Shloka 34
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
तमुग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः / समर्थः पुत्रजनने स्वयमेवास्य शाश्वतः
Transliteration
tamugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ purandaraḥ / samarthaḥ putrajanane svayamevāsya śāśvataḥ
Translation
അവന്റെ ഉഗ്രതപസ്സു കണ്ട സഹസ്രാക്ഷനായ പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) താനേ അവനു പുത്രനായി ജനിക്കുവാൻ സമർത്ഥനെന്ന് ശാശ്വതമായി നിശ്ചയിച്ചു.
Word by Word
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
उग्रतपसम्(him) of fierce austerity
उग्रतपसम्:
कर्म (Object; in apposition to तम्)
TypeNoun
Rootउग्र + तपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (उग्रं तपः)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Gerund; prior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययभाव
सहस्राक्षःthe thousand-eyed (Indra)
सहस्राक्षः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसहस्र + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (सहस्रम् अक्षीणि यस्य = Indra)
पुरन्दरःPurandara (Indra)
पुरन्दरः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootपुरन्दर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (epithet of Indra)
समर्थःcapable
समर्थः:
विशेषण (Adjectival to पुरन्दरः)
TypeAdjective
Rootसमर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुत्रजननेin begetting a son
पुत्रजनने:
अधिकरण (Locative; sphere/occasion)
TypeNoun
Rootपुत्र + जनन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (पुत्रस्य जननम्)
स्वयम्himself
स्वयम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (reflexive adverb)
एवindeed/alone
एव:
सम्बन्ध/Emphasis
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
अस्यof him
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
शाश्वतःeternal/perpetual
शाश्वतः:
विशेषण (Adjectival to पुरन्दरः)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन