Shloka 21
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
भवत्प्रभावसंजातविभवाहतचेतसः / इतो न गन्तुमिच्छन्ति सैनिका मे महामुने
Transliteration
bhavatprabhāvasaṃjātavibhavāhatacetasaḥ / ito na gantumicchanti sainikā me mahāmune
Translation
ഹേ മഹാമുനേ! നിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വൈഭവം മനസ്സിനെ മയക്കിയതിനാൽ, എന്റെ സൈനികർ ഇവിടെ നിന്ന് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല।
Word by Word
भवत्-प्रभाव-संजात-विभव-आहत-चेतसःwhose minds are struck by the power born of your influence
भवत्-प्रभाव-संजात-विभव-आहत-चेतसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक) + संजात (कृदन्त) + विभव (प्रातिपदिक) + आहत (कृदन्त) + चेतस् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; बहुपद-तत्पुरुष-समासः; qualifies सैनिकाः
इतःfrom here
इतः:
Apadana (अपादान) (source-point)
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक), indeclinable
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-निपात), indeclinable
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Karma (कर्म) (of इच्छन्ति)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गन्तुम् (कृदन्त)
FormInfinitive (तुमुन्), expresses purpose/complement of इच्छन्ति
इच्छन्तिthey wish
इच्छन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
FormPresent (लट्), Parasmaipada, 3rd person (प्रथम-पुरुष), Plural
सैनिकाःsoldiers
सैनिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसैनिक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहामुनि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular; कर्मधारयः (महान् मुनिः)