Shloka 63
Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्
Devanagari script
न पारगो विन्दति परमात्मनस्त्रिलोकमध्ये चरति स्वकर्ममिः / ऋचो यजुः साम तदङ्गपारगे ऽविकारमेतं ह्यनवाप्य सीदति
Transliteration
na pārago vindati paramātmanastrilokamadhye carati svakarmamiḥ / ṛco yajuḥ sāma tadaṅgapārage 'vikārametaṃ hyanavāpya sīdati
Translation
കേവലം ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പാണ്ഡിത്യമുള്ളവൻ പരമാത്മാവിനെ കണ്ടെത്തുന്നില്ല; അവൻ സ്വന്തം കർമ്മങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അലയുന്നു. ഋഗ്, യജുർ, സാമ വേദങ്ങളിലും അവയുടെ അംഗങ്ങളിലും അറിവുണ്ടെങ്കിലും, ആ മാറ്റമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ചില്ലെങ്കിൽ അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
Word by Word
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
पारगःa master/one who has crossed over
पारगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपारग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (one who has gone to the far shore = master)
विन्दतिfinds/attains
विन्दति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
परमात्मनःof the Supreme Self
परमात्मनः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपरमात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; कर्मधारयः (परमः आत्मा)
त्रिलोकमध्येin the midst of the three worlds
त्रिलोकमध्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रिलोक + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (त्रिलोकस्य मध्ये)
चरतिwanders/acts
चरति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वकर्मभिःby his own actions
स्वकर्मभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य कर्माणि)
ऋचःṚk verses
ऋचः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (ऋग्वेद-मन्त्राः)
यजुःYajus (Yajurveda)
यजुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयजुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (यजुर्वेदः)
सामSāman (Sāmaveda)
साम:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सामवेदः)
तदङ्गपारगेin one who is master of its auxiliaries (Vedāṅgas)
तदङ्गपारगे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् + अङ्ग + पारग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य वेदस्य अङ्गेषु पारगः)
अविकारम्unchanging
अविकारम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying एतम्/परमात्मानम्)
एतम्this (one)
एतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
अनवाप्यwithout attaining
अनवाप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootअन् + अव-√आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (gerund), नञ्-पूर्वक; ‘अनवाप्य’ = not having attained
सीदतिsinks/falls into misery
सीदति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद