Adhyaya 2

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह / प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘ഋഷിസർഗവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ആദ്യ അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു— ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിലെ ആറാം പ്രജാസർഗം അവസാനിച്ചപ്പോൾ സ്വയംഭൂ സ്വയം ദക്ഷനോട് ‘പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക’ എന്നു കല്പിച്ചു.

Verse 2

ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः

ആ പ്രഭു സർവ്വഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു— ഗതിയുള്ളവയും ധ്രുവമായ സ്ഥിരവയും; ആദ്യം അവൻ മാനസജന്യമായ ഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 3

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् / यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा

ഋഷികൾ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മനുഷ്യർ, ഉരഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ; കൂടാതെ യക്ഷർ, ഭൂതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, പക്ഷികൾ, പശുക്കൾ, മൃഗങ്ങളും।

Verse 4

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः / अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता

അവന്റെ മനസ്സാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ആ പ്രജകൾ വളരാതിരുന്നപ്പോൾ, ധീമാനായ ഭഗവാൻ മഹാദേവൻ അവരെക്കുറിച്ചുള്ള ധ്യാനം ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 5

स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः / असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

പിന്നെ മൈഥുനഭാവത്തോടെ വിവിധ പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പ്രജാപതി വീരണന്റെ ഭാര്യയായ അസിക്രീയെ അവൻ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 6

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् / यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

അവൾ മഹത്തായ തപസ്സാൽ യുക്തയായ, ലോകധാരിണിയായ പുത്രി—അവളാൽ തന്നെയാണ് ഈ സർവ്വം, സ്ഥാവര-ജംഗമമായ ജഗത്ത്, നിലനിൽക്കുന്നത്।

Verse 7

अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति / दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा

ഇവിടെയും പ്രാചേതസരെ അഭിമുഖീകരിച്ച് ഈ രണ്ട് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉദ്ധരിക്കപ്പെടുന്നു—പുരാതനകാലത്ത് ദക്ഷൻ വൈരണിയായ അസിക്രീയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ।

Verse 8

कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् / नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्

കൃപാണങ്ങളുടെ നിയുതവും അഭിമാനമുള്ള സർപ്പികളും ഇടയിൽ, ദക്ഷൻ നദി-പർവ്വതങ്ങളിൽ ആസക്തനായിരുന്നിട്ടും പ്രഭുവിനെ പിന്നിൽ നിന്ന് അനുഗമിച്ചു।

Verse 9

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः / प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः

അവനെ കണ്ടു ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഇവൻ പ്രജകളെ സ്ഥാപിക്കും; ഇവിടെ ആദ്യൻ അവൻ, രണ്ടാമൻ ദക്ഷൻ, കാരണം അവൻ പ്രജാപതി തന്നേ।

Verse 10

अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् / असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्

പിന്നെ യഥാകാലം ശേഷിച്ചിരുന്ന നിയുതം വന്നു; അവിടെ പ്രാചേതസ ദക്ഷൻ അസിക്നീ എന്ന വൈരണിയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു।

Verse 11

अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् / असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः

അപ്പോൾ പ്രഭുവായ പ്രാചേതസ ദക്ഷൻ അസിക്നിയിലൂടെ വൈരണിയിൽ അമിതതേജസ്സുള്ള ആയിരം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 12

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः / देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, പ്രജകളെ വർദ്ധിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച മഹാതേജസ്സുള്ള, ദേവർഷിമാർക്ക് പ്രിയമായ സംവാദകൻ, ബ്രഹ്മപുത്രൻ നാരദൻ (അവിടെ എത്തി)।

Verse 13

नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् / यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत

അവരുടെ നാശത്തിനായി അവൻ തന്റെ ശാപരൂപ വചനം ഉച്ചരിച്ചു; കശ്യപപുത്രനിൽ പരമേഷ്ഠി ജനിച്ചു.

Verse 14

मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः / तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्

ദക്ഷന്റെ ശാപവശാൽ അവൻ വീണ്ടും കശ്യപന്റെ മാനസപുത്രനായി; അതിനാൽ കാശ്യപന്റെ രണ്ടാമത്തെ മാനസപുത്രനായി.

Verse 15

स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः / तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः

ആ നാരദൻ മുമ്പേ പരമേഷ്ഠിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചു; അവനാൽ വൃക്ഷന്റെ പുത്രന്മാർ ‘ഹര്യശ്വർ’ എന്നു പ്രസിദ്ധരായി.

Verse 16

धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः / तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः

ധർമ്മാർത്ഥം അവർ എല്ലാവരും വിധിയാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു—സംശയമില്ല; അപ്പോൾ ഉദ്യതനായ പ്രഭു ദക്ഷൻ ക്രുദ്ധനായി ശപിക്കുവാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 17

ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना / ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना

ബ്രഹ്മർഷികളെ മുന്നിൽ നിർത്തി പരമേഷ്ഠി അപേക്ഷിച്ചു; തുടർന്ന് ദക്ഷനും പരമേഷ്ഠിയുമായി ഒത്തുതീർപ്പുണ്ടാക്കി.

Verse 18

कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति / ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने / तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः

കന്യയെക്കുറിച്ച്—“നാരദൻ എനിക്ക് പുത്രനാകട്ടെ” എന്നു വരം നൽകി; തുടർന്ന് ദക്ഷൻ പരമേഷ്ഠിക്ക് തന്റെ പ്രിയ പുത്രിയെ നൽകി. അതിനാൽ നാരദൻ വീണ്ടും ജനിച്ചു, ശാപഭയം കണ്ട ഋഷി.

Verse 19

शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा / प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ശാംശപായനൻ പറഞ്ഞു—ദേവർഷി നാരദൻ മുമ്പ് അവരെ എങ്ങനെ നശിപ്പിച്ചു? ആ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാർ എങ്ങനെ വിനശിച്ചു—തത്ത്വമായി കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 20

सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः / समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദക്ഷന്റെ പുത്രന്മാരായ ഹര്യശ്വർ പ്രജയെ വർധിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു ഒന്നിച്ചു കൂടി. അവർ മഹാവീര്യന്മാർ; അപ്പോൾ നാരദൻ അവരോടു പറഞ്ഞു.

Verse 21

बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् / अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

അയ്യോ, നിങ്ങൾ ബാലിശരാണ്; ഭൂതലം നിങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. അകത്ത്, മുകളിൽ, താഴെ—ഇവ അറിയാതെ പ്രജയെ എങ്ങനെ സൃഷ്ടിക്കും?

Verse 22

ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् / अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः

ആ വാക്ക് കേട്ട് അവർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു. ഇന്നും അവർ മടങ്ങിയിട്ടില്ല—സമുദ്രത്തിൽ ലയിച്ച നദികൾ പോലെ.

Verse 23

अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः / वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः

അവർ നശിച്ചപ്പോൾ പ്രാചേതസനായ ദക്ഷൻ വീണ്ടും വൈരണ്യയിൽ ആയിരം പുത്രന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 24

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते / पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह

ശബലാശ്വന്മാരായ അവർ പ്രജയെ വർധിപ്പിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ നാരദൻ മുൻപറഞ്ഞ വചനം അവർക്കു ശ്രവിപ്പിച്ചു।

Verse 25

अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् / भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः

അവർ എല്ലാവരും തമ്മിൽ പറഞ്ഞു—ഋഷി സ്വയം ശരിയായി പറഞ്ഞു; സഹോദരന്മാരുടെ പാതയിലേക്കേ പോകേണ്ടത്, സംശയമില്ല।

Verse 26

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः / प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः

ഭൂമിയുടെ അളവ് അറിഞ്ഞ് ഞങ്ങൾ സുഖത്തോടെ പ്രജയെ സൃഷ്ടിക്കും; നിർമ്മലരായി, ശാന്തമനസ്സോടെ, യഥാവിധി ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടവരാണ്।

Verse 27

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् / अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः

അവരും അതേ വഴിയിലൂടെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു; വ്യാപ്തിയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം കൊണ്ടു അവർ ഇന്നും മടങ്ങിവരുന്നില്ല।

Verse 28

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः / प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता

അതിനുശേഷം ആ സഹോദരൻ സഹോദരനെ അന്വേഷിക്കുന്നതിൽ തന്നെ ലീനനായി. പരിശ്രമിച്ചാലും വേഗം നശിക്കും; അറിഞ്ഞവൻ അത്തരം പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്.

Verse 29

नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः / नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च

ശബല അശ്വങ്ങൾ നശിച്ചപ്പോൾ വിഭുവായ ദക്ഷൻ ക്രോധിച്ച് ശപിച്ചു— ‘നാരദാ, നീ നാശം പ്രാപിക്ക; കൂടാതെ ഗർഭവാസത്തിൽ വസിക്ക.’

Verse 30

तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल / षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः

അപ്പോൾ അവയും നശിച്ചപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ ആ പ്രഭു ദക്ഷൻ അറുപത് കന്യകളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവർ ‘വൈരാണ്യാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരായി.

Verse 31

तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः / धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः

അപ്പോൾ കശ്യപൻ അവരെ ഭാര്യകളായി സ്വീകരിച്ചു; ധർമ്മൻ, ഭഗവാൻ സോമൻ, മറ്റ് മഹർഷിമാരും (അവരെ) സ്വീകരിച്ചു.

Verse 32

इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत

ദക്ഷന്റെ ഈ സമഗ്ര സൃഷ്ടിയെ തത്ത്വമായി അറിയുന്നവൻ ദീർഘായുസ്സുള്ളവനും കീർത്തിമാനുമായും ധന്യനും സന്താനവാനുമായും ആകുന്നു.