Shloka 15
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
तस्मिन्मुनौ निपतिते स दुरात्मा विशङ्कितः / किङ्करानादिशच्छीघ्रं धेनोरानयने बलात्
Transliteration
tasminmunau nipatite sa durātmā viśaṅkitaḥ / kiṅkarānādiśacchīghraṃ dhenorānayane balāt
Translation
ആ മുനി വീണപ്പോൾ, ആ ദുരാത്മാവ് (രാജാവ്) ഭയചകിതനായി, പശുവിനെ ബലമായി കൊണ്ടുവരാൻ തന്റെ ഭൃത്യന്മാരോട് ഉടൻ ആജ്ഞാപിച്ചു.
Word by Word
तस्मिन्in/when that (situation)
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
मुनौin/when the sage
मुनौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
निपतितेhaving fallen
निपतिते:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपत् (धातु) उपसर्ग-नि + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘having fallen’ (locative absolute with तस्मिन् मुनौ)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
दुरात्माthe wicked one
दुरात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुरात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: दुर् + आत्मन् = ‘evil-souled’
विशङ्कितःalarmed
विशङ्कितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशङ्क् (धातु) उपसर्ग-वि + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘alarmed/suspicious’
किङ्करान्servants
किङ्करान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
आदिशत्ordered
आदिशत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदिश् (धातु) उपसर्ग-आ + लङ्
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘ordered’
शीघ्रम्quickly
शीघ्रम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशीघ्रम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
धेनोःof the cow
धेनोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
आनयनेfor bringing (her)
आनयने:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootआनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in/for bringing’ (purpose-context)
बलात्forcibly
बलात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) ‘by force/forcibly’