Shloka 72
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
जमदग्निरुवाच जीवन्नाहं तु दास्यामि वासवस्यापि दुर्मते / गुरुणा याचितं किं ते वचसा नृपतेः पुनः
Transliteration
jamadagniruvāca jīvannāhaṃ tu dāsyāmi vāsavasyāpi durmate / guruṇā yācitaṃ kiṃ te vacasā nṛpateḥ punaḥ
Translation
ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു—ഹേ ദുർമതേ! ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ വാസവനായ ഇന്ദ്രനോടും പോലും ഞാൻ നൽകുകയില്ല. ഗുരു യാചിച്ചതിനെ വിട്ടിട്ട്, പിന്നെ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നിനക്കെന്ത് കാര്യം?
Word by Word
जमदग्निःJamadagni
जमदग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजमदग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
जीवन्while living/as long as I live
जीवन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नnot
न:
Sambandha (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
तुbut
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारण निपात (‘but/indeed’)
दास्यामिI will give
दास्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन, परस्मैपद
वासवस्यof Vāsava (Indra)
वासवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवासव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
अपिeven
अपि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चय निपात (‘even’)
दुर्मतेO evil-minded one
दुर्मते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदुर्मति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
गुरुणाby the teacher
गुरुणा:
Kartr/Agent-in-passive (कर्तृ/प्रयोक्तृ)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
याचितम्(what is) requested
याचितम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootयाच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘asked/requested’
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन (enclitic)
वचसाby words/speech
वचसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
नृपतेःof the king
नृपतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kala/Prakara (काल/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरावृत्ति-अव्यय (adverb: ‘again’)