Adhyaya 13

Verse 1

श्रीनारद उवाच कल्पस्त्वेवं परिव्रज्य देहमात्रावशेषित: । ग्रामैकरात्रविधिना निरपेक्षश्चरेन्महीम् ॥ १ ॥

ശ്രീ നാരദമുനി പറഞ്ഞു—ആത്മജ്ഞാനം വളർത്താൻ കഴിയുന്നവൻ ഇങ്ങനെ സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച്, ശരീരം നിലനിൽക്കാൻ വേണ്ടത്ര മാത്രം സൂക്ഷിക്കണം. ഓരോ ഗ്രാമത്തിലും ഒരു രാത്രി മാത്രം താമസിക്കുന്ന നിയമപ്രകാരം, ശരീരാവശ്യങ്ങളിൽ ആശ്രയമില്ലാതെ, ഭൂമിയൊട്ടാകെ സഞ്ചരിക്കണം.

Verse 2

बिभृयाद् यद्यसौ वास: कौपीनाच्छादनं परम् । त्यक्तं न लिङ्गाद् दण्डादेरन्यत् किञ्चिदनापदि ॥ २ ॥

സന്ന്യാസി കഴിയുന്നത്ര വസ്ത്രാവരണം പോലും ഒഴിവാക്കണം; ധരിക്കേണ്ടിവന്നാൽ കൗപീനമാത്രം. അനാവശ്യമായാൽ ദണ്ഡാദി സന്ന്യാസചിഹ്നങ്ങളും സ്വീകരിക്കരുത്; ദണ്ഡവും കമണ്ഡലുവും ഒഴികെ ഒന്നും കൈവശം വയ്ക്കരുത്।

Verse 3

एक एव चरेद्भ‍िक्षुरात्मारामोऽनपाश्रय: । सर्वभूतसुहृच्छान्तो नारायणपरायण: ॥ ३ ॥

ഭിക്ഷുസന്ന്യാസി ഒറ്റയ്ക്കു സഞ്ചരിക്കണം; ആത്മാവിൽ തന്നെ തൃപ്തനായി ആരെയോ സ്ഥലത്തെയോ ആശ്രയിക്കരുത്. സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും സുഹൃദ്ഭാവമുള്ളവനും ശാന്തനും നാരായണപരായണനായ നിർമലഭക്തനുമായി വീടുവീടായി ഭിക്ഷയാൽ ജീവിക്കണം।

Verse 4

पश्येदात्मन्यदो विश्वं परे सदसतोऽव्यये । आत्मानं च परं ब्रह्म सर्वत्र सदसन्मये ॥ ४ ॥

സന്ന്യാസി ഈ വിശ്വത്തെ ആത്മനിൽ തന്നെയായി കാണണം; സത്-അസത് രൂപമായ ലോകം അവ്യയ പരമത്തിൽ ആശ്രിതമാണെന്ന് ദർശിക്കണം. തന്റെ ആത്മാവിനെയും പരബ്രഹ്മത്തെയും സർവ്വത്ര—സത്തിലും അസത്തിലും—വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതായി കാണാൻ അഭ്യാസിക്കണം।

Verse 5

सुप्तिप्रबोधयो: सन्धावात्मनो गतिमात्मद‍ृक् । पश्यन्बन्धं च मोक्षं च मायामात्रं न वस्तुत: ॥ ५ ॥

നിദ്രയും ജാഗരണവും തമ്മിലുള്ള സന്ധിയിൽ ആത്മദർശിയായ സന്ന്യാസി ആത്മഗതിയെ നിരീക്ഷിക്കണം. ബന്ധവും മോക്ഷവും എന്ന രണ്ടു അവസ്ഥകളും മായാമാത്രം, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് ഗ്രഹിച്ച്, ആ ഉയർന്ന ബോധത്തോടെ സർവ്വത്ര പരമസത്യം മാത്രമേ കാണേണ്ടത്।

Verse 6

नाभिनन्देद् ध्रुवं मृत्युमध्रुवं वास्य जीवितम् । कालं परं प्रतीक्षेत भूतानां प्रभवाप्ययम् ॥ ६ ॥

മരണം നിശ്ചിതവും ജീവിതകാലം അനിശ്ചിതവും ആകയാൽ, മരണത്തെയും ജീവിതത്തെയും പുകഴ്ത്തരുത്. പകരം, ജീവികളുടെ ഉദ്ഭവവും ലയവും നടക്കുന്ന പരമ കാലതത്ത്വത്തെ നിരീക്ഷിക്കണം।

Verse 7

नासच्छास्त्रेषु सज्जेत नोपजीवेत जीविकाम् । वादवादांस्त्यजेत्तर्कान्पक्षं कंच न संश्रयेत् ॥ ७ ॥

ആത്മീയ ലാഭമില്ലാത്ത വ്യർത്ഥഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ആസക്തനാകരുത്. ഉപജീവനത്തിനായി ഉപദേശകനാകരുത്; വാദപ്രതിവാദങ്ങളും കുതർക്കങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഏതൊരു പക്ഷത്തിന്റെയും ആശ്രയം തേടരുത്।

Verse 8

न शिष्याननुबध्नीत ग्रन्थान्नैवाभ्यसेद् बहून् । न व्याख्यामुपयुञ्जीत नारम्भानारभेत्‍क्‍वचित् ॥ ८ ॥

സന്ന്യാസി ഭൗതികലാഭത്തിന്റെ ആകർഷണം കാട്ടി അനേകം ശിഷ്യരെ കൂട്ടിക്കെട്ടരുത്. അനാവശ്യമായി പല ഗ്രന്ഥങ്ങളും പഠിക്കരുത്; ഉപജീവനത്തിനായി പ്രസംഗം നടത്തരുത്; അനാവശ്യ ഭൗതിക സംരംഭങ്ങളാൽ സമ്പത്ത് വർധിപ്പിക്കാനും ശ്രമിക്കരുത്।

Verse 9

न यतेराश्रम: प्रायो धर्महेतुर्महात्मन: । शान्तस्य समचित्तस्य बिभृयादुत वा त्यजेत् ॥ ९ ॥

യഥാർത്ഥത്തിൽ ആത്മചൈതന്യത്തിൽ മുന്നേറ്റം നേടിയ ശാന്തനും സമചിത്തനും ആയ മഹാത്മാവിന് സന്ന്യാസിയുടെ ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങൾ—ത്രിദണ്ഡം, കമണ്ഡലു മുതലായവ—അനിവാര്യമല്ല. ആവശ്യത്തിന് അനുസരിച്ച് ചിലപ്പോൾ ധരിക്കാം, ചിലപ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കാം।

Verse 10

अव्यक्तलिङ्गो व्यक्तार्थो मनीष्युन्मत्तबालवत् । कविर्मूकवदात्मानं स द‍ृष्टय‍ा दर्शयेन्नृणाम् ॥ १० ॥

സാധു പുറമേ സ്വയം പ്രകടിപ്പിക്കാതിരുന്നാലും, അവന്റെ പെരുമാറ്റം അവന്റെ ലക്ഷ്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. മനുഷ്യസമൂഹത്തിൽ അവൻ അശാന്തമായ കുട്ടിയെപ്പോലെ തോന്നട്ടെ; മഹാ ചിന്തകനും വക്താവും ആയിട്ടും മൂകനുപോലെ നിന്നുകൊണ്ട് ആത്മഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കട്ടെ।

Verse 11

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । प्रह्रादस्य च संवादं मुनेराजगरस्य च ॥ ११ ॥

ഇതിനും ഉദാഹരണമായി പണ്ഡിത മുനിമാർ ഒരു പുരാതന ചരിത്രം പറയുന്നു—പ്രഹ്ലാദ മഹാരാജാവും അജഗരത്തെപ്പോലെ ആഹാരം ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മഹാമുനിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം।

Verse 12

तं शयानं धरोपस्थे कावेर्यां सह्यसानुनि । रजस्वलैस्तनूदेशैर्निगूढामलतेजसम् ॥ १२ ॥ ददर्श लोकान्विचरन् लोकतत्त्वविवित्सया । वृतोऽमात्यै: कतिपयै: प्रह्रादो भगवत्प्रिय: ॥ १३ ॥

പരമേശ്വരന്റെ അതിപ്രിയ സേവകനായ പ്രഹ്ലാദ മഹാരാജാവ് ചില അന്തരംഗ സഹചാരികളോടൊപ്പം സാദുജനങ്ങളുടെ സ്വഭാവതത്ത്വം അറിയാൻ ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് കാവേരി തീരത്തെ സഹ്യപർവതസാനുവിൽ എത്തി. അവിടെ ധൂളി-രജസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ട ദേഹത്തോടെ ഭൂമിയിൽ ശയിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അന്തർഗതമായി നിർമല തേജസ്സുള്ള ഒരു മഹാമുനിയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.

Verse 13

तं शयानं धरोपस्थे कावेर्यां सह्यसानुनि । रजस्वलैस्तनूदेशैर्निगूढामलतेजसम् ॥ १२ ॥ ददर्श लोकान्विचरन् लोकतत्त्वविवित्सया । वृतोऽमात्यै: कतिपयै: प्रह्रादो भगवत्प्रिय: ॥ १३ ॥

ലോകതത്ത്വം അറിയാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ലോകങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, ചില അമാത്യന്മാർ ചുറ്റുമുണ്ടായിരുന്ന ഭഗവത്പ്രിയ പ്രഹ്ലാദൻ ആ മുനിയെ കണ്ടു.

Verse 14

कर्मणाकृतिभिर्वाचा लिङ्गैर्वर्णाश्रमादिभि: । न विदन्ति जना यं वै सोऽसाविति न वेति च ॥ १४ ॥

ആ സാദുവിന്റെ പ്രവർത്തികൾ, ദേഹാകൃതി, വാക്കുകൾ, അല്ലെങ്കിൽ വർണാശ്രമലക്ഷണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആളുകൾക്ക് അദ്ദേഹം അതേ വ്യക്തിയാണോ അല്ലയോ എന്ന് തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

Verse 15

तं नत्वाभ्यर्च्य विधिवत्पादयो: शिरसा स्पृशन् । विवित्सुरिदमप्राक्षीन्महाभागवतोऽसुर: ॥ १५ ॥

മഹാഭാഗവതനായ പ്രഹ്ലാദൻ ആ സാദുവിനെ വിധിപൂർവം നമസ്കരിച്ചു ആരാധിച്ചു; തന്റെ ശിരസ്സിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ സ്പർശിപ്പിച്ചു. പിന്നെ അദ്ദേഹത്തെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അത്യന്തം വിനയത്തോടെ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചു.

Verse 16

बिभर्षि कायं पीवानं सोद्यमो भोगवान्यथा ॥ १६ ॥ वित्तं चैवोद्यमवतां भोगो वित्तवतामिह । भोगिनां खलु देहोऽयं पीवा भवति नान्यथा ॥ १७ ॥

പ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—മഹോദയാ, ഉപജീവനത്തിനായി നിങ്ങൾ യാതൊരു പരിശ്രമവും ചെയ്യുന്നില്ല; എങ്കിലും ഭോഗിയുടെപോലെ ദൃഢവും സ്ഥൂലവുമായ ദേഹം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ പരിശ്രമിക്കുന്നവന് ധനം, ധനമുള്ളവന് ഭോഗം; ഭോഗികളുടെയീ ദേഹം ഭക്ഷണ-നിദ്രയാൽ തന്നെയാണ് മോടിയാകുന്നത്, മറ്റെങ്ങനെ?

Verse 17

बिभर्षि कायं पीवानं सोद्यमो भोगवान्यथा ॥ १६ ॥ वित्तं चैवोद्यमवतां भोगो वित्तवतामिह । भोगिनां खलु देहोऽयं पीवा भवति नान्यथा ॥ १७ ॥

നിന്റെ ശരീരം വളരെ പുഷ്ടമാണ്, നീ ഭോഗിയെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; എന്നാൽ ഉപജീവനത്തിനായി നീ പരിശ്രമിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ പരിശ്രമിക്കുന്നവന് ധനം, ധനവാന് ഭോഗം; ഭോഗത്തിൽ മുങ്ങിയവന്റെ ദേഹം ഭക്ഷണ‑നിദ്രയാൽ കട്ടിയാകും.

Verse 18

न ते शयानस्य निरुद्यमस्य ब्रह्मन्नु हार्थो यत एव भोग: । अभोगिनोऽयं तव विप्र देह: पीवा यतस्तद्वद न: क्षमं चेत् ॥ १८ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ പരിശ്രമമില്ലാതെ കിടക്കുന്നു; ഭോഗത്തിനായി നിനക്കു ധനവും ഇല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു. എങ്കിൽ നിന്റെ ദേഹം ഇങ്ങനെ പുഷ്ടമായത് എങ്ങനെ? എന്റെ ചോദ്യം അശിഷ്ടമല്ലെങ്കിൽ ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 19

कवि: कल्पो निपुणद‍ृक् चित्रप्रियकथ: सम: । लोकस्य कुर्वत: कर्म शेषे तद्वीक्षितापि वा ॥ १९ ॥

നീ പണ്ഡിതനും നിപുണനും എല്ലായിടത്തും ബുദ്ധിമാനുമെന്നു തോന്നുന്നു. ഹൃദയം സന്തോഷിപ്പിക്കുന്ന മനോഹരവാക്കുകൾ നീ നന്നായി പറയുന്നു. ലോകം ഫലപ്രതീക്ഷയോടെ കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോഴും, നീ അതെല്ലാം കണ്ടിട്ടും ഇവിടെ നിർക്രിയയായി കിടക്കുന്നു.

Verse 20

श्रीनारद उवाच \स इत्थं दैत्यपतिना परिपृष्टो महामुनि: । स्मयमानस्तमभ्याह तद्वागमृतयन्त्रित: ॥ २० ॥

ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു: ദൈത്യരാജനായ പ്രഹ്ലാദൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ മഹാമുനി പ്രഹ്ലാദന്റെ അമൃതസമാന വാക്കുകളുടെ മഴയിൽ ആകർഷിതനായി, പുഞ്ചിരിയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 21

श्रीब्राह्मण उवाच वेदेदमसुरश्रेष्ठ भवान् नन्वार्यसम्मत: । ईहोपरमयोर्नृणां पदान्यध्यात्मचक्षुषा ॥ २१ ॥

സന്ത ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: ഹേ അസുരശ്രേഷ്ഠ പ്രഹ്ലാദാ, സംസ്കൃതരും ഉന്നതരുമായവർ അംഗീകരിക്കുന്ന നീ, നിന്റെ ആത്മീയ ദൃഷ്ടിയാൽ മനുഷ്യരുടെ ശ്രമവും വിരമിപ്പും—ഇരുവഴികളുടെയും നിലകളും ഫലങ്ങളും വ്യക്തമായി അറിയുന്നു.

Verse 22

यस्य नारायणो देवो भगवान्‍हृद्गत: सदा । भक्त्या केवलयाज्ञानं धुनोति ध्वान्तमर्कवत् ॥ २२ ॥

ശുദ്ധഭക്തിയാൽ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ സദാ ഭഗവാൻ നാരായണൻ വസിക്കുന്നു; അവൻ സൂര്യനെപ്പോലെ അജ്ഞാനത്തിന്റെ അന്ധകാരം നീക്കുന്നു।

Verse 23

तथापि ब्रूमहे प्रश्नांस्तव राजन्यथाश्रुतम् । सम्भाषणीयो हि भवानात्मन: शुद्धिमिच्छता ॥ २३ ॥

ഹേ രാജാവേ, നീ എല്ലാം അറിയുന്നവനായിട്ടും ശ്രുതിപ്രമാണമായി കേട്ടതുപോലെ ചോദ്യങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു; ഞാൻ അധികാരികളിൽ നിന്ന് കേട്ടതനുസരിച്ച് മറുപടി പറയും, കാരണം ആത്മശുദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് നിനക്കുപോലുള്ള മഹാപുരുഷനോട് സംസാരിക്കുന്നത് യുക്തമാണ്।

Verse 24

तृष्णया भववाहिन्या योग्यै: कामैरपूर्यया । कर्माणि कार्यमाणोऽहं नानायोनिषु योजित: ॥ २४ ॥

തീരാത്ത തൃഷ്ണയും നിറയാത്ത ആഗ്രഹങ്ങളും കാരണം ഞാൻ ഭവധാരയുടെ തരംഗങ്ങളിൽ ഒഴുകിപ്പോയി, നാനായോണികളിൽ കുടുങ്ങി പലവിധ കർമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 25

यद‍ृच्छया लोकमिमं प्रापित: कर्मभिर्भ्रमन् । स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं तिरश्चां पुनरस्य च ॥ २५ ॥

കർമങ്ങളാൽ ഭ്രമിച്ചു നടക്കുമ്പോൾ യാദൃച്ഛികമായി എനിക്ക് ഈ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചു; ഈ ദേഹം സ്വർഗത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും വാതിൽ, അതുപോലെ താഴ്ന്ന യോനികളിലേക്കും വീണ്ടും മനുഷ്യജന്മത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന വഴിയും ആകുന്നു।

Verse 26

तत्रापि दम्पतीनां च सुखायान्यापनुत्तये । कर्माणि कुर्वतां द‍ृष्ट्वा निवृत्तोऽस्मि विपर्ययम् ॥ २६ ॥

ഈ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ സ്ത്രീപുരുഷർ ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിനും ദുഃഖനിവാരണത്തിനുമായി കർമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു; എന്നാൽ അനുഭവത്തിൽ ആരും സന്തോഷവാന്മാരല്ലെന്ന് കണ്ടു. അതിനാൽ വിരുദ്ധഫലം കണ്ടുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭൗതിക കർമങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്മാറി.

Verse 27

सुखमस्यात्मनो रूपं सर्वेहोपरतिस्तनु: । मन:संस्पर्शजान् द‍ृष्ट्वा भोगान्स्वप्स्यामि संविशन् ॥ २७ ॥

ജീവന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ആത്മീയാനന്ദമായ സുഖമാണ്; ഭൗതിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർത്തുമ്പോഴേ അത് ലഭിക്കൂ. ഇന്ദ്രിയഭോഗങ്ങൾ മനസ്സിന്റെ കല്പന മാത്രം; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എല്ലാം വിട്ട് ഇവിടെ കിടന്ന് വിശ്രമിക്കുന്നു।

Verse 28

इत्येतदात्मन: स्वार्थं सन्तं विस्मृत्य वै पुमान् । विचित्रामसति द्वैते घोरामाप्नोति संसृतिम् ॥ २८ ॥

ഇങ്ങനെ ദേഹാഭിമാനത്താൽ മനുഷ്യൻ തന്റെ യഥാർത്ഥ ഹിതമായ ആത്മകല്യാണം മറക്കുന്നു. അസത്യമായ ഭൗതിക ദ്വൈതത്തിന്റെ വൈവിധ്യങ്ങളിൽ ആസക്തനായി ഭയങ്കരമായ സംസാരചക്രത്തിൽ വീഴുന്നു.

Verse 29

जलं तदुद्भ‍वैश्छन्नं हित्वाज्ञो जलकाम्यया । मृगतृष्णामुपाधावेत्तथान्यत्रार्थद‍ृक् स्वत: ॥ २९ ॥

പുല്ലുകൊണ്ട് മൂടിയ കിണറ്റിൽ വെള്ളം ഉണ്ടായിട്ടും അജ്ഞനായ മാൻ വെള്ളത്തിനായി അത് കാണാതെ മരീചികയെ പിന്തുടർന്ന് ഓടുന്നതുപോലെ, ദേഹാവരണത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട ജീവൻ തന്റെ ഉള്ളിലെ സുഖം കാണാതെ ഭൗതിക ലോകത്തിലെ സുഖത്തിനായി ഓടുന്നു.

Verse 30

देहादिभिर्दैवतन्त्रैरात्मन: सुखमीहत: । दु:खात्ययं चानीशस्य क्रिया मोघा: कृता: कृता: ॥ ३० ॥

ജീവൻ സുഖം നേടാനും ദുഃഖകാരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴിയാനും ശ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ ദേഹാദികൾ എല്ലാം പ്രകൃതി (ദൈവ) നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. അതിനാൽ അശക്തനായ ജീവന്റെ പദ്ധതികൾ ഓരോ ശരീരത്തിലും തുടർച്ചയായി പരാജയപ്പെടുന്നു.

Verse 31

आध्यात्मिकादिभिर्दु:खैरविमुक्तस्य कर्हिचित् । मर्त्यस्य कृच्छ्रोपनतैरर्थै: कामै: क्रियेत किम् ॥ ३१ ॥

ആധ്യാത്മികം, ആധിദൈവികം, ആധിഭൗതികം—ഈ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനല്ലാത്ത മർത്ത്യന് കഷ്ടപ്പെട്ടു ലഭിച്ച ധനം, ഭോഗങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? ജനനം, മരണം, ജര, വ്യാധി, കർമഫലബന്ധം എന്നിവ തുടരുന്നു.

Verse 32

पश्यामि धनिनां क्लेशं लुब्धानामजितात्मनाम् । भयादलब्धनिद्राणां सर्वतोऽभिविशङ्किनाम् ॥ ३२ ॥

ഞാൻ ധനികരുടെ ക്ലേശം കാണുന്നു—ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അടിമകൾ, ലോഭികൾ, ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർ; ഭയത്താൽ നിദ്രയില്ലാതെ, എല്ലായിടത്തുനിന്നും സംശയത്തോടെ വിറയ്ക്കുന്നു.

Verse 33

राजतश्चौरत: शत्रो: स्वजनात्पशुपक्षित: । अर्थिभ्य: कालत: स्वस्मान्नित्यं प्राणार्थवद्भ‍यम् ॥ ३३ ॥

ഭൗതികമായി ശക്തരും ധനികരുമായവരും എപ്പോഴും ഭയത്തിലാണ്—രാജശാസനം, കള്ളൻ, ശത്രു, സ്വജനങ്ങൾ, മൃഗപക്ഷികൾ, യാചകർ, കാലം, അതുപോലെ സ്വന്തം മനസ്സ്-ശരീരം പോലും.

Verse 34

शोकमोहभयक्रोधरागक्लैब्यश्रमादय: । यन्मूला: स्युर्नृणां जह्यात्स्पृहां प्राणार्थयोर्बुध: ॥ ३४ ॥

ബുദ്ധിമാന്മാർ ശോകം, മോഹം, ഭയം, ക്രോധം, ആസക്തി, ദാരിദ്ര്യം, അനാവശ്യശ്രമം മുതലായവയുടെ മൂലകാരണം ഉപേക്ഷിക്കണം—അത് ജീവൻ രക്ഷിക്കാനും ധനം നേടാനും ഉള്ള തൃഷ്ണയാണ്.

Verse 35

मधुकारमहासर्पौ लोकेऽस्मिन्नो गुरूत्तमौ । वैराग्यं परितोषं च प्राप्ता यच्छिक्षया वयम् ॥ ३५ ॥

ഈ ലോകത്തിൽ മധുകരൻ (തേനീച്ച)യും മഹാസർപ്പം (അജഗരം)യും ഞങ്ങളുടെ രണ്ട് ഉത്തമ ഗുരുക്കന്മാർ; അവരുടെ ഉപദേശത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ വൈരാഗ്യവും പരിതോഷവും നേടി.

Verse 36

विराग: सर्वकामेभ्य: शिक्षितो मे मधुव्रतात् । कृच्छ्राप्तं मधुवद्वित्तं हत्वाप्यन्यो हरेत्पतिम् ॥ ३६ ॥

തേനീച്ചയിൽ നിന്ന് ഞാൻ പഠിച്ചത്: ധനം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതിൽ ആസക്തനാകരുത്; ധനം തേൻപോലെ—കഷ്ടപ്പെട്ടു കിട്ടും, എന്നാൽ ആരെങ്കിലും ഉടമയെ കൊല്ലുകയും അത് കവർന്നെടുക്കുകയും ചെയ്യാം.

Verse 37

अनीह: परितुष्टात्मा यद‍ृच्छोपनतादहम् । नो चेच्छये बह्वहानि महाहिरिव सत्त्ववान् ॥ ३७ ॥

ഞാൻ ഒന്നും നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല; യദൃച്ഛയായി ലഭിക്കുന്നതിൽ തന്നെ തൃപ്തനാകുന്നു. ഒന്നും ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ മഹാ അജഗരത്തെപ്പോലെ ക്ഷമയോടെ അശാന്തിയില്ലാതെ പല ദിവസങ്ങളും കിടക്കുന്നു.

Verse 38

क्‍वचिदल्पं क्‍वचिद्भ‍ूरि भुञ्जेऽन्नं स्वाद्वस्वादु वा । क्‍वचिद्भ‍ूरि गुणोपेतं गुणहीनमुत क्व‍चित् । श्रद्धयोपहृतं क्व‍ापि कदाचिन्मानवर्जितम् । भुञ्जे भुक्त्वाथ कस्मिंश्चिद्दिवा नक्तं यद‍ृच्छया ॥ ३८ ॥

ചിലപ്പോൾ കുറച്ച്, ചിലപ്പോൾ ഏറെ ഭക്ഷിക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ രുചികരം, ചിലപ്പോൾ രുചിയില്ലാത്തതോ പഴകിയതോ. ചിലപ്പോൾ ശ്രദ്ധയോടെ അർപ്പിച്ച പ്രസാദം, ചിലപ്പോൾ അവഗണനയോടെ നൽകിയ ആഹാരം. പകലോ രാത്രിയോ—യദൃച്ഛയായി ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം ഞാൻ കഴിക്കുന്നു.

Verse 39

क्षौमं दुकूलमजिनं चीरं वल्कलमेव वा । वसेऽन्यदपि सम्प्राप्तं दिष्टभुक्तुष्टधीरहम् ॥ ३९ ॥

ശരീരം മൂടാൻ ലഭിക്കുന്നതെന്തായാലും—ലിനൻ, പട്ട്, മാൻതോൽ, ചീർവസ്ത്രം അല്ലെങ്കിൽ മരച്ചൊലി—വിധിപ്രകാരം വന്നതേ ധരിക്കുന്നു; ഞാൻ തൃപ്തനും ശാന്തധീരനും ആകുന്നു.

Verse 40

क्व‍चिच्छये धरोपस्थे तृणपर्णाश्मभस्मसु । क्व‍चित्प्रासादपर्यङ्के कशिपौ वा परेच्छया ॥ ४० ॥

ചിലപ്പോൾ ഞാൻ ഭൂമിയുടെ മേൽ കിടക്കുന്നു; ചിലപ്പോൾ പുല്ലിലും ഇലകളിലും കല്ലിലും; ചിലപ്പോൾ ചാരക്കൂമ്പാരത്തിൽ. ചിലപ്പോൾ മറ്റുള്ളവരുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം കൊട്ടാരത്തിൽ തലയണകളോടെയുള്ള ഉത്തമ കിടക്കയിലും കിടക്കുന്നു.

Verse 41

क्व‍चित्स्‍नातोऽनुलिप्ताङ्ग: सुवासा: स्रग्व्यलङ्‌कृत: । रथेभाश्वैश्चरे क्व‍ापि दिग्वासा ग्रहवद्विभो ॥ ४१ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ചിലപ്പോൾ ഞാൻ നന്നായി കുളിച്ച് ചന്ദനലേപം പുരട്ടി, നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ചു, പുഷ്പമാലയും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, ആനയിലോ രഥത്തിലോ കുതിരയിലോ രാജാവുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ ഭൂതബാധിതനെപ്പോലെ നഗ്നനായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 42

नाहं निन्दे न च स्तौमि स्वभावविषमं जनम् । एतेषां श्रेय आशासे उतैकात्म्यं महात्मनि ॥ ४२ ॥

ജനങ്ങളുടെ സ്വഭാവങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമാണ്; അതിനാൽ ഞാൻ നിന്ദിക്കുകയുമില്ല, സ്തുതിക്കുകയുമില്ല. ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് അവരുടെ ക്ഷേമം മാത്രം—അവർ പരമാത്മാവായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണനിൽ ഏകത്വം സ്വീകരിക്കുമെന്ന പ്രത്യാശയോടെ.

Verse 43

विकल्पं जुहुयाच्चित्तौ तां मनस्यर्थविभ्रमे । मनो वैकारिके हुत्वा तं मायायां जुहोत्यनु ॥ ४३ ॥

നല്ലത്-ചീത്ത എന്ന ഭേദബോധം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചിത്തവികല്പത്തെ ഒന്നായി സ്വീകരിച്ച് മനസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ മനസ്സിനെ അഹങ്കാരത്തിൽ ഹോമം ചെയ്യണം; അഹങ്കാരത്തെ സമഷ്ടി മായയിൽ അർപ്പിക്കണം. ഇതാണ് വ്യാജഭേദത്തോടുള്ള പോരാട്ടത്തിന്റെ മാർഗം.

Verse 44

आत्मानुभूतौ तां मायां जुहुयात्सत्यद‍ृङ्‍मुनि: । ततो निरीहो विरमेत् स्वानुभूत्यात्मनि स्थित: ॥ ४४ ॥

ആത്മാനുഭൂതിയാൽ ഭൗതിക അസ്തിത്വം മായയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ സത്യദർശി മുനി ആ മായയെ ഹോമം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് സ്വാനുഭൂതിയായ ആത്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, നിർഇഹനായി, എല്ലാ ഭൗതിക പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്നും വിരമിക്കണം.

Verse 45

स्वात्मवृत्तं मयेत्थं ते सुगुप्तमपि वर्णितम् । व्यपेतं लोकशास्त्राभ्यां भवान्हि भगवत्पर: ॥ ४५ ॥

പ്രഹ്ലാദ മഹാരാജാ, നിങ്ങൾ ആത്മസാക്ഷാത്കാരിയും ഭഗവദ്ഭക്തനും ആകയാൽ ജനാഭിപ്രായത്തെയും പേരുകേട്ട ശാസ്ത്രങ്ങളെയും നിങ്ങൾ പരിഗണിക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് എന്റെ ആത്മാനുഭൂതിയുടെ രഹസ്യചരിത്രവും ഞാൻ നിങ്ങളോട് മടിയില്ലാതെ പറഞ്ഞത്.

Verse 46

श्रीनारद उवाच धर्मं पारमहंस्यं वै मुने: श्रुत्वासुरेश्वर: । पूजयित्वा तत: प्रीत आमन्‍त्र्यप्रययौ गृहम् ॥ ४६ ॥

ശ്രീനാരദൻ പറഞ്ഞു: ആ മുനിയിൽ നിന്നു പരമഹംസധർമ്മം ശ്രവിച്ച അസുരരാജൻ പ്രഹ്ലാദൻ അതു ഗ്രഹിച്ചു സന്തോഷിച്ചു. അവൻ മുനിയെ യഥാവിധി പൂജിച്ച്, അനുവാദം വാങ്ങി, വിടപറഞ്ഞ് തന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി.