Shloka 61
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
तत्र दीपप्रतिष्ठाख्यव्रतं विष्णुमुखोदितम् / चचार धरणी सम्यक् दुखैर्ःमुक्ताभवच्च सा
Transliteration
tatra dīpapratiṣṭhākhyavrataṃ viṣṇumukhoditam / cacāra dharaṇī samyak dukhairḥmuktābhavacca sā
Translation
അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നു ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ‘ദീപപ്രതിഷ്ഠ’ എന്ന വ്രതം ധരണി ശരിയായി അനുഷ്ഠിച്ചു; അവൾ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതയായി.
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
दीप-प्रतिष्ठा-आख्य-व्रतम्the vow called ‘lamp-installation’
दीप-प्रतिष्ठा-आख्य-व्रतम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootदीप (प्रातिपदिक) + प्रतिष्ठा (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—दीपप्रतिष्ठा-आख्यं व्रतम् (नामधेय-निर्देशक)
विष्णु-मुख-उदितम्spoken from Vishnu’s mouth
विष्णु-मुख-उदितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootविष्णु (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + उदित (कृदन्त, √वद्/√उद्?; here ‘उदित’ = ‘uttered/said’)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) ‘उदित’ = ‘spoken’; विष्णोः मुखात् उदितम्
चचारperformed/practised
चचार:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√चर् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
धरणीthe Earth
धरणी:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootधरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सम्यक्properly
सम्यक्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
दुःखैःfrom/with sufferings
दुःखैः:
अपादान/हेतु (Cause/Instrumental)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
मुक्ताfreed
मुक्ता:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Root√मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (PPP)
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
साshe (that Earth)
सा:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम