനന്ദം; സജ്ജനരുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്റെ വാസം.

Verse 12

दृश्यादृश्य स्वरूपाणि रूपाणि भुवनानि ते / शिरोरुहा घनास्ते तु तारकाः कुसुमानि ते

ദൃശ്യ-അദൃശ്യ സ്വരൂപങ്ങളായ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളും നിന്റെ രൂപങ്ങൾ; മേഘങ്ങൾ നിന്റെ കേശം, നക്ഷത്രങ്ങൾ നിന്റെ പുഷ്പങ്ങൾ.

Verse 13

धर्माद्या बाहवस्ते स्युरधर्माद्यायुधानि ते / यमाश्च नियमाश्चैव करपादरुहास्तथा

ധർമ്മാദികൾ നിന്റെ ഭുജങ്ങൾ; അധർമ്മാദികൾ നിന്റെ ആയുധങ്ങൾ. യമങ്ങളും നിയമങ്ങളും നിന്റെ കൈകാലുകളുടെ മുളകളെപ്പോലെ ഉപാംഗങ്ങൾ.

Verse 14

स्तनौ स्वाहास्वधाकरौ लोकोज्जीवनकारकौ / प्राणायामस्तु ते नासा रसना ते सरस्वती

സ്വാഹാ-സ്വധാ നൽകുന്ന നിന്റെ സ്തനങ്ങൾ ലോകത്തെ ജീവിപ്പിക്കുന്നു. പ്രാണായാമം നിന്റെ നാസിക; സരസ്വതി നിന്റെ ജിഹ്വ.

Verse 15

प्रत्याहारस्त्विद्रिंयाणि ध्यानं ते धीस्तु सत्तमा / मनस्ते धारणाशक्तिर्हृदयं ते समाधिकः

ഹേ ദേവി, ഇന്ദ്രിയസംയമം തന്നെയാണ് നിന്റെ പ്രത്യാഹാരം; ധ്യാനം നിന്റെ ഉത്തമ ധീ. മനസ്സ് നിന്റെ ധാരണാശക്തി, ഹൃദയം നിന്റെ സമാധിസ്വരൂപം.

Verse 16

महीरुहास्तेङ्गरुहाः प्रभातं वसनं तव / भूतं भव्यं भविष्यच्च नित्यं च तव विग्रहः

ഹേ ദേവി, പർവ്വതവൃക്ഷങ്ങൾ നിന്റെ അങ്കരോമങ്ങൾ; പ്രഭാതം നിന്റെ വസ്ത്രം. ഭൂതം, ഭവ്യം, ഭവിഷ്യത്ത്, നിത്യത—ഇവയെല്ലാം നിന്റെ വിഗ്രഹം തന്നേ.

Verse 17

यज्ञरूपा जगद्धात्री विश्वरूपा च पावनी / आदौ या तु दयाभूता ससर्ज निखिलाः प्रजाः

നീ യജ്ഞസ്വരൂപിണി, ജഗദ്ധാത്രി, വിശ്വരൂപിണി, പാവനീ. ആദിയിൽ കരുണാരൂപയായി നീ സകല പ്രജകളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 18

हृदयस्थापि लोकानामदृश्या मोहनात्मिका

നീ ലോകങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും അദൃശ്യയാണ്; മോഹസ്വരൂപിണി.

Verse 19

नामरूपविभागं च या करोति स्वलीलया / तान्यधिष्ठाय तिष्ठन्ती तेष्वसक्तार्थकामदा / नमस्तस्यै महादेव्यै सर्वशक्त्यै नमोनमः

സ്വലീലകൊണ്ട് നാമരൂപവിഭാഗം ചെയ്യുന്നവൾ, അവയെ അധിഷ്ഠാനമാക്കി നിലകൊണ്ടിട്ടും അവയിൽ അസക്തയായി അർത്ഥവും കാമവും നൽകുന്നു. ആ മഹാദേവി, സർവശക്തിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 20

यदाज्ञया प्रवर्तन्ते वह्निसूर्यैदुमारुताः / पृथिव्यादीनि भूतानि तस्यै देव्यै नमोनमः

അവളുടെ ആജ്ഞയാൽ അഗ്നി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, വായു എന്നിവ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ഭൂമി മുതലായ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും സഞ്ചരിക്കുന്നു—ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 21

या ससर्जादिधातारं सर्गादावादिभूरिदम् / दधार स्वयमेवैका तस्यै देव्यै नमोनमः

സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ആദിധാതാവായ (ബ്രഹ്മാവിനെ) സൃഷ്ടിക്കുകയും ഈ ആദിഭൂത ജഗത്തെ പ്രസ്ഫുടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തവൾ; ഏകയായി സ്വയം എല്ലാം ധരിക്കുന്നവൾ—ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 22

यथा धृता तु धरिणी ययाकाशममेयया / यस्यामुदेति सविता तस्यै देव्यै नमोनमः

അളക്കാനാകാത്ത അവളുടെ ശക്തിയാൽ ആകാശം ധരിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ഭൂമിയും ധരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവളിൽ തന്നെയാണ് സവിതാ (സൂര്യൻ) ഉദിക്കുന്നത്—ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 23

यत्रोदेति जगत्कृत्स्नं यत्र तिष्ठति निर्भरम् / यत्रान्तमेति काले तु तस्यै देव्यै नमोनमः

അവളിൽ തന്നെയാണ് സമസ്ത ജഗത്ത് ഉദിക്കുന്നത്; അവളിൽ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; കാലാന്ത്യത്തിൽ അവളിൽ തന്നെയായി ലയിക്കുന്നു—ആ ദേവിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 24

नमोनमस्ते रजसे भवायै नमोनमः सात्त्विकसंस्थितायै / नमोनमस्ते तमसे हरायै नमोनमो निर्गुणतः शिवायै

രജോഗുണരൂപിണിയായ ഭവാനിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; സത്ത്വഗുണത്തിൽ സ്ഥാപിതയായ ദേവിക്ക് നമസ്കാരം. തമോഗുണരൂപിണിയായ ഹരപ്രിയയ്ക്ക് നമസ്കാരം; നിർഗുണമായി ശിവസ്വരൂപിണിക്കും വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 25

नमोनमस्ते जगदेकमात्रे नमोनमस्ते जगदेकपित्रे / नमोनमस्ते ऽखिलरूपतन्त्रे नमोनमस्ते ऽखिलयन्त्ररूपे

ഹേ ജഗത്തിന്റെ ഏകമാത്ര മാതാവേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; ഹേ ജഗത്തിന്റെ ഏകപിതാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ സർവ്വരൂപ-തന്ത്രസ്വരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ സർവ്വയന്ത്രരൂപിണീ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 26

नमोनमो लोकगुरुप्रधाने नमोनमस्ते ऽखिलवाग्विभूत्यै / नमो ऽस्तु लक्ष्म्यै जगदेकतुष्ट्यै नमोनमः शांभवि सर्वशक्त्यै

ഹേ ലോകഗുരു-പ്രധാനേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം; ഹേ സർവ്വവാക്-വിഭൂതി, നിനക്കു നമസ്കാരം. ജഗത്തിന്റെ ഏക തൃപ്തിസ്വരൂപിണിയായ ലക്ഷ്മീദേവിക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ശാംഭവീ, സർവ്വശക്തീ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 27

अनादिमध्यान्तमपाञ्चभौतिकं ह्यवाङ्मनोगम्यमतर्क्यवैभवम् / अरूपमद्वन्द्वमदृष्टगोचरं प्रभावमग्र्यं कथमंब वर्णये

ഹേ അംബേ! ആദിയും മധ്യവും അന്തവും ഇല്ലാത്തതും, പഞ്ചഭൂതാതീതവും, വാക്കിനും മനസ്സിനും അഗമ്യവും, തർക്കത്തിന് അചിന്ത്യമായ വൈഭവമുള്ളതും—രൂപരഹിതവും ദ്വന്ദ്വരഹിതവും ദൃഷ്ടിഗോചരാതീതവുമായ ആ പരമപ്രഭാവത്തെ ഞാൻ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കും?

Verse 28

प्रसीद विश्वेश्वरि विश्ववन्दिते प्रसीद विद्येश्वरि वेदरूपिणि / प्रसीद मायामयि मन्त्राविग्रहे प्रसीद सर्वेश्वरि सर्वरूपिणि

ഹേ വിശ്വേശ്വരീ, വിശ്വവന്ദിതേ, പ്രസന്നയാകേണമേ; ഹേ വിദ്യേശ്വരീ, വേദരൂപിണീ, പ്രസന്നയാകേണമേ. ഹേ മായാമയീ, മന്ത്രാവിഗ്രഹസ്വരൂപിണീ, പ്രസന്നയാകേണമേ; ഹേ സർവേശ്വരീ, സർവരൂപിണീ, പ്രസന്നയാകേണമേ.

Verse 29

इति स्तत्वा महादेवीं देवाः सर्वे सवासवाः / भूयोभूयो नमस्कृत्य शरणं जगमुरञ्जसा

ഇങ്ങനെ മഹാദേവിയെ സ്തുതിച്ച ശേഷം, ഇന്ദ്രനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, നിർമലഭാവത്തോടെ അവളുടെ ശരണത്തിലേക്ക് ചേർന്നു.

Verse 30

ततः प्रसन्ना सा देवी प्रणतं वीक्ष्य वासवम् / वरेण च्छन्दयामास वरदाखिलदेहिनाम्

അപ്പോൾ ആ ദേവി പ്രസന്നയായി; നമസ്കരിച്ച വാസവനെ (ഇന്ദ്രനെ) കണ്ടിട്ട്, സർവ്വ ജീവികൾക്കും വരം നല്കുന്ന ദേവി അവനെ വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുവാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു।

Verse 31

इन्द्र उवाच यदि तुष्टासि कर्याणि वरं दैत्येन्द्र पीडितः / दुर्धरं जीवितं देहि त्वां गताः शरणार्थिनः

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കല്യാണി! നീ പ്രസന്നയായാൽ, ദൈത്യേന്ദ്രന്റെ പീഡയിൽ വലയുന്ന ഞങ്ങൾ ശരണാർത്ഥികളായി വന്നിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾക്ക് ദുഷ്കരമായ ജീവരക്ഷ (ജീവിതദാനം) നല്കണമേ।

Verse 32

श्रीदेव्युवाच अहमेव विनिर्जित्य भण्डं दैत्यकुलोद्भवम् / अचिरात्तव दास्यामि त्रैलोक्यं सचराचरम्

ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു—ദൈത്യകുലത്തിൽ ജനിച്ച ഭണ്ഡൻ എന്ന അസുരനെ ഞാൻ തന്നേ ജയിച്ച്, അധികം വൈകാതെ ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ത്രിലോക്യം നിനക്കു നല്കും।

Verse 33

निर्भया मुदिताः सन्तु सर्वे देवगणास्तथा / ये स्तोष्यन्ति च मां भक्त्या स्तवेनानेन मानवाः

എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും നിർഭയരായി ആനന്ദിതരായി ഇരിക്കട്ടെ; ഈ സ്തവംകൊണ്ട് ഭക്തിയോടെ എന്നെ സ്തുതിക്കുന്ന മനുഷ്യരും അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ।

Verse 34

भाजनं ते भविष्यन्ति धर्मश्रीयशसां सदा / विद्याविनयसंपन्ना नीरोगा दीर्घजीविनः

അവർ സദാ ധർമ്മം, ശ്രീ (സമ്പത്ത്) യശസ് എന്നിവയുടെ പാത്രങ്ങളാകും; വിദ്യയും വിനയവും സമ്പന്നരായി, നിരോഗികളായി, ദീർഘായുസ്സുള്ളവരായി ഇരിക്കും।

Verse 35

पुत्रमित्रकल त्राढ्या भवन्तु मदनुग्रहात् / इति लब्धवरा देवा देवेन्द्रो ऽपि महाबलः

എന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ നിങ്ങൾ പുത്രൻ, മിത്രൻ, കലത്രം എന്നിവയോടെ സമൃദ്ധരാകട്ടെ—ഇങ്ങനെ വരം ലഭിച്ച ദേവഗണം, മഹാബലനായ ദേവേന്ദ്രനും സന്തോഷിച്ചു।

Verse 36

आमोदं परमं जग्मुस्तां विलोक्य मुहुर्मुहुः

അവളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിച്ച് അവർ പരമാനന്ദത്തിലേക്ക് എത്തി।