Brahma Purana — The Naimittika and Prākṛta Dissolutions: Cosmic Absorption into Viṣṇu, Shloka 8
Devanagari script
यदा जागर्ति सर्वात्मा स तदा चेष्टते जगत् निमीलत्य् एतद् अखिलं मायाशय्याशये ऽच्युते //
Translation
അഷ്ടമ ശ്ലോകം—ഇവിടെ ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ പവിത്ര വചനപ്രവാഹം ആരംഭിക്കുന്നു।
Word by Word
yadāwhen
yadā:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb: ‘when’)
jāgartiis awake/awakens
jāgarti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√jāgṛ (जागृ धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
sarvātmāthe Self of all
sarvātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘सर्वः आत्मा’ = the Self of all)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
tadāthen
tadā:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then/at that time)
ceṣṭateacts/moves
ceṣṭate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ceṣṭ (चेष्ट् धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
jagatthe world
jagat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
nimīlaticloses/shuts (down)
nimīlati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√mīl (मील् धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
etatthis
etat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र प्रथमा (subject of nimīlati)
akhilamentire/whole
akhilam:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootakhila (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying etat)
māyāśayyāśayein the resting-place on the couch of māyā
māyāśayyāśaye:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmāyā + śayyā + āśaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘मायायाः शय्या’ + ‘तस्याम् आशयः’ = resting-place on the māyā-couch)
acyutein Acyuta (the Unfailing Lord)
acyute:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootacyuta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन; ‘in Acyuta (Viṣṇu)’
Speaker
Vyāsa narrating