Shloka 65
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
रा५स्तस्यार्थकामौ तु न तथा विपुलावपि / अलुब्धमानसोर्ऽथं च भेजे धर्ममपीडयन्
Transliteration
rā5stasyārthakāmau tu na tathā vipulāvapi / alubdhamānasor'thaṃ ca bheje dharmamapīḍayan
Translation
അവനു അർത്ഥവും കാമവും എത്ര വിപുലമായാലും അത്ര പ്രധാനമല്ല; ലോഭരഹിതമായ മനസ്സോടെ ധർമ്മത്തെ പീഡിപ്പിക്കാതെ അർത്ഥത്തെ പിന്തുടർന്നു.
Word by Word
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
अर्थ-कामौwealth and desire
अर्थ-कामौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: ‘artha and kāma’
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेष (but)
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय, निषेध
तथाso much/that much
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (thus/so much)
विपुलौabundant
विपुलौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण of अर्थ-कामौ
अपिeven though
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय, ‘even/although’
अलुब्ध-मानसःhaving an ungreedy mind
अलुब्ध-मानसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअलुब्ध (प्रातिपदिक; a- + लुब्ध) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘one whose mind is not greedy’
अर्थम्for the sake (of purpose)
अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/goal)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय
भेजेhe resorted to/embraced
भेजे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
धर्मम्dharma
धर्मम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
अपीडयन्without oppressing
अपीडयन्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपीड् (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (Present participle/शतृ), परस्मैपद; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-पूर्वक-सम्बन्धः: ‘not oppressing’ (a- + पीडयन्)