Shloka 59
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
बुभुजे विषयान्रम्यान्यथाकामं यथासुखम् / सुमतिः केशिनी चोभे विकसद्वदनांबुजे
Transliteration
bubhuje viṣayānramyānyathākāmaṃ yathāsukham / sumatiḥ keśinī cobhe vikasadvadanāṃbuje
Translation
അവൻ മനോഹരമായ ഭോഗങ്ങളെ ഇഷ്ടാനുസാരവും സുഖാനുസാരവും അനുഭവിച്ചു. സുമതിയും കേശിനിയും—ഇരുവരുടെയും മുഖകമലങ്ങൾ വിരിഞ്ഞിരുന്നു.
Word by Word
बुभुजेenjoyed
बुभुजे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भुज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; √भुज् ‘to enjoy’
विषयान्objects (of enjoyment)
विषयान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन
रम्यान्delightful
रम्यान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifies विषयान्
यथा-कामम्as desired
यथा-कामम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + काम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्यय (Adverb) meaning ‘according to desire’
यथा-सुखम्at ease; comfortably
यथा-सुखम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + सुख (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्यय (Adverb) meaning ‘according to comfort/at ease’
सुमतिःSumati
सुमतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन
केशिनीKeśinī
केशिनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकेशिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (Conjunction)
उभेboth (of them)
उभे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/1st), द्विवचन; refers to the two wives
विकसत्-वदन-अम्बुजेhaving blooming lotus-like faces
विकसत्-वदन-अम्बुजे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविकसत् (कृदन्त/प्रातिपदिक) + वदन (प्रातिपदिक) + अम्बुज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘with lotus-like faces that are blooming’ (qualifies उभे)