Shloka 42
Viṣṇu-māhātmya-varṇana & Vamśa-prasaṅga
Genealogical Continuation
Devanagari script
संबभूवैव धर्मात्मा तया सार्द्धं बृहस्पति / उत्सृजन्तं तदा रेतो गर्भस्थः सो ऽस्य भाषत
Transliteration
saṃbabhūvaiva dharmātmā tayā sārddhaṃ bṛhaspati / utsṛjantaṃ tadā reto garbhasthaḥ so 'sya bhāṣata
Translation
അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ ബൃഹസ്പതി അവളോടൊപ്പം സംഗമിച്ചു. അതേ സമയത്ത് അദ്ദേഹം വീര്യം സ്രവിക്കുമ്പോൾ, ഗർഭസ്ഥനായ അവൻ അദ്ദേഹത്തോട് സംസാരിച്ചു.
Word by Word
सम्बभूवbecame
सम्बभूव:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; उपसर्ग: सम्-
एवindeed
एव:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
धर्मात्माrighteous-natured one
धर्मात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘धर्मस्य आत्मा/स्वभावः’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तयाwith her / by her
तया:
Sahakāraka/Instrument (सह/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
सार्धम्together with
सार्धम्:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (adverb/preposition: together with)
बृहस्पतिBṛhaspati
बृहस्पति:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (काव्ये प्रथमा-रूपं)
उत्सृजन्तम्releasing/emitting
उत्सृजन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसृज् (धातु) → उत्सृजत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपसर्ग: उत्-; विशेषण
तदाthen
तदा:
Kālādhi karaṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
रेतःsemen
रेतः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (रेतस्-शब्दस्य कर्मरूपम्)
गर्भस्थःsituated in the womb
गर्भस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगर्भ + स्थ (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-तत्पुरुष ‘गर्भे स्थितः’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
अस्यof him / to him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
भाषतspoke
भाषत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलङ् (imperfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन