Shloka 42
Adhyaya 234 — The Threefold Suffering and the Path to Ultimate Dissolution
Devanagari script
क्लेशाद् उत्क्रान्तिम् आप्नोति याम्यकिंकरपीडितः ततश् च यातनादेहं क्लेशेन प्रतिपद्यते //
Translation
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 42 എന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു; മൂല ശ്ലോകം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഭാവവിവർത്തനം സാധ്യമല്ല, വെറും സൂചന മാത്രം.
Word by Word
kleśātfrom suffering, due to torment
kleśāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootkleśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन (Ablative singular)
utkrāntimdeparture (of life), passing out
utkrāntim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootut-krānti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
āpnotiattains, reaches
āpnoti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√āp (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
yāmya-kiṃkara-pīḍitaḥtormented by Yama’s servants
yāmya-kiṃkara-pīḍitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyāmya + kiṃkara + pīḍita (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास; pīḍita = √pīḍ क्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
tataḥthen, thereafter
tataḥ:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then/thereafter)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थ (conjunction)
yātanā-dehama body for torture (torment-body)
yātanā-deham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyātanā + deha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
kleśenaby suffering, with torment
kleśena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkleśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
pratipadyateenters, obtains, comes to
pratipadyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√pad (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद
Speaker
Instructional narrator/teacher addressing brahmin listeners