Shloka 66
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
तदर्थमेव राजेन्द्र कामं चापीडयंस्तयोः
Transliteration
tadarthameva rājendra kāmaṃ cāpīḍayaṃstayoḥ
Translation
ഹേ രാജേന്ദ്രാ, അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവൻ അവരോടൊപ്പം കാമത്തെയും അമർത്താതെ (മര്യാദയിൽ നിർത്തി) പെരുമാറി.
Word by Word
तद्-अर्थम्for that purpose
तद्-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial): ‘for that purpose’ (तदर्थम् as fixed adverbial)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphasis: only/indeed)
राजेन्द्रO king
राजेन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय: ‘king among kings’
कामम्desire
कामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
अपीडयन्without oppressing
अपीडयन्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपीड् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (Present participle/शतृ), परस्मैपद; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘not oppressing’
तयोःof those two / in the case of those two
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/सप्तमी विभक्ति (Genitive/Locative), द्विवचन (Dual)