Shloka 58
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
अयोध्यायामभिवसन्प्रशशासाखिलां भुवम् / भार्याभ्यां समुपेताभ्यां रूपशीलगुणादिभिः
Transliteration
ayodhyāyāmabhivasanpraśaśāsākhilāṃ bhuvam / bhāryābhyāṃ samupetābhyāṃ rūpaśīlaguṇādibhiḥ
Translation
അയോധ്യയിൽ വസിച്ച് അദ്ദേഹം സമസ്ത ഭൂമിയെയും ഭരിച്ചു. രൂപം, ശീലം, ഗുണങ്ങൾ മുതലായവയിൽ സമ്പന്നമായ തന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാരോടുകൂടെ അദ്ദേഹം വിരാജിച്ചു.
Word by Word
अयोध्यायाम्in Ayodhyā
अयोध्यायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअयोध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), एकवचन
अभिवसन्residing
अभिवसन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि+√वस् (धातु)
Formशतृ (Present Active Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘dwelling/residing’
प्रशशासruled/governed
प्रशशास:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+√शास् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; √शास् with उपसर्ग प्र
अखिलाम्entire
अखिलाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; qualifies भुवम्
भुवम्earth
भुवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभुव्/भू (प्रातिपदिक: भुवन/भू)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन
भार्याभ्याम्with (his) two wives
भार्याभ्याम्:
Sahakāraka (सहकारक) / Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), द्विवचन
समुपेताभ्याम्accompanied/endowed
समुपेताभ्याम्:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeAdjective
Rootसम्+उप+√इ (धातु)
Formक्त (Past Passive Participle) used adjectivally; स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन; agrees with भार्याभ्याम्; ‘endowed/attended’
रूप-शील-गुण-आदिभिःwith beauty, character, virtues, etc.
रूप-शील-गुण-आदिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक) + शील (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (enumerative) with आदि; ‘by beauty, conduct, virtues, etc.’