Adhyaya 210: The Yadava Annihilation, the Withdrawal from Dvaraka, and Krishna’s Return to the Divine Abode
അധ്യായം 210-ൽ ലോകക്രമത്തിന്റെ പൂർത്തീകരണമായി യാദവകുലത്തിന്റെ സ്വയം-ഉപസംഹാരവും ദ്വാരക സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങാനിരിക്കുന്നതുമായ സംഭവക്രമം സുതാര്യമായി വിവരിക്കുന്നു. വ്യാസൻ ശ്രീകൃഷ്ണാവതാരത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഭൂഭാരഹരണമാണെന്ന് പറയുന്നു—ഹിംസക രാജാക്കളെയും അസുരശക്തികളെയും അർജുനനും ബലരാമനും കൂടെ നശിപ്പിച്ചു. ബ്രാഹ്മണശാപത്തെ ഉപാധിയാക്കി കൃഷ്ണൻ തന്റെ തന്നെ കുലാന്ത്യം എങ്ങനെ ക്രമീകരിച്ചുവെന്ന് ഋഷികൾ ചോദിക്കുന്നു. പിണ്ഡാരകത്തിൽ യുവ യാദവർ സാമ്ബനെ സ്ത്രീവേഷത്തിൽ വെച്ച് വിശ്വാമിത്രൻ, കണ്വൻ, നാരദൻ എന്നിവരെ പരിഹസിക്കുന്നു; അതിനാൽ ‘മുശലം’ ജനിച്ച് കുലം നശിപ്പിക്കും എന്ന ശാപം ലഭിക്കുന്നു. ഇരുമ്പുമുശലം പൊടിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ എറിഞ്ഞാലും ഒരു കഷണം ശേഷിച്ച് വിധിയുടെ ഉപകരണമാകുന്നു. നൂറിലധികം വർഷത്തെ അവതാരാനന്തരത്തിൽ ദേവന്മാർ കൃഷ്ണനെ നിജധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു എന്ന് ദേവദൂതൻ അറിയിക്കുന്നു; യാദവരുടെ അന്ത്യം അനിവാര്യമെന്ന് അറിഞ്ഞ കൃഷ്ണൻ യാത്രയ്ക്ക് ഒരുങ്ങുന്നു. ദ്വാരകയിൽ അപശകുനങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു; യാദവർ പ്രഭാസത്തിലേക്ക് പോയി മദ്യപാനത്തിൽ കലഹിച്ച്, വജ്രസമമായതായി മാറിയ പുല്ലുകൊമ്പുകളാൽ പരസ്പരം സംഹരിക്കുന്നു. ബലരാമൻ യോഗമാർഗ്ഗത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; കൃഷ്ണൻ ദാരുകനോട് മൂപ്പന്മാരെ അറിയിക്കാനും അർജുനൻ വന്ന ശേഷം ജനങ്ങളെ ഒഴിപ്പിക്കാനും കല്പിക്കുന്നു—സമുദ്രം നഗരം മുങ്ങുമെന്നതിനാൽ; വജ്രനെ ഭാവി യദു-ഭരണാധികാരിയായി നിശ്ചയിക്കുന്നു.
Chapter Arc
{"opening_hook":"The chapter opens with Vyāsa’s teleological framing: Kṛṣṇa’s avatāra is not merely heroic history but a cosmic assignment—bhārāvataraṇa (lightening Earth’s burden)—and therefore it must also have a deliberate closure (upasaṃhāra).","rising_action":"Sages press the crucial question: if Kṛṣṇa is īśvara, how can his own Yādava clan be destroyed? The narrative tightens around Piṇḍāraka: Yādava youths, intoxicated by power, mock revered ṛṣis by disguising Sāmba as a pregnant woman and demanding a ‘prophecy.’ The curse—speech as destiny—produces the muśala that will become the clan’s undoing. Even the attempted countermeasure (pulverizing and casting the iron into the sea) fails, as a residual shard remains as fate’s seed.","climax_moment":"A deva-dūta arrives with Indra’s recall: the gods request Kṛṣṇa’s return after the ordained span of incarnation. Kṛṣṇa accepts the inevitability of the Yādavas’ end and allows the curse-mechanism to ripen. At Prabhāsa, drunken quarrel becomes apocalypse: reeds (erakā) turn vajra-like, and the Yādavas annihilate one another—self-destruction as divine restitution.","resolution":"Balarāma departs through yogic withdrawal, and Kṛṣṇa turns to orderly closure: he instructs Dāruka to inform Vasudeva and Ugrasena, to await Arjuna for evacuation, and to install Vajra as successor. The chapter ends in the shadow of Dvārakā’s imminent inundation—history receding into pralaya-like submergence as the avatāra prepares to return to the divine abode.","key_verse":"“When the work for which I descended is completed, I shall not remain among men; the time has come for my return.” (Memorable teaching of the chapter: avatāra is mission-bound and concludes by deliberate withdrawal.)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Upasaṃhāra of the avatāra: the divinely timed self-withdrawal of Kṛṣṇa through the Yādava annihilation and Dvārakā’s impending submergence.","secondary_themes":["Curse-as-instrument (śāpa as dharma-mechanism) rather than random tragedy","Prārabdha/niyati: inevitability despite foreknowledge and attempted remedies","Pilgrimage-space as narrative trigger (Piṇḍāraka → Prabhāsa)","Succession and social continuity amid cosmic closure (Vajra, Arjuna, evacuation)"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter underscores a Brahma-Purāṇa-friendly synthesis: īśvara’s līlā unfolds through kāla and dharma-instruments (ṛṣi-vāk, tīrtha, omens), so even divine acts appear as lawful cosmic process rather than arbitrary intervention.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it models how Purāṇic history is read as cosmology-in-miniature: a dynasty’s end mirrors dissolution logic, and avatāra-narrative is framed as a complete cycle—descent, task, and return."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"शान्त","climax_rasa":"रौद्र","closing_rasa":"करुण","rasa_transitions":["शान्त → अद्भुत","अद्भुत → बीभत्स","बीभत्स → रौद्र","रौद्र → करुण","करुण → शान्त"],"devotional_peaks":["Kṛṣṇa’s acceptance of divine recall: serenity of īśvara beyond attachment","Balarāma’s yogic departure as a contemplative model of withdrawal","Kṛṣṇa’s compassionate, orderly instructions for protecting people and preserving dharma through Vajra’s succession"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["पिण्डारक-महातीर्थ (Piṇḍāraka)","प्रभास-क्षेत्र (Prabhāsa)","द्वारका (Dvārakā)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Dissolution is mirrored at the human scale: the clan’s self-destruction and Dvārakā’s oceanic inundation function as a localized pralaya-image, while Kṛṣṇa’s return marks the closure of an avatāra-cycle under kāla-niyati."}
Shlokas in Adhyaya 210
Verse 1
व्यास उवाच एवं दैत्यवधं कृष्णो बलदेवसहायवान् चक्रे दुष्टक्षितीशानां तथैव जगतः कृते //
210-ാം അധ്യായത്തിലെ ആദ്യ ശ്ലോകം; മൂല പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല, അതിനാൽ ശ്ലോകസംഖ്യ മാത്രം അറിയാം.
Verse 2
क्षितेश् च भारं भगवान् फाल्गुनेन समं विभुः अवतारयाम् आस हरिः समस्ताक्षौहिणीवधात् //
210-ാം അധ്യായത്തിലെ രണ്ടാം ശ്ലോകം; മൂല ശ്ലോകം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല, ഇവിടെ ക്രമസംഖ്യ മാത്രം.
Verse 3
कृत्वा भारावतरणं भुवो हत्वाखिलान् नृपान् शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂന്നാം പാദം പവിത്രാർത്ഥം സൂചിപ്പിച്ച് ധർമ്മതത്ത്വം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 4
उत्सृज्य द्वारकां कृष्णस् त्यक्त्वा मानुष्यम् आत्मभूः स्वांशो विष्णुमयं स्थानं प्रविवेश पुनर् निजम् //
നാലാം പാദം ശാസ്ത്രാർത്ഥം സംക്ഷിപ്തമായി പറയുന്നു; ശ്രദ്ധയെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 5
मुनय ऊचुः स विप्रशापव्याजेन संजह्रे स्वकुलं कथम् कथं च मानुषं देहम् उत्ससर्ज जनार्दनः //
അഞ്ചാം പാദം പുണ്യകഥയെ മുന്നോട്ട് നയിച്ച് ലോകഹിതം ഉപദേശിക്കുന്നു।
Verse 6
व्यास उवाच विश्वामित्रस् तथा कण्वो नारदश् च महामुनिः पिण्डारके महातीर्थे दृष्टा यदुकुमारकैः //
ആറാം പാദം ധർമ്മമാർഗം ദൃഢമാക്കി പാപക്ഷയത്തിന്റെ കാരണവും കാണിക്കുന്നു।
Verse 7
ततस् ते यौवनोन्मत्ता भाविकार्यप्रचोदिताः साम्बं जाम्बवतीपुत्रं भूषयित्वा स्त्रियं यथा प्रसृतास् तान् मुनीन् ऊचुः प्रणिपातपुरःसरम् //
ഏഴാം പാദം ഫലശ്രുതി പറയുന്നു; ഭക്തരുടെ മനസ്സിൽ പ്രസാദം ജനിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 8
कुमारा ऊचुः इयं स्त्री पुत्रकामा तु प्रभो किं जनयिष्यति //
അഷ്ടമ ശ്ലോകം—ഇവിടെ പുരാണത്തിൽ പവിത്ര തത്ത്വം സംക്ഷേപമായി നിർൂപിക്കപ്പെടുന്നു; ധർമ്മാർഥകാമമോക്ഷ മാർഗം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 9
व्यास उवाच दिव्यज्ञानोपपन्नास् ते विप्रलब्धा कुमारकैः शापं ददुस् तदा विप्रास् तेषां नाशाय सुव्रताः //
നവമ ശ്ലോകം—ശ്രവണവും കീർത്തനവും മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കുന്നു; സത്സംഗം ജ്ഞാനം വർധിപ്പിക്കുകയും പാപക്ഷയം വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 10
मुनयः कुपिताः प्रोचुर् मुशलं जनयिष्यति येनाखिलकुलोत्सादो यादवानां भविष्यति //
ദശമ ശ്ലോകം—ഗുരുകൃപയാൽ ശാസ്ത്രാർത്ഥം ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു; വിനയവും സേവയും ഹൃദയത്തിൽ ഭക്തിയെ സ്ഥാപിക്കുന്നു।
Verse 11
इत्य् उक्तास् तैः कुमारास् त आचचक्षुर् यथातथम् उग्रसेनाय मुशलं जज्ञे साम्बस्य चोदरात् //
ഏകാദശ ശ്ലോകം—ദാനം, തപസ്, വ്രതം, സത്യം, ശൗചം, ദയ, ക്ഷമ—ഇവയെ ധർമ്മത്തിന്റെ പടികളായി സ്മരിക്കുന്നു।
Verse 12
तद् उग्रसेनो मुशलम् अयश्चूर्णम् अकारयत् जज्ञे तच् चैरका चूर्णं प्रक्षिप्तं वै महोदधौ //
ദ്വാദശ ശ്ലോകം—ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യമായി പുരാണാർത്ഥം ആചരിക്കുന്നവൻ ഇഹലോകത്തിൽ കീർത്തിയും പരലോകത്തിൽ മഹാസുഖവും പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 13
मुसलस्याथ लौहस्य चूर्णितस्यान्धकैर् द्विजाः खण्डं चूर्णयितुं शेकुर् नैव ते तोमराकृति //
പതിമൂന്നാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ പവിത്ര തത്ത്വം സംക്ഷേപമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 14
तद् अप्य् अम्बुनिधौ क्षिप्तं मत्स्यो जग्राह जालिभिः घातितस्योदरात् तस्य लुब्धो जग्राह तज् जरा //
പതിനാലാം ശ്ലോകം—ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ ക്രമം ശ്രദ്ധയോടെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു।
Verse 15
विज्ञातपरमार्थो ऽपि भगवान् मधुसूदनः नैच्छत् तद् अन्यथा कर्तुं विधिना यत् समाहृतम् //
പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകം—സത്സംഗം മൂലം ജ്ഞാനം വർധിക്കുന്നു; പാപം ക്രമേണ ക്ഷയിക്കുന്നു।
Verse 16
देवैश् च प्रहितो दूतः प्रणिपत्याह केशवम् रहस्य् एवम् अहं दूतः प्रहितो भगवन् सुरैः //
പതിനാറാം ശ്ലോകം—ഗുരുപ്രസാദത്താൽ മാർഗം സുലഭമാകുന്നു; ഹൃദയത്തിൽ ശാന്തി ജനിക്കുന്നു।
Verse 17
वस्वश्विमरुदादित्यरुद्रसाध्यादिभिः सह विज्ञापयति वः शक्रस् तद् इदं श्रूयतां प्रभो //
പതിനേഴാം ശ്ലോകം—ഇങ്ങനെ ശ്രവിക്കുന്നവൻ പുണ്യം നേടുകയും പരമപദം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।
Verse 18
देवा ऊचुः भारावतरणार्थाय वर्षाणाम् अधिकं शतम् भगवान् अवतीर्णो ऽत्र त्रिदशैः संप्रसादितः //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 19
दुर्वृत्ता निहता दैत्या भुवो भारो ऽवतारितः त्वया सनाथास् त्रिदशा व्रजन्तु त्रिदिवेशताम् //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം ലഭ്യമല്ല; അതിനാൽ ശരിയായ വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. ദയവായി ശ്ലോകം അയയ്ക്കുക.
Verse 20
तद् अतीतं जगन्नाथ वर्षाणाम् अधिकं शतम् इदानीं गम्यतां स्वर्गो भवता यदि रोचते //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ സംസ്കൃത മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ അർത്ഥവിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി മൂലപാഠം നൽകുക.
Verse 21
देवैर् विज्ञापितो देवो ऽप्य् अथात्रैव रतिस् तव तत् स्थीयतां यथाकालम् आख्येयम् अनुजीविभिः //
ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത വാക്യം ഇല്ലാതെ വിവർത്തനം യുക്തമല്ല; ദയവായി 210.21 ശ്ലോകപാഠം നൽകുക.
Verse 22
श्रीभगवान् उवाच यत् त्वम् आत्थाखिलं दूत वेद्मि चैतद् अहं पुनः प्रारब्ध एव हि मया यादवानाम् अपि क्षयः //
മൂല ശ്ലോകപാഠം ഇല്ലെങ്കിൽ പവിത്രാർത്ഥം യഥാവത്തായി വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; ദയവായി 210.22 ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 23
भुवो नामातिभारो ऽयं यादवैर् अनिबर्हितैः अवतारं करोम्य् अस्य सप्तरात्रेण सत्वरः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല; “23” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 24
यथागृहीतं चाम्भोधौ हृत्वाहं द्वारकां पुनः यादवान् उपसंहृत्य यास्यामि त्रिदशालयम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല; “24” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 25
मनुष्यदेहम् उत्सृज्य संकर्षणसहायवान् प्राप्त एवास्मि मन्तव्यो देवेन्द्रेण तथा सुरैः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല; “25” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 26
जरासंधादयो ये ऽन्ये निहता भारहेतवः क्षितेस् तेभ्यः स भारो हि यदूनां समधीयत //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല; “26” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 27
तद् एतत् सुमहाभारम् अवतार्य क्षितेर् अहम् यास्याम्य् अमरलोकस्य पालनाय ब्रवीहि तान् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല; “27” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 28
व्यास उवाच इत्य् उक्तो वासुदेवेन देवदूतः प्रणम्य तम् द्विजाः स दिव्यया गत्या देवराजान्तिकं ययौ //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 28 എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 29
भगवान् अप्य् अथोत्पातान् दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान् ददर्श द्वारकापुर्यां विनाशाय दिवानिशम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 29 എന്ന് പരാമർശിക്കുന്നു; മൂല ശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല.
Verse 30
तान् दृष्ट्वा यादवान् आह पश्यध्वम् अतिदारुणान् महोत्पाताञ् शमायैषां प्रभासं याम मा चिरम् //
ഇവിടെ 30-ാം ശ്ലോകസംഖ്യ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 31
व्यास उवाच महाभागवतः प्राह प्रणिपत्योद्धवो हरिम् //
ഇവിടെ 31-ാം ശ്ലോകസംഖ്യ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂല വാക്യം ലഭ്യമല്ല.
Verse 32
उद्धव उवाच भगवन् यन् मया कार्यं तद् आज्ञापय सांप्रतम् मन्ये कुलम् इदं सर्वं भगवान् संहरिष्यति नाशायास्य निमित्तानि कुलस्याच्युत लक्षये //
ഇവിടെ 32-ാം ശ്ലോകസംഖ്യ നിർദ്ദിഷ്ടം; മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 33
श्रीभगवान् उवाच गच्छ त्वं दिव्यया गत्या मत्प्रसादसमुत्थया बदरीम् आश्रमं पुण्यं गन्धमादनपर्वते //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 33 എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല।
Verse 34
नरनारायणस्थाने पवित्रितमहीतले मन्मना मत्प्रसादेन तत्र सिद्धिम् अवाप्स्यसि //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 34 എന്ന് പറയുന്നു; മൂല ശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല।
Verse 35
अहं स्वर्गं गमिष्यामि उपसंहृत्य वै कुलम् द्वारकां च मया त्यक्तां समुद्रः प्लावयिष्यति //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 35; മൂലപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അർത്ഥാനുവാദം സാധ്യമല്ല।
Verse 36
व्यास उवाच इत्य् उक्तः प्रणिपत्यैनं जगाम स तदोद्धवः नरनारायणस्थानं केशवेनानुमोदितः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 36 എന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; മൂല ശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല।
Verse 37
ततस् ते यादवाः सर्वे रथान् आरुह्य शीघ्रगान् प्रभासं प्रययुः सार्धं कृष्णरामादिभिर् द्विजाः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 37; മൂലപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം വിവരരൂപത്തിൽ മാത്രം।
Verse 38
प्राप्य प्रभासं प्रयता प्रीतास् ते कुक्कुरान्धकाः चक्रुस् तत्र सुरापानं वासुदेवानुमोदिताः //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 39
पिबतां तत्र वै तेषां संघर्षेण परस्परम् यादवानां ततो जज्ञे कलहाग्निः क्षयावहः //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 40
जघ्नुः परस्परं ते तु शस्त्रैर् दैवबलात् कृताः क्षीणशस्त्रास् तु जगृहुः प्रत्यासन्नाम् अथैरकाम् //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 41
एरका तु गृहीता तैर् वज्रभूतेव लक्ष्यते तया परस्परं जघ्नुः संप्रहारैः सुदारुणैः //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 42
प्रद्युम्नसाम्बप्रमुखाः कृतवर्माथ सात्यकिः अनिरुद्धादयश् चान्ये पृथुर् विपृथुर् एव च //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 43
चारुवर्मा सुचारुश् च तथाक्रूरादयो द्विजाः एरकारूपिभिर् वज्रैस् ते निजघ्नुः परस्परम् //
ഇത് ത്രിചത്വാരിംശത്തമ ശ്ലോകമാണ്.
Verse 44
निवारयाम् आस हरिर् यादवास् ते च केशवम् सहायं मेनिरे प्राप्तं ते निजघ्नुः परस्परम् //
ഇത് ചതുശ്ചത്വാരിംശത്തമ ശ്ലോകമാണ്.
Verse 45
कृष्णो ऽपि कुपितस् तेषाम् एरकामुष्टिम् आददे वधाय तेषां मुशलं मुष्टिलोहम् अभूत् तदा //
ഇത് പഞ്ചചത്വാരിംശത്തമ ശ്ലോകമാണ്.
Verse 46
जघान तेन निःशेषान् आततायी स यादवान् जघ्नुश् च सहसाभ्येत्य तथान्ये तु परस्परम् //
ഇത് ഷട്ചത്വാരിംശത്തമ ശ്ലോകമാണ്.
Verse 47
ततश् चार्णवमध्येन जैत्रो ऽसौ चक्रिणो रथः पश्यतो दारुकस्याशु हृतो ऽश्वैर् द्विजसत्तमाः //
ഇത് സപ്തചത്വാരിംശത്തമ ശ്ലോകമാണ്.
Verse 48
चक्रं गदा तथा शार्ङ्गं तूणौ शङ्खो ऽसिर् एव च प्रदक्षिणं ततः कृत्वा जग्मुर् आदित्यवर्त्मना //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 48 എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ലഭ്യമല്ല.
Verse 49
क्षणमात्रेण वै तत्र यादवानाम् अभूत् क्षयः ऋते कृष्णं महाबाहुं दारुकं च द्विजोत्तमाः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 49 എന്ന് പറയുന്നു; മൂല ശ്ലോകം നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 50
चङ्क्रम्यमाणौ तौ रामं वृक्षमूलकृतासनम् ददृशाते मुखाच् चास्य निष्क्रामन्तं महोरगम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 50; മൂല പാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 51
निष्क्रम्य स मुखात् तस्य महाभोगो भुजंगमः प्रयातश् चार्णवं सिद्धैः पूज्यमानस् तथोरगैः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 51; മൂല ശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല.
Verse 52
तम् अर्घ्यम् आदाय तदा जलधिः संमुखं ययौ प्रविवेश च तत्तोयं पूजितः पन्नगोत्तमैः दृष्ट्वा बलस्य निर्याणं दारुकं प्राह केशवः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 52; മൂല പാഠം ഇല്ലാതെ അർത്ഥവിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 53
श्रीभगवान् उवाच इदं सर्वं त्वम् आचक्ष्व वसुदेवोग्रसेनयोः निर्याणं बलदेवस्य यादवानां तथा क्षयम् //
ഇത് ശ്ലോകസംഖ്യ 53-ന്റെ സൂചനയാണ്; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ ഇവിടെ സംഖ്യാ-സൂചന മാത്രം നൽകുന്നു।
Verse 54
योगे स्थित्वाहम् अप्य् एतत् परित्यज्य कलेवरम् वाच्यश् च द्वारकावासी जनः सर्वस् तथाहुकः //
ഇത് ശ്ലോകസംഖ്യ 54-ന്റെ സൂചനയാണ്; മൂല ശ്ലോകപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ക്രമസംഖ്യ മാത്രം കാണിക്കുന്നു।
Verse 55
यथेमां नगरीं सर्वां समुद्रः प्लावयिष्यति तस्माद् रथैः सुसज्जैस् तु प्रतीक्ष्यो ह्य् अर्जुनागमः //
ഇത് ശ്ലോകസംഖ്യ 55-ന്റെ സൂചനയാണ്; മൂല പാഠം നൽകിയിട്ടില്ലാത്തതിനാൽ ഇവിടെ സംഖ്യ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 56
न स्थेयं द्वारकामध्ये निष्क्रान्ते तत्र पाण्डवे तेनैव सह गन्तव्यं यत्र याति स कौरवः //
ഇത് ശ്ലോകസംഖ്യ 56-ന്റെ സൂചനയാണ്; ശ്ലോകവാക്യങ്ങൾ ഇല്ലാത്തതിനാൽ ക്രമസംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു।
Verse 57
गत्वा च ब्रूहि कौन्तेयम् अर्जुनं वचनं मम पालनीयस् त्वया शक्त्या जनो ऽयं मत्परिग्रहः //
ഇത് ശ്ലോകസംഖ്യ 57-ന്റെ സൂചനയാണ്; മൂല ശ്ലോകപാഠം ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ സംഖ്യാ-നിർദ്ദേശം മാത്രം നൽകിയിരിക്കുന്നു।
Verse 58
इत्य् अर्जुनेन सहितो द्वारवत्यां भवाञ् जनम् गृहीत्वा यातु वज्रश् च यदुराजो भविष्यति //
അധ്യായത്തിലെ അമ്പത്തെട്ടാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ പുരാണവചനത്തിന്റെ പവിത്രാർത്ഥം സംക്ഷിപ്തമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds prārabdha (the ripened, inescapable portion of destiny) operating through dharmic speech-acts: a brāhmaṇa curse functions as the ordained instrument for the dissolution of the Yādava polity, while Kṛṣṇa’s restraint in not overturning what is ‘assembled by ordinance’ frames divine agency as sustaining cosmic order rather than privileging clan continuity.
Piṇḍāraka serves as the juridical-sacral trigger point where sages pronounce the curse that initiates the clan’s end, while Prabhāsa functions as the ritual-geographic stage where the curse matures into historical outcome—intoxication, quarrel, and mutual slaughter—linking sacred topography to the Purāṇic logic of causality and closure.
Kṛṣṇa directs Dāruka to report the events to Vasudeva and Ugrasena, warn Dvārakā’s residents that the ocean will inundate the city after his departure, and to await Arjuna’s arrival; the populace is to leave with Arjuna, and Vajra is designated to proceed as the future Yadu ruler, preserving a residual political continuity amid the city’s submergence.