Adhyaya 19
The Slaying of Hiraṇyākṣa and the Triumph of Varāha
മുൻ അധ്യായത്തിലെ ഉച്ചസ്ഥായിയിലെ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധത്തിനു ശേഷം ഈ അധ്യായത്തിൽ ശ്രീവരാഹനും ഹിരണ്യാക്ഷനും തമ്മിലുള്ള ഏകയുദ്ധം കൂടുതൽ ഉഗ്രമാകുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശുദ്ധഹൃദയ പ്രാർത്ഥനകൾ സ്വീകരിച്ച ഭഗവാൻ അടുത്തടുത്ത് പോരാട്ടത്തിൽ ദൈത്യനെ നേരിടുന്നു. വരാഹന്റെ ഗദ ഒരു നിമിഷം വഴുതിയപ്പോൾ ദൈത്യന് ചെറിയ മേൽക്കൈ ലഭിച്ചെങ്കിലും അവൻ ക്ഷത്രധർമ്മമര്യാദ പാലിക്കുന്നു; അപ്പോൾ പ്രഭു സുദർശനചക്രത്തെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു. ക്രോധത്തിൽ ഹിരണ്യാക്ഷൻ ആയുധവർഷം ചൊരിഞ്ഞ് ഒടുവിൽ യോഗമായയാൽ പ്രളയഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു—ഇരുണ്ട കാറ്റുകൾ, ദുർഗന്ധമഴ, ഭൂതസേനകൾ—ഇത് ദേവലോക ദർശകരെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തുന്നു. വരാഹൻ ചക്രംകൊണ്ട് ആ മായയെ ചിതറിച്ച് യോഗമായയ്ക്കുമേൽ ദൈവാധിപത്യം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ദൈത്യൻ ശരീരബലത്തോടെ കീഴടക്കാൻ ശ്രമിച്ചാലും പ്രഭു അസ്പർശിതനായി നിന്നു നിർണായക പ്രഹാരത്തിൽ അവനെ വധിച്ച് ‘പുണ്യമരണം’ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് വിജയം സ്തുതിക്കുന്നു. അവസാനം സൂതൻ പറയുന്നു: ഈ ലീല ശ്രവണം പാപനാശകമാണ്, ഐഹിക-ആമുഷ്മിക ഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു, അന്ത്യത്തിൽ ശ്രോതാവിനെ ഭഗവദ്ധാമത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच अवधार्य विरिञ्चस्य निर्व्यलीकामृतं वच: । प्रहस्य प्रेमगर्भेण तदपाङ्गेन सोऽग्रहीत् ॥ १ ॥
ശ്രീമൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—വിരിഞ്ചി ബ്രഹ്മാവിന്റെ കപടരഹിതവും പാപസങ്കൽപ്പമില്ലാത്തതുമായ അമൃതസമ മധുരവചനങ്ങൾ കേട്ട് ഭഗവാൻ പ്രേമഗർഭമായി ഹസിച്ചു; സ്നേഹഭരിതമായ ദൃഷ്ടിയാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാർത്ഥന സ്വീകരിച്ചു।
Verse 2
तत: सपत्नं मुखतश्चरन्तमकुतोभयम् । जघानोत्पत्य गदया हनावसुरमक्षज: ॥ २ ॥
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ നാസികയിൽ നിന്ന് അവതരിച്ച ഭഗവാൻ അക്ഷജൻ, ഭയമില്ലാതെ മുന്നിൽ സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന ശത്രു ഹിരണ്യാക്ഷ അസുരന്റെ മേൽ ചാടി, ഗദയാൽ അവന്റെ താടിയിൽ പ്രഹരിച്ചു।
Verse 3
सा हता तेन गदया विहता भगवत्करात् । विघूर्णितापतद्रेजे तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३ ॥
എന്നാൽ അസുരന്റെ ഗദാപ്രഹാരത്തിൽ ഭഗവാന്റെ ഗദ കൈയിൽ നിന്ന് വഴുതി വീണു. ചുറ്റി ചുറ്റി താഴെ വീഴുമ്പോഴും അത് ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി—അത് അത്ഭുതമായിരുന്നു; കാരണം ഗദ ദിവ്യപ്രഭയിൽ ജ്വലിച്ചിരുന്നു।
Verse 4
स तदा लब्धतीर्थोऽपि न बबाधे निरायुधम् । मानयन् स मृधे धर्मं विष्वक्सेनं प्रकोपयन् ॥ ४ ॥
അപ്പോൾ മികച്ച അവസരം ഉണ്ടായിട്ടും അവൻ ആയുധമില്ലാത്ത ശത്രുവിനെ ആക്രമിച്ചില്ല. ഏകയുദ്ധധർമ്മം മാനിച്ച്, വിഷ്വക്സേനനായ പരമേശ്വരന്റെ കോപം അവൻ കൂടുതൽ ഉണർത്തി।
Verse 5
गदायामपविद्धायां हाहाकारे विनिर्गते । मानयामास तद्धर्मं सुनाभं चास्मरद्विभु: ॥ ५ ॥
ഭഗവാന്റെ ഗദ നിലത്തേക്ക് വീണപ്പോൾ ദേവ-ഋഷിസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് ‘ഹാഹാ’ എന്ന നിലവിളി ഉയർന്നു. അപ്പോൾ വിഭുവായ ഭഗവാൻ അവന്റെ ധർമ്മബോധത്തെ അംഗീകരിച്ച്, സുനാഭനായ സുദർശനചക്രത്തെ സ്മരിച്ചു വിളിച്ചു।
Verse 6
तं व्यग्रचक्रं दितिपुत्राधमेन स्वपार्षदमुख्येन विषज्जमानम् । चित्रा वाचोऽतद्विदां खेचराणां तत्र स्मासन् स्वस्ति तेऽमुं जहीति ॥ ६ ॥
ഭഗവാന്റെ കൈയിൽ സുദർശനചക്രം വേഗത്തിൽ ചുറ്റിത്തുടങ്ങി; ദിതിപുത്രാധമനായ ഹിരണ്യാക്ഷൻ—വൈകുണ്ഠപാർഷദമുഖ്യനായി ജനിച്ചവൻ—സമീപയുദ്ധത്തിൽ കുടുങ്ങി. അപ്പോൾ വിമാനങ്ങളിൽ നിന്നു കണ്ട അജ്ഞന്മാർ എല്ലാദിക്കിലും നിന്നു വിചിത്രവാക്കുകൾ വിളിച്ചു—“നിനക്കു വിജയം, മംഗളം; അവനെ വധിക്കൂ; ഇനി കളിക്കരുത്।”
Verse 7
स तं निशाम्यात्तरथाङ्गमग्रतो व्यवस्थितं पद्मपलाशलोचनम् । विलोक्य चामर्षपरिप्लुतेन्द्रियो रुषा स्वदन्तच्छदमादशच्छ्वसन् ॥ ७ ॥
ദൈത്യൻ മുന്നിൽ പദ്മപത്രസദൃശമായ കണ്ണുകളുള്ള ഭഗവാനെ, സുദർശനചക്രം ധരിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നതായി കണ്ടു. അപമാനക്രോധം അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ മൂടി; പാമ്പുപോലെ ഫുശ്ശെന്ന് ശ്വസിച്ചു, കടുത്ത രോഷത്തിൽ അധരം പല്ലുകൊണ്ട് കടിച്ചു.
Verse 8
करालदंष्ट्रश्चक्षुर्भ्यां सञ्चक्षाणो दहन्निव । अभिप्लुत्य स्वगदया हतोऽसीत्याहनद्धरिम् ॥ ८ ॥
ഭീകരദംഷ്ട്രകളുള്ള ദൈത്യൻ ഹരിയെ കണ്ണുകളാൽ തന്നെ കത്തിച്ചുകളയുമെന്നപോലെ നോക്കി. അവൻ ചാടിപ്പൊങ്ങി, തന്റെ ഗദയാൽ പ്രഹരിക്കാൻ ലക്ഷ്യം വെച്ച്, ഒരേസമയം “നീ കൊല്ലപ്പെട്ടു!” എന്നു വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
Verse 9
पदा सव्येन तां साधो भगवान् यज्ञसूकर: । लीलया मिषत: शत्रो: प्राहरद्वातरंहसम् ॥ ९ ॥
ഓ সাধു വിദുരാ! ശത്രു നോക്കി നിൽക്കേ, യജ്ഞഭോക്താവായ ഭഗവാൻ യജ്ഞസൂകരൻ (വരാഹൻ) കൊടുങ്കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിൽ വന്ന ആ ഗദയെ ഇടത് പാദത്തോടെ ലീലാഭാവത്തിൽ തട്ടി താഴെയിട്ടു.
Verse 10
आह चायुधमाधत्स्व घटस्व त्वं जिगीषसि । इत्युक्त:स तदा भूयस्ताडयन् व्यनदद् भृशम् ॥ १० ॥
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—“ആയുധം എടുത്തുകൊൾക; ഏറ്റുമുട്ടുക; നീ എന്നെ ജയിക്കാനല്ലേ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.” ഇങ്ങനെ വെല്ലുവിളിക്കപ്പെട്ട ദൈത്യൻ വീണ്ടും ഗദ ഉയർത്തി, അത്യന്തം ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു.
Verse 11
तां स आपततीं वीक्ष्य भगवान् समवस्थित: । जग्राह लीलया प्राप्तां गरुत्मानिव पन्नगीम् ॥ ११ ॥
തന്നിലേക്കു പറന്നെത്തിയ ഗദയെ കണ്ട ഭഗവാൻ അവിടെയേ അചഞ്ചലമായി നിന്നു; ഗരുഡൻ പാമ്പിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ ലീലയായി അതിനെ പിടിച്ചു।
Verse 12
स्वपौरुषे प्रतिहते हतमानो महासुर: । नैच्छद्गदां दीयमानां हरिणा विगतप्रभ: ॥ १२ ॥
സ്വവീര്യം തടയപ്പെട്ടതോടെ മഹാസുരൻ അപമാനിതനായി പ്രകാശം മങ്ങി; ഹരി തിരികെ നൽകുന്ന ഗദ സ്വീകരിക്കാൻ അവൻ മടിച്ചു।
Verse 13
जग्राह त्रिशिखं शूलं ज्वलज्ज्वलनलोलुपम् । यज्ञाय धृतरूपाय विप्रायाभिचरन् यथा ॥ १३ ॥
അപ്പോൾ അവൻ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ ക്രൂരമായി കത്തുന്ന ത്രിശിഖ ശൂലം എടുത്ത്, യജ്ഞഭോക്താവായ ധൃതരൂപ ഭഗവാനിലേക്കെറിഞ്ഞു—ദുഷ്ടൻ തപസ്സിനെ വിശുദ്ധ ബ്രാഹ്മണനെതിരെയുള്ള അഭിചാരമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 14
तदोजसा दैत्यमहाभटार्पितं चकासदन्त:ख उदीर्णदीधिति । चक्रेण चिच्छेद निशातनेमिना हरिर्यथा तार्क्ष्यपतत्रमुज्झितम् ॥ १४ ॥
ദൈത്യ മഹാഭടൻ മുഴുവൻ ബലത്തോടെ എറിഞ്ഞ ശൂലം ആകാശത്ത് ദീപ്തിയായി തിളങ്ങി; എന്നാൽ ഹരി മൂർച്ചയുള്ള വലയമുള്ള സുദർശനചക്രം കൊണ്ട് അതിനെ തുണ്ടുതുണ്ടാക്കി, ഇന്ദ്രൻ ഗരുഡന്റെ ഒരു ചിറക് മുറിച്ചതുപോലെ।
Verse 15
वृक्णे स्वशूले बहुधारिणा हरे: प्रत्येत्य विस्तीर्णमुरो विभूतिमत् । प्रवृद्धरोष: स कठोरमुष्टिना नदन् प्रहृत्यान्तरधीयतासुर: ॥ १५ ॥
തന്റെ ശൂലം ചക്രം കൊണ്ട് തുണ്ടുതുണ്ടായതുകണ്ട് അവൻ ക്രോധംകൊണ്ട് കത്തിപ്പൊങ്ങി. മുന്നോട്ട് വന്ന് ഗർജിച്ച്, ശ്രീവത്സചിഹ്നമുള്ള ഭഗവാന്റെ വിശാല വക്ഷസ്സിൽ കഠിനമുഷ്ടിയാൽ അടിച്ചു; പിന്നെ അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായി।
Verse 16
तेनेत्थमाहत: क्षत्तर्भगवानादिसूकर: । नाकम्पत मनाक् क्वापि स्रजा हत इव द्विप: ॥ १६ ॥
ഹേ വിദുരാ, ആ അസുരൻ ഇപ്രകാരം പ്രഹരിച്ചിട്ടും, പൂമാലകൊണ്ട് അടിയേറ്റ ആനയെന്നപോലെ ആദിവരാഹമൂർത്തിയായ ഭഗവാൻ ഒട്ടുംതന്നെ കുലുങ്ങിയില്ല.
Verse 17
अथोरुधासृजन्मायां योगमायेश्वरे हरौ । यां विलोक्य प्रजास्त्रस्ता मेनिरेऽस्योपसंयमम् ॥ १७ ॥
അതിനുശേഷം ആ അസുരൻ യോഗമായയുടെ അധിപനായ ശ്രീഹരിയുടെ നേരെ അനേകം മായാജാലങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു. ഇതുകണ്ട് ജനങ്ങൾ ഭയചകിതരായി പ്രളയകാലം അടുത്തു എന്ന് വിചാരിച്ചു.
Verse 18
प्रववुर्वायवश्चण्डास्तम: पांसवमैरयन् । दिग्भ्यो निपेतुर्ग्रावाण: क्षेपणै: प्रहिता इव ॥ १८ ॥
എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ഉഗ്രമായ കാറ്റ് വീശാൻ തുടങ്ങി, പൊടിയും ആലിപ്പഴവും കൊണ്ട് ഇരുട്ട് പരന്നു. യന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് എറിയുന്നതുപോലെ കല്ലുകൾ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും വീഴാൻ തുടങ്ങി.
Verse 19
द्यौर्नष्टभगणाभ्रौघै: सविद्युत्स्तनयित्नुभि: । वर्षद्भि: पूयकेशासृग्विण्मूत्रास्थीनि चासकृत् ॥ १९ ॥
ആകാശം മേഘാവൃതമായതിനാൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായി, മിന്നലും ഇടിമുഴക്കവും ഉണ്ടായി. ആകാശത്ത് നിന്ന് പഴുപ്പ്, മുടി, രക്തം, മലം, മൂത്രം, എല്ലുകൾ എന്നിവ മഴപോലെ പെയ്തു.
Verse 20
गिरय: प्रत्यदृश्यन्त नानायुधमुचोऽनघ । दिग्वाससो यातुधान्य: शूलिन्यो मुक्तमूर्धजा: ॥ २० ॥
ഹേ പാപരഹിതനായ വിദുരാ, പർവതങ്ങൾ പലവിധ ആയുധങ്ങൾ വർഷിച്ചു. ത്രിശൂലമേந்தியവരും മുടി അഴിച്ചിട്ടവരുമായ നഗ്നരായ രാക്ഷസിമാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 21
बहुभिर्यक्षरक्षोभि: पत्त्यश्वरथकुञ्जरै: । आततायिभिरुत्सृष्टा हिंस्रा वाचोऽतिवैशसा: ॥ २१ ॥
കാലാൾപ്പടയായും കുതിരപ്പുറത്തും രഥങ്ങളിലും ആനപ്പുറത്തും വന്ന യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ക്രൂരവും ഹിംസാത്മകവുമായ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മുഴക്കി.
Verse 22
प्रादुष्कृतानां मायानामासुरीणां विनाशयत् । सुदर्शनास्त्रं भगवान् प्रायुङ्क्त दयितं त्रिपात् ॥ २२ ॥
എല്ലാ യാഗങ്ങളുടെയും ഫലമനുഭവിക്കുന്ന ഭഗവാൻ, അസുരൻ പ്രകടിപ്പിച്ച മായകളെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ള തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട സുദർശന ചക്രത്തെ അയച്ചു.
Verse 23
तदा दिते: समभवत्सहसा हृदि वेपथु: । स्मरन्त्या भर्तुरादेशं स्तनाच्चासृक् प्रसुस्रुवे ॥ २३ ॥
ആ നിമിഷം തന്നെ ഹിരണ്യാക്ഷന്റെ അമ്മയായ ദിതിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ പെട്ടെന്നൊരു വിറയലുണ്ടായി. ഭർത്താവായ കശ്യപന്റെ വാക്കുകൾ ഓർത്തപ്പോൾ അവളുടെ മുലകളിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി.
Verse 24
विनष्टासु स्वमायासु भूयश्चाव्रज्य केशवम् । रुषोपगूहमानोऽमुं ददृशेऽवस्थितं बहि: ॥ २४ ॥
തന്റെ മായാശക്തികൾ നശിച്ചുവെന്ന് കണ്ട അസുരൻ വീണ്ടും കേശവന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്ന് കോപത്തോടെ അവനെ കൈകളിൽ ഒതുക്കി തകർക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ഭഗവാൻ തന്റെ കൈകൾക്ക് പുറത്ത് നിൽക്കുന്നത് കണ്ട് അവൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
Verse 25
तं मुष्टिभिर्विनिघ्नन्तं वज्रसारैरधोक्षज: । करेण कर्णमूलेऽहन् यथा त्वाष्ट्रं मरुत्पति: ॥ २५ ॥
അസുരൻ തന്റെ വജ്രതുല്യമായ മുഷ്ടികൾ കൊണ്ട് ഭഗവാനെ പ്രഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി. എന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ വൃത്രാസുരനെ അടിച്ചത് പോലെ ഭഗവാൻ അധോക്ഷജൻ അവന്റെ ചെവിയുടെ ചുവട്ടിൽ അടിച്ചു.
Verse 26
स आहतो विश्वजिता ह्यवज्ञया परिभ्रमद्गात्र उदस्तलोचन: । विशीर्णबाह्वङ्घ्रिशिरोरुहोऽपतद् यथा नगेन्द्रो लुलितो नभस्वता ॥ २६ ॥
സർവ്വലോകവിജയിയായ ഭഗവാൻ നിസ്സാരമായി അടിച്ചുവെങ്കിലും, അസുരൻ്റെ ശരീരം കറങ്ങാൻ തുടങ്ങി. അവൻ്റെ കണ്ണുകൾ പുറത്തേക്ക് തള്ളി. കൈകാലുകൾ ഒടിയുകയും മുടി ചിതറുകയും ചെയ്ത്, കാറ്റിൽ കടപുഴകി വീണ വന്മരം പോലെ അവൻ നിലത്തു വീണു.
Verse 27
क्षितौ शयानं तमकुण्ठवर्चसं करालदंष्ट्रं परिदष्टदच्छदम् । अजादयो वीक्ष्य शशंसुरागता अहो इमां को नु लभेत संस्थितिम् ॥ २७ ॥
ഭയങ്കരമായ പല്ലുകളുള്ള അസുരൻ ചുണ്ട് കടിച്ചുകൊണ്ട് നിലത്തു കിടക്കുന്നത് കാണാൻ ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും അവിടെയെത്തി. അവൻ്റെ മുഖത്തെ തിളക്കം അപ്പോഴും മങ്ങിയിരുന്നില്ല. ബ്രഹ്മാവ് അത്ഭുതത്തോടെ പറഞ്ഞു: ഓ! ഇത്രയും പുണ്യകരമായ മരണം ആർക്കാണ് ലഭിക്കുക?
Verse 28
यं योगिनो योगसमाधिना रहो ध्यायन्ति लिङ्गादसतो मुमुक्षया । तस्यैष दैत्यऋषभ: पदाहतो मुखं प्रपश्यंस्तनुमुत्ससर्ज ह ॥ २८ ॥
ബ്രഹ്മാവ് തുടർന്നു: യോഗികൾ തങ്ങളുടെ നശ്വരമായ ഭൗതിക ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നതിനായി ഏകാന്തതയിൽ സമാധിയിലിരുന്ന് ആരെയാണോ ധ്യാനിക്കുന്നത്, ആ ഭഗവാൻ്റെ പാദമേറ്റ്, അവിടുത്തെ മുഖം ദർശിച്ചുകൊണ്ട് ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഇവൻ ശരീരം വെടിഞ്ഞു.
Verse 29
एतौ तौ पार्षदावस्य शापाद्यातावसद्गतिम् । पुन: कतिपयै: स्थानं प्रपत्स्येते ह जन्मभि: ॥ २९ ॥
ഇവർ രണ്ടുപേരും ഭഗവാൻ്റെ പാർപ്പടക്കാരാണ്, ശാപം മൂലം അസുര ജന്മം പ്രാപിച്ചവരാണ്. ഏതാനും ജന്മങ്ങൾക്ക് ശേഷം അവർ സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങും.
Verse 30
देवा ऊचु: नमो नमस्तेऽखिलयज्ञतन्तवे स्थितौ गृहीतामलसत्त्वमूर्तये । दिष्टया हतोऽयं जगतामरुन्तुद- स्त्वत्पादभक्त्या वयमीश निर्वृता: ॥ ३० ॥
ദേവന്മാർ ഭഗവാനോട് പറഞ്ഞു: അങ്ങേക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം! അങ്ങ് എല്ലാ യാഗങ്ങളുടെയും ഫലഭോക്താവാണ്, ലോകപരിപാലനത്തിനായി അങ്ങ് ശുദ്ധസത്വമയമായ വരാഹരൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങളുടെ ഭാഗ്യവശാൽ, ലോകങ്ങൾക്ക് ഭീഷണിയായിരുന്ന ഈ അസുരൻ അങ്ങയാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു, ഹേ ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ പാദങ്ങളിലുള്ള ഭക്തിയാൽ ഞങ്ങൾ ഇപ്പോൾ സന്തുഷ്ടരാണ്.
Verse 31
मैत्रेय उवाच एवं हिरण्याक्षमसह्यविक्रमं स सादयित्वा हरिरादिसूकर: । जगाम लोकं स्वमखण्डितोत्सवं समीडित: पुष्करविष्टरादिभि: ॥ ३१ ॥
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അസഹ്യ പരാക്രമിയായ ഹിരണ്യാക്ഷനെ വധിച്ച് ആദിവരാഹസ്വരൂപനായ ഭഗവാൻ ഹരി തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; അവിടെ ഉത്സവം അഖണ്ഡം. ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 32
मया यथानूक्तमवादि ते हरे: कृतावतारस्य सुमित्र चेष्टितम् । यथा हिरण्याक्ष उदारविक्रमो महामृधे क्रीडनवन्निराकृत: ॥ ३२ ॥
മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയ വിദുരാ, ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നേ ഭഗവാൻ ഹരിയുടെ ആദിവരാഹാവതാര ലീലകൾ നിന്നോട് പറഞ്ഞു; മഹായുദ്ധത്തിൽ അപൂർവ പരാക്രമിയായ ഹിരണ്യാക്ഷനെ അവൻ കളിപ്പാട്ടംപോലെ തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
Verse 33
सूत उवाच इति कौषारवाख्यातामाश्रुत्य भगवत्कथाम् । क्षत्तानन्दं परं लेभे महाभागवतो द्विज ॥ ३३ ॥
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജാ, കൗഷാരവൻ (മൈത്രേയൻ) അധികാരപൂർവം പറഞ്ഞ ഭഗവത്കഥ കേട്ട് മഹാഭാഗവതനായ ക്ഷത്താ (വിദുരൻ) പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു; അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായി.
Verse 34
अन्येषां पुण्यश्लोकानामुद्दामयशसां सताम् । उपश्रुत्य भवेन्मोद: श्रीवत्साङ्कस्य किं पुन: ॥ ३४ ॥
മറ്റു പുണ്യശ്ലോകന്മാരായ, അമരകീർത്തിയുള്ള സത്സംഗികളുടെ പ്രവൃത്തികൾ കേട്ടാലും ആനന്ദം ലഭിക്കും; എന്നാൽ വക്ഷസ്ഥലത്ത് ശ്രീവത്സചിഹ്നമുള്ള പ്രഭുവിന്റെ ലീലകൾ ശ്രവിക്കുമ്പോൾ എത്രയോ പരമാനന്ദം!
Verse 35
यो गजेन्द्र झषग्रस्तं ध्यायन्तं चरणाम्बुजम् । क्रोशन्तीनां करेणूनां कृच्छ्रतोऽमोचयद् द्रुतम् ॥ ३५ ॥
മുതലയുടെ പിടിയിൽപ്പെട്ട ഗജേന്ദ്രൻ പ്രഭുവിന്റെ ചരണാംബുജം ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, ആ ഭഗവാൻ അവനെ ഉടൻ തന്നെ മഹാകഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന പെൺആനകൾ കരഞ്ഞുകൂവുകയായിരുന്നു.
Verse 36
तं सुखाराध्यमृजुभिरनन्यशरणैर्नृभि: । कृतज्ञ: को न सेवेत दुराराध्यमसाधुभि: ॥ ३६ ॥
സരളരും നിർമലരും ഏകാന്തമായി അവനെയേ ശരണം പ്രാപിച്ച ഭക്തന്മാരാൽ ഭഗവാൻ എളുപ്പത്തിൽ പ്രസന്നനാകുന്നു. അത്തരം പ്രഭുവിനോട് കൃതജ്ഞനായ ആത്മാവ് ആരാണ് സേവിക്കാതിരിക്കുക? എന്നാൽ അസാധുക്കൾക്കു അവൻ ദുരാരാധ്യൻ।
Verse 37
यो वै हिरण्याक्षवधं महाद्भुतं विक्रीडितं कारणसूकरात्मन: । शृणोति गायत्यनुमोदतेऽञ्जसा विमुच्यते ब्रह्मवधादपि द्विजा: ॥ ३७ ॥
ഹേ ദ്വിജന്മാരേ! ലോകത്തെ ഉദ്ധരിക്കാനായി കാരണ-വരാഹരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായ പ്രഭുവിന്റെ ഹിരണ്യാക്ഷവധത്തിന്റെ അത്ഭുതലീല കേൾക്കുകയോ പാടുകയോ സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ ഉടൻ പാപഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു—ബ്രാഹ്മണവധപാപത്തിൽ നിന്നുപോലും।
Verse 38
एतन्महापुण्यमलं पवित्रं धन्यं यशस्यं पदमायुराशिषाम् । प्राणेन्द्रियाणां युधि शौर्यवर्धनं नारायणोऽन्ते गतिरङ्ग शृण्वताम् ॥ ३८ ॥
ഈ കഥ മഹാപുണ്യമയവും നിർമലവും പരമപവിത്രവുമാണ്; ധനം, യശസ്, ആയുസ്സ്, ആഗ്രഹഫലങ്ങൾ എന്നിവ നൽകുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ഇത് പ്രാണവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ശക്തിപ്പെടുത്തി ശൗര്യം വർധിപ്പിക്കുന്നു. പ്രിയ ശൗനകാ! അന്തിമക്ഷണത്തിൽ ഇത് കേൾക്കുന്നവൻ നാരായണന്റെ പരമധാമം പ്രാപിക്കുന്നു।
Frequently Asked Questions
The text highlights the demon’s adherence to the kṣātra code of single combat (yuddha-dharma), which paradoxically becomes the cause of his downfall: his “righteousness” is external and ego-driven, whereas the Lord’s dharma is protective and absolute. The episode underscores that dharma without surrender (bhakti) cannot override the Lord’s will.
By releasing Sudarśana, the Lord nullifies the asura’s conjurations and restores clarity and order. In Bhāgavata theology, Sudarśana represents the Lord’s supreme power and ‘right vision’ that cuts through illusion—showing that even cosmic-scale fear effects cannot stand before Bhagavān’s sovereignty over yoga-māyā.
Brahmā praises the demon’s death as blessed because he dies directly by the Lord’s contact while beholding Him. Even antagonists who are slain by Bhagavān receive extraordinary purification due to the Lord’s transcendental nature; the event also foreshadows the return of the cursed gatekeepers to Vaikuṇṭha after completing their destined births.
Sūta states that hearing/chanting the account of Varāha killing Hiraṇyākṣa immediately relieves sinful reactions (even grave sins), grants merit and auspicious worldly outcomes (fame, longevity, strength), and, if heard at the time of death, transfers the hearer to the Lord’s supreme abode—affirming śravaṇa as a primary bhakti practice.