Shloka 10
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
यः शस्त्रपादादुदतिष्ठत ध्वनिर् हुंकारगर्भो दिवमस्पृशन्स वै / तौर्यत्रिकस्येव शरक्षतानि भान्तीव यद्वन्नखदन्तपाताः
Transliteration
yaḥ śastrapādādudatiṣṭhata dhvanir huṃkāragarbho divamaspṛśansa vai / tauryatrikasyeva śarakṣatāni bhāntīva yadvannakhadantapātāḥ
Translation
ശസ്ത്രപ്രഹാരത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഹുങ്കാരഗർഭമായ ധ്വനി ആകാശം തൊട്ടതുപോലെ; നഖദന്തങ്ങളുടെ പ്രഹാരങ്ങൾ തൗര്യത്രയത്തിന്റെ നാദത്തിൽ അമ്പുക്ഷതങ്ങൾ മിന്നുന്നതുപോലെ ദീപ്തമായി തോന്നി।
Word by Word
यःwhich/that (sound)
यः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)
शस्त्र-पादात्from the striking of weapons
शस्त्र-पादात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case, ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘from the foot/impact of weapons’
उदतिष्ठतarose
उदतिष्ठत:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootउद्-स्था (धातु)
Formलङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ध्वनिःsound
ध्वनिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootध्वनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हुंकार-गर्भःfilled with battle-cries
हुंकार-गर्भः:
विशेषण (Adjectival to Karta)
TypeAdjective
Rootहुंकार (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि/तत्पुरुषार्थ: ‘having huṃkāra within’ (qualifying ध्वनिः)
दिवम्the sky/heaven
दिवम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्यौः), द्वितीया, एकवचन (दिवम् as acc. sg.)
अस्पृशन्touched/reached
अस्पृशन्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootआ-√स्पृश् (धातु)
Formलङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘touched/reached’ (agreeing with ध्वनिः)
सःthat (sound)
सः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तौर्यत्रिकस्यof the triple music (drum-conch-cymbals)
तौर्यत्रिकस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतौर्यत्रिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case, genitive), एकवचन; ‘of the three musical instruments’
इवlike
इव:
सम्बन्ध (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (comparative particle)
शर-क्षतानिarrow-wounds
शर-क्षतानि:
उपमान/उपमेय-सम्बन्ध (Comparative element)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक) + क्षत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘wounds from arrows’
भान्तिshine/appear
भान्ति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
इवas if
इव:
सम्बन्ध (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय
यद्वत्just as
यद्वत्:
सम्बन्ध (Manner marker)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formउपमा/प्रकारवाचक-अव्यय (in the manner that)
नख-दन्त-पाताःblows of nails and teeth
नख-दन्त-पाताः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक) + दन्त (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: ‘falls/strikes of nails and teeth’