Adhyaya 6
Prahlāda Instructs the Sons of Demons: Begin Bhakti from Childhood; Household Attachment as Bondage; Nārāyaṇa as the All-Pervading Supersoul
അസുരപുത്രന്മാരുടെ പാഠശാലയിൽ പ്രഹ്ലാദൻ ഈ അധ്യായത്തിൽ തന്റെ അചഞ്ചല ഭക്തിയിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി ക്രമബദ്ധമായ ഉപദേശം നൽകുന്നു. ‘കൗമാര ആചരേത്’ എന്ന് ബാല്യത്തിൽ തന്നെ ഭക്തി ആരംഭിക്കണമെന്ന് പ്രേരിപ്പിച്ച്, ഇന്ദ്രിയസുഖം കർമ്മഫലമായി മുൻകൂട്ടി നിശ്ചിതമാണെന്നതിനാൽ ജീവിതത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠശക്തി അതിനായി കളയരുതെന്ന് പറയുന്നു. നിദ്ര, ബാല്യം, കളി, ജരാ-രോഗങ്ങളോടുകൂടിയ വാർദ്ധക്യം എന്നിവ മനുഷ്യായുസ്സിന്റെ വലിയ ഭാഗം കവർന്നെടുക്കുന്നു; ശേഷിക്കുന്ന കാലവും അസംയമിത ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മൂലം ഗൃഹാസക്തിയിലും ധനവേട്ടയിലും ലയിക്കുന്നു—സ്വയം നെയ്ത കോശത്തിൽ കുടുങ്ങുന്ന പാറ്റുപുഴുവിനെപ്പോലെ. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം തത്ത്വം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു: നാരായണൻ ആദി സർവ്വവ്യാപി പരമാത്മാവ്, ഏതു അവസ്ഥയിലും ആരാധ്യൻ; പുല്ലിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവുവരെ എല്ലായിടത്തും അന്തർയാമിയായി നിലകൊള്ളുന്നു, ഗുണങ്ങളിൽ ഉള്ളവനും ഗുണാതീതനും; സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപനായിട്ടും മായ നാസ്തികദൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് അവനെ മറയ്ക്കുന്നു. അവസാനം അസൂയരഹിത കരുണയോടെ മറ്റുള്ളവരെ ഭക്തിജ്ഞാനത്തിൽ ഉണർത്തണമെന്ന് വിളിച്ചുപറഞ്ഞ്, ഭക്തർക്കു ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ-മോക്ഷങ്ങൾ ഗൗണമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അധ്യായാന്തത്തിൽ ബാലകർ നാരദോപദേശം പ്രഹ്ലാദന് എങ്ങനെ ലഭിച്ചതെന്ന് ചോദിക്കുന്നു—അടുത്ത അധ്യായത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം ഒരുക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
श्रीप्रह्राद उवाच कौमार आचरेत्प्राज्ञो धर्मान्भागवतानिह । दुर्लभं मानुषं जन्म तदप्यध्रुवमर्थदम् ॥ १ ॥
ശ്രീപ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—ബുദ്ധിമാൻ ബാല്യകാലം മുതലേ ഇവിടെ ഭാഗവതധർമ്മം, അഥവാ ഭഗവാനോടുള്ള ഭക്തിസേവ, ആചരിക്കണം. മനുഷ്യജന്മം ദുർലഭം; അത് അനിശ്ചിതമായാലും പരമാർത്ഥം നൽകുന്നതാണ്।
Verse 2
यथा हि पुरुषस्येह विष्णो: पादोपसर्पणम् । यदेष सर्वभूतानां प्रिय आत्मेश्वर: सुहृत् ॥ २ ॥
കാരണം ഈ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിക്കലാണ് യുക്തം; അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും പ്രിയൻ, ആത്മയുടെ അധിപൻ, എല്ലാവർക്കും സുഹൃത്ത്‑ഹിതൈഷി ആണ്।
Verse 3
सुखमैन्द्रियकं दैत्या देहयोगेन देहिनाम् । सर्वत्र लभ्यते दैवाद्यथा दु:खमयत्नत: ॥ ३ ॥
ദൈത്യകുലത്തിൽ ജനിച്ച സുഹൃത്തുക്കളേ! ദേഹസംബന്ധം മൂലം ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സുഖം, മുൻകർമ്മപ്രകാരം ഏതു ജന്മത്തിലുമെങ്കിലും ദൈവവശാൽ ലഭിക്കുന്നു; അതുപോലെ ദുഃഖവും പരിശ്രമമില്ലാതെ തന്നെ എത്തിവരും।
Verse 4
तत्प्रयासो न कर्तव्यो यत आयुर्व्यय: परम् । न तथा विन्दते क्षेमं मुकुन्दचरणाम्बुजम् ॥ ४ ॥
ആയുസ്സിനെ വെറുതെ ചെലവാക്കുന്ന ശ്രമം ചെയ്യരുത്; അതിൽ നിന്നു യഥാർത്ഥ ക്ഷേമം ലഭിക്കില്ല. മുകുന്ദന്റെ പാദപദ്മങ്ങളാണ് പരമക്ഷേമം॥४॥
Verse 5
ततो यतेत कुशल: क्षेमाय भवमाश्रित: । शरीरं पौरुषं यावन्न विपद्येत पुष्कलम् ॥ ५ ॥
അതുകൊണ്ട് ഭവസാഗരത്തിൽ കഴിയുമ്പോഴും വിവേകമുള്ളവൻ പരമക്ഷേമത്തിനായി പരിശ്രമിക്കണം—ശരീരം ശക്തമായിരിക്കുമ്പോഴും ശേഷി ക്ഷയിക്കാതിരിക്കുമ്പോഴും॥५॥
Verse 6
पुंसो वर्षशतं ह्यायुस्तदर्धं चाजितात्मन: । निष्फलं यदसौ रात्र्यां शेतेऽन्धं प्रापितस्तम: ॥ ६ ॥
മനുഷ്യന്റെ ആയുസ്സ് നൂറുവർഷം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ ഇന്ദ്രിയസംയമമില്ലാത്തവന്റെ അതിന്റെ പകുതി നിഷ്ഫലമാകുന്നു—അവൻ രാത്രിയിൽ അജ്ഞാനതമസ്സിൽ മൂടപ്പെട്ട് ഉറങ്ങുന്നു॥६॥
Verse 7
मुग्धस्य बाल्ये कैशोरे क्रीडतो याति विंशति: । जरया ग्रस्तदेहस्य यात्यकल्पस्य विंशति: ॥ ७ ॥
മോഹിതമായ ബാല്യത്തിലും കളിയിൽ മുങ്ങിയ কৈശോറത്തിലും ഇരുപത് വർഷം കടന്നുപോകുന്നു; അതുപോലെ ജരാഗ്രസ്തനായി അശക്തനായ വൃദ്ധന്റെയും ഇരുപത് വർഷം വെറുതെയാകുന്നു॥७॥
Verse 8
दुरापूरेण कामेन मोहेन च बलीयसा । शेषं गृहेषु सक्तस्य प्रमत्तस्यापयाति हि ॥ ८ ॥
തീരാത്ത കാമവും അതിശക്തമായ മോഹവും മൂലം ഗൃഹാസക്തി വർധിക്കുന്നു; അങ്ങനെ പ്രമത്തനായവൻ ശേഷിച്ച വർഷങ്ങളും പാഴാക്കുന്നു, കാരണം ഭക്തിസേവയിൽ ഏർപ്പെടാൻ അവനാകുന്നില്ല॥८॥
Verse 9
को गृहेषु पुमान्सक्तमात्मानमजितेन्द्रिय: । स्नेहपाशैर्दृढैर्बद्धमुत्सहेत विमोचितुम् ॥ ९ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാതെ ഗൃഹജീവിതത്തിൽ ആസക്തനായ മനുഷ്യൻ, സ്നേഹത്തിന്റെ ദൃഢബന്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയ തനിയെ എങ്ങനെ മോചിപ്പിക്കും?
Verse 10
को न्वर्थतृष्णां विसृजेत्प्राणेभ्योऽपि य ईप्सित: । यं क्रीणात्यसुभि: प्रेष्ठैस्तस्कर: सेवको वणिक् ॥ १० ॥
പ്രാണങ്ങളെക്കാളും പ്രിയമായി തോന്നുന്ന ധനതൃഷ്ണയെ ആര് ഉപേക്ഷിക്കും? കള്ളനും സേവകനും വ്യാപാരിയും പ്രിയപ്രാണം പണയപ്പെടുത്തി പോലും ധനം തേടുന്നു.
Verse 11
कथं प्रियाया अनुकम्पिताया: सङ्गं रहस्यं रुचिरांश्च मन्त्रान् । सुहृत्सु तत्स्नेहसित: शिशूनां कलाक्षराणामनुरक्तचित्त: ॥ ११ ॥ पुत्रान्स्मरंस्ता दुहितृर्हृदय्या भ्रातृन् स्वसृर्वा पितरौ च दीनौ । गृहान् मनोज्ञोरुपरिच्छदांश्च वृत्तीश्च कुल्या: पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ त्यजेत कोशस्कृदिवेहमान: कर्माणि लोभादवितृप्तकाम: । औपस्थ्यजैह्वं बहुमन्यमान: कथं विरज्येत दुरन्तमोह: ॥ १३ ॥
കുടുംബത്തോടു ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സ്നേഹമുള്ളവൻ ആ സംഗം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും? കരുണാമയിയായ പ്രിയഭാര്യയുടെ ഏകാന്തസുഖവും മധുരവചനങ്ങളും, കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ തട്ടിത്തടഞ്ഞ മധുരവാക്കുകളും മനസ്സിനെ ബന്ധിക്കുമ്പോൾ അവൻ എങ്ങനെ വിരക്തനാകും?
Verse 12
कथं प्रियाया अनुकम्पिताया: सङ्गं रहस्यं रुचिरांश्च मन्त्रान् । सुहृत्सु तत्स्नेहसित: शिशूनां कलाक्षराणामनुरक्तचित्त: ॥ ११ ॥ पुत्रान्स्मरंस्ता दुहितृर्हृदय्या भ्रातृन् स्वसृर्वा पितरौ च दीनौ । गृहान् मनोज्ञोरुपरिच्छदांश्च वृत्तीश्च कुल्या: पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ त्यजेत कोशस्कृदिवेहमान: कर्माणि लोभादवितृप्तकाम: । औपस्थ्यजैह्वं बहुमन्यमान: कथं विरज्येत दुरन्तमोह: ॥ १३ ॥
അവൻ പുത്രന്മാരെയും ഹൃദയപ്രിയ പുത്രിമാരെയും സഹോദരങ്ങളെയും സഹോദരിമാരെയും, വൃദ്ധ മാതാപിതാക്കളെയും, മനോഹരമായ വീടും അലങ്കാരസാമഗ്രികളും, കുലപരമ്പരയിലെ ജീവിതവൃത്തികളും, മൃഗങ്ങളും ഭൃത്യവർഗവും ഓർത്തുകൊണ്ട്—ഇവയെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
Verse 13
कथं प्रियाया अनुकम्पिताया: सङ्गं रहस्यं रुचिरांश्च मन्त्रान् । सुहृत्सु तत्स्नेहसित: शिशूनां कलाक्षराणामनुरक्तचित्त: ॥ ११ ॥ पुत्रान्स्मरंस्ता दुहितृर्हृदय्या भ्रातृन् स्वसृर्वा पितरौ च दीनौ । गृहान् मनोज्ञोरुपरिच्छदांश्च वृत्तीश्च कुल्या: पशुभृत्यवर्गान् ॥ १२ ॥ त्यजेत कोशस्कृदिवेहमान: कर्माणि लोभादवितृप्तकाम: । औपस्थ्यजैह्वं बहुमन्यमान: कथं विरज्येत दुरन्तमोह: ॥ १३ ॥
ലോഭത്താൽ തൃപ്തിയില്ലാത്ത ആഗ്രഹങ്ങളുള്ള ഗൃഹസ്ഥൻ പാറ്റുപുഴുവിനെപ്പോലെ കർമങ്ങളുടെ കൊക്കൂൺ നെയ്ത് അതിൽ തന്നെ തടവിലാകുന്നു. ഉപസ്ഥവും ജിഹ്വയും—ഈ രണ്ട് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളെ മഹത്തായി കരുതി, ആ ദുഷ്കരമായ മോഹത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ വിരക്തനാകും?
Verse 14
कुटुम्बपोषाय वियन्निजायु र्न बुध्यतेऽर्थं विहतं प्रमत्त: । सर्वत्र तापत्रयदु:खितात्मा निर्विद्यते न स्वकुटुम्बराम: ॥ १४ ॥
കുടുംബപോഷണത്തിൽ അത്യാസക്തനായവൻ തന്റെ അമൂല്യമായ ആയുസ്സ് നശിപ്പിക്കുന്നതും അറിയുന്നില്ല. ത്രിതാപദുഃഖങ്ങളിൽ പീഡിതനായിട്ടും കുടുംബരതിയാൽ ലോകജീവിതത്തിൽ നിർവേദം വരില്ല.
Verse 15
वित्तेषु नित्याभिनिविष्टचेता विद्वांश्च दोषं परवित्तहर्तु: । प्रेत्येह वाथाप्यजितेन्द्रियस्त- दशान्तकामो हरते कुटुम्बी ॥ १५ ॥
കുടുംബപാലനത്തിൽ ആസക്തനും ഇന്ദ്രിയസംയമമില്ലാത്തവനും ആയ മനുഷ്യന്റെ ചിത്തം എപ്പോഴും ധനസമാഹരണത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കും. പരധനം കവർന്നാൽ രാജദണ്ഡവും മരണാനന്തരം യമദണ്ഡവും ഉണ്ടെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, അശാന്ത ആഗ്രഹങ്ങളാൽ വഞ്ചിച്ച് ധനം നേടുന്നു.
Verse 16
विद्वानपीत्थं दनुजा: कुटुम्बं पुष्णन्स्वलोकाय न कल्पते वै । य: स्वीयपारक्यविभिन्नभाव- स्तम: प्रपद्येत यथा विमूढ: ॥ १६ ॥
ഹേ ദാനവപുത്രന്മാരേ! ഈ ലോകത്ത് വിദ്യാഭ്യസിച്ചവനും ‘ഇത് എന്റെത്, അത് മറ്റുള്ളവരുടെത്’ എന്ന ഭേദബുദ്ധിയോടെ കുടുംബം മാത്രം പോഷിപ്പിക്കാനാണ് തിരക്കുന്നത്. പൂച്ചയും നായയും പോലെ പരിമിത കുടുംബദൃഷ്ടിയിൽ കുടുങ്ങി ആത്മജ്ഞാനം സ്വീകരിക്കാതെ അജ്ഞാനാന്ധകാരത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു.
Verse 17
यतो न कश्चित् क्व च कुत्रचिद् वा दीन: स्वमात्मानमलं समर्थ: । विमोचितुं कामदृशां विहार- क्रीडामृगो यन्निगडो विसर्ग: ॥ १७ ॥ ततो विदूरात् परिहृत्य दैत्या दैत्येषु सङ्गं विषयात्मकेषु । उपेत नारायणमादिदेवं स मुक्तसङ्गैरिषितोऽपवर्ग: ॥ १८ ॥
ഭഗവാന്റെ തത്ത്വജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ ആരും ഏതൊരു ദേശകാലത്തും സ്വയം ഭൗതികബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായിട്ടില്ല. ഇന്ദ്രിയഭോഗത്തിൽ ആസക്തരും സ്ത്രീലോലുപരുമായവർ ആകർഷകസ്ത്രീകളുടെ കൈയിലെ കളിപ്പാവകളായി, സന്താനപരമ്പര എന്ന ശൃംഖലയാൽ ബന്ധിതരാകുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദാനവപുത്രന്മാരേ, വിഷയാത്മക ദൈത്യരുടെ സംഗം ദൂരെയിട്ട് ഉപേക്ഷിച്ച് ആദിദേവനായ നാരായണനെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ; അവന്റെ ഭക്തരുടെ പരമലക്ഷ്യം അപവർഗം—മുക്തി തന്നെയാണ്.
Verse 18
यतो न कश्चित् क्व च कुत्रचिद् वा दीन: स्वमात्मानमलं समर्थ: । विमोचितुं कामदृशां विहार- क्रीडामृगो यन्निगडो विसर्ग: ॥ १७ ॥ ततो विदूरात् परिहृत्य दैत्या दैत्येषु सङ्गं विषयात्मकेषु । उपेत नारायणमादिदेवं स मुक्तसङ्गैरिषितोऽपवर्ग: ॥ १८ ॥
ഭഗവാന്റെ തത്ത്വജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ ആരും ഏതൊരു ദേശകാലത്തും സ്വയം ഭൗതികബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായിട്ടില്ല. ഇന്ദ്രിയഭോഗത്തിൽ ആസക്തരും സ്ത്രീലോലുപരുമായവർ ആകർഷകസ്ത്രീകളുടെ കൈയിലെ കളിപ്പാവകളായി, സന്താനപരമ്പര എന്ന ശൃംഖലയാൽ ബന്ധിതരാകുന്നു. അതിനാൽ, ഹേ ദാനവപുത്രന്മാരേ, വിഷയാത്മക ദൈത്യരുടെ സംഗം ദൂരെയിട്ട് ഉപേക്ഷിച്ച് ആദിദേവനായ നാരായണനെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ; അവന്റെ ഭക്തരുടെ പരമലക്ഷ്യം അപവർഗം—മുക്തി തന്നെയാണ്.
Verse 19
न ह्यच्युतं प्रीणयतो बह्वायासोऽसुरात्मजा: । आत्मत्वात्सर्वभूतानां सिद्धत्वादिह सर्वत: ॥ १९ ॥
ഹേ ദൈത്യപുത്രന്മാരേ! അച്യുതനായ നാരായണനെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ വലിയ പ്രയാസമില്ല; അവൻ സർവ്വജീവികളുടെ പരമാത്മാവും പിതാവും ആകയാൽ ഏതു അവസ്ഥയിലും ഭജനം സുലഭം.
Verse 20
परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण दृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥
സ്ഥാവരങ്ങളിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവുവരെ, എല്ലാ ഭൗതിക വികാരങ്ങളിലും, മഹത്തത്ത്വത്തിലും, ത്രിഗുണങ്ങളുടെ സാമ്യ-വ്യത്യാസങ്ങളിലും ആ ഒരേയൊരു അവ്യയനായ ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ പരമാത്മയായി സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 21
परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण दृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥
ആ ഒരേയൊരു അവ്യയനായ ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ—ഗുണങ്ങളിൽ, ഗുണസാമ്യത്തിൽ, ഗുണവ്യത്യാസത്തിൽ പോലും—പരമാത്മയായി സർവ്വത്ര നിലകൊള്ളുന്നു; ബഹുത്വത്തിനകത്തും അവന്റെ ഏകത്വം തന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
Verse 22
परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण दृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥
അവൻ സ്വയം അന്തർസ്ഥിതനായ പ്രത്യഗാത്മസ്വരൂപമായും ദൃശ്യജഗത്തിന്റെ രൂപമായും പ്രകാശിക്കുന്നു; ‘വ്യാപ്യ’ ‘വ്യാപക’ എന്നു സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അവൻ അനിർദ്ദേശ്യൻ, നിർവികൽപ്പൻ, അവികാരി, അഖണ്ഡൻ.
Verse 23
परावरेषु भूतेषु ब्रह्मान्तस्थावरादिषु । भौतिकेषु विकारेषु भूतेष्वथ महत्सु च ॥ २० ॥ गुणेषु गुणसाम्ये च गुणव्यतिकरे तथा । एक एव परो ह्यात्मा भगवानीश्वरोऽव्यय: ॥ २१ ॥ प्रत्यगात्मस्वरूपेण दृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्यव्यापकनिर्देश्यो ह्यनिर्देश्योऽविकल्पित: ॥ २२ ॥ केवलानुभवानन्दस्वरूप: परमेश्वर: । माययान्तर्हितैश्वर्य ईयते गुणसर्गया ॥ २३ ॥
അവൻ പരമേശ്വരൻ, ശുദ്ധ അനുഭവമയ സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപൻ; ബാഹ്യമായ മായയുടെ മറവാൽ അവന്റെ ഐശ്വര്യം മറഞ്ഞുപോകുന്നു, അതിനാൽ ഗുണസൃഷ്ടിയിൽ ആസക്തനായ നാസ്തികന് അവൻ ഇല്ലാത്തവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
Verse 24
तस्मात्सर्वेषु भूतेषु दयां कुरुत सौहृदम् । भावमासुरमुन्मुच्य यया तुष्यत्यधोक्षज: ॥ २४ ॥
അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദൈത്യകുമാരന്മാരേ, എല്ലാ ജീവികളോടും ദയയും സൗഹൃദവും പുലർത്തുക. ആസുരഭാവം ഉപേക്ഷിച്ച് വൈരം-ദ്വൈതം വിട്ട്, അധോക്ഷജൻ ശ്രീഹരിയെ പ്രസന്നനാക്കുക।
Verse 25
तुष्टे च तत्र किमलभ्यमनन्त आद्ये किं तैर्गुणव्यतिकरादिह ये स्वसिद्धा: । धर्मादय: किमगुणेन च काङ्क्षितेन सारं जुषां चरणयोरुपगायतां न: ॥ २५ ॥
അനന്തനായ ആദി ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായാൽ ഭക്തർക്കു എന്താണ് അപ്രാപ്യം? ഗുണാതീതരായ സിദ്ധർക്കു ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ-മോക്ഷങ്ങൾ എന്തിന്? ഞങ്ങൾ അവന്റെ പദ്മപാദങ്ങളെ മാത്രം പാടുന്നു।
Verse 26
धर्मार्थकाम इति योऽभिहितस्त्रिवर्ग ईक्षा त्रयी नयदमौ विविधा च वार्ता । मन्ये तदेतदखिलं निगमस्य सत्यं स्वात्मार्पणं स्वसुहृद: परमस्य पुंस: ॥ २६ ॥
ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമം എന്നു വേദങ്ങൾ പറയുന്ന ത്രിവർഗവും, വിദ്യാഭ്യാസം, വൈദികകർമ്മങ്ങൾ, തർക്കം, നയം-ദണ്ഡം, ഉപജീവന മാർഗങ്ങൾ എന്നിവയും—ഇവയെല്ലാം വേദത്തിന്റെ ബാഹ്യവിഷയങ്ങളെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. എന്നാൽ പരമപുരുഷൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ ആത്മാർപ്പണം തന്നെയാണ് പരമസാരം।
Verse 27
ज्ञानं तदेतदमलं दुरवापमाह नारायणो नरसख: किल नारदाय । एकान्तिनां भगवतस्तदकिञ्चनानां पादारविन्दरजसाप्लुतदेहिनां स्यात् ॥ २७ ॥
ഈ നിർമല ജ്ഞാനം ദുർലഭമാണെന്ന് നരസഖനായ നാരായണൻ ഒരിക്കൽ നാരദനോട് പറഞ്ഞു. ഏകാന്ത ഭഗവദ്ഭക്തരായ, അകിഞ്ചനരായ, സന്ന്യാസികളുടെ പാദരജസ്സാൽ ശുദ്ധരായവർക്കേ ഈ ജ്ഞാനം ലഭിക്കൂ।
Verse 28
श्रुतमेतन्मया पूर्वं ज्ञानं विज्ञानसंयुतम् । धर्मं भागवतं शुद्धं नारदाद्देवदर्शनात् ॥ २८ ॥
പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു: ദേവദർശിയായ നാരദ മുനിയിൽ നിന്നു ഞാൻ മുമ്പേ ഈ ജ്ഞാനം ശ്രവിച്ചിരുന്നു. ഇത് വിജ്ഞാനസഹിതമായ ശുദ്ധ ഭാഗവതധർമ്മം—ഭക്തിയിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതും ഭൗതിക മലിനതകളില്ലാത്തതുമാണ്।
Verse 29
श्रीदैत्यपुत्रा ऊचु: प्रह्राद त्वं वयं चापि नर्तेऽन्यं विद्महे गुरुम् । एताभ्यां गुरुपुत्राभ्यां बालानामपि हीश्वरौ ॥ २९ ॥ बालस्यान्त:पुरस्थस्य महत्सङ्गो दुरन्वय: । छिन्धि न: संशयं सौम्य स्याच्चेद्विस्रम्भकारणम् ॥ ३० ॥
ദൈത്യപുത്രന്മാർ പറഞ്ഞു—പ്രഹ്ലാദാ, ശുക്രാചാര്യന്റെ പുത്രന്മാരായ ശണ്ഡനും അമർക്കനും ഒഴികെ ഞാനും നീയും മറ്റൊരു ഗുരുവിനെ അറിയുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ കുട്ടികളാണ്; അവർ ഞങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവർ.
Verse 30
श्रीदैत्यपुत्रा ऊचु: प्रह्राद त्वं वयं चापि नर्तेऽन्यं विद्महे गुरुम् । एताभ्यां गुरुपुत्राभ्यां बालानामपि हीश्वरौ ॥ २९ ॥ बालस्यान्त:पुरस्थस्य महत्सङ्गो दुरन्वय: । छिन्धि न: संशयं सौम्य स्याच्चेद्विस्रम्भकारणम् ॥ ३० ॥
അന്തഃപുരത്തിൽ കഴിയുന്ന ബാലന് മഹാത്മസംഗം ദുർലഭമാണ്. സൗമ്യ സുഹൃത്തേ, ഞങ്ങളുടെ സംശയം നീക്കുക—നാരദമുനിയുടെ ഉപദേശം നീ എങ്ങനെ കേൾക്കാൻ കഴിഞ്ഞു?
Frequently Asked Questions
Because human birth is rare and uniquely suited for God-realization, yet it is quickly consumed by sleep, play, and later infirmity. Prahlāda’s argument is that waiting for “later” is structurally irrational: the senses strengthen habits early, and uncontrolled senses convert the prime years into gṛha-vrata (family-obsession). Beginning bhakti early safeguards the mind and redirects life’s momentum toward Viṣṇu, where even small sincere practice yields complete perfection.
Prahlāda teaches that sense-based happiness arises by bodily contact with objects and is allotted by prior karma, appearing automatically just like distress. Therefore, extraordinary striving for artha and kāma mainly wastes the scarce human opportunity for self-realization. The recommended endeavor is for Kṛṣṇa consciousness, which yields a qualitatively different result—awakening one’s relationship with the Supreme.
Nārāyaṇa is described as the original Supersoul (Paramātmā), father of all beings, and the infallible controller. He pervades all life forms—from plants to Brahmā—and is present within the material elements, the total energy, the guṇas, the unmanifest, and even the false ego, while remaining one, changeless, and undivided. He is realized as sac-cid-ānanda, yet appears “nonexistent” to the atheist because māyā veils perception.
The silkworm spins a cocoon from its own secretion and becomes trapped inside; similarly, the conditioned soul weaves bondage through self-generated attachment—especially to tongue and genitals—creating a network of affection, possessions, and obligations that feels like shelter but functions as imprisonment. Prahlāda uses this to show that bondage is not merely imposed externally; it is constructed internally by desire and misdirected love.