Adhyaya 10

Verse 1

श्रीनारद उवाच भक्तियोगस्य तत्सर्वमन्तरायतयार्भक: । मन्यमानो हृषीकेशं स्मयमान उवाच ह ॥ १ ॥

ശ്രീനാരദൻ തുടർന്നു പറഞ്ഞു—പ്രഹ്ലാദൻ ഒരു ബാലനായിരുന്നാലും, നൃസിംഹദേവൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്ത വരങ്ങളെ ഭക്തിയോഗപഥത്തിലെ തടസ്സങ്ങളായി അവൻ കരുതി. അതിനാൽ അവൻ മൃദുവായി പുഞ്ചിരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 2

श्रीप्रह्राद उवाच मा मां प्रलोभयोत्पत्त्या सक्तं कामेषु तैर्वरै: । तत्सङ्गभीतो निर्विण्णो मुमुक्षुस्त्वामुपाश्रित: ॥ २ ॥

ശ്രീപ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, ഈ വരങ്ങളാൽ എന്നെ പ്രലോഭിപ്പിക്കരുതേ; ജന്മം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ വിഷയഭോഗങ്ങളിൽ ആസക്തനാണ്. അവയുടെ സംഗത്തിൽ ഭയന്ന്, നിർവേദത്തോടെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ നിങ്ങളുടെ പദപദ്മങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 3

भृत्यलक्षणजिज्ञासुर्भक्तं कामेष्वचोदयत् । भवान् संसारबीजेषु हृदयग्रन्थिषु प्रभो ॥ ३ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ഹൃദയഗ്രന്ഥികളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന കാമരൂപ സംസാരബീജം കാരണം, ശുദ്ധഭക്തന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കാനായി നീ എന്നെ ഈ ലോകത്തിലേക്ക് അയച്ചു.

Verse 4

नान्यथा तेऽखिलगुरो घटेत करुणात्मन: । यस्त आशिष आशास्ते न स भृत्य: स वै वणिक् ॥ ४ ॥

ഹേ അഖിലഗുരോ, കരുണാമയ പ്രഭോ! ഭക്തനെ അനുപകാരകരമായ കാര്യത്തിലേക്ക് നീ പ്രേരിപ്പിക്കുകയില്ല. ഭക്തിക്കു പകരം ഭൗതിക ലാഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ശുദ്ധഭക്തനല്ല; അവൻ വ്യാപാരിയത്രേ.

Verse 5

आशासानो न वै भृत्य: स्वामिन्याशिष आत्मन: । न स्वामी भृत्यत: स्वाम्यमिच्छन्यो राति चाशिष: ॥ ५ ॥

സ്വാമിയിൽ നിന്ന് സ്വന്തം ലാഭത്തിനായി ഭൗതിക ആശീർവാദം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദാസൻ യോഗ്യദാസനല്ല. അതുപോലെ ‘സ്വാമിത്വം’ നിലനിർത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച് ദാസന് വരം നൽകുന്ന സ്വാമിയും ശുദ്ധസ്വാമിയല്ല.

Verse 6

अहं त्वकामस्त्वद्भ‍क्तस्त्वं च स्वाम्यनपाश्रय: । नान्यथेहावयोरर्थो राजसेवकयोरिव ॥ ६ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ഞാൻ നിഷ്കാമമായി നിന്റെ ഭക്തദാസൻ; നീ എന്റെ നിത്യസ്വാമി. സ്വാമി-ദാസബന്ധം ഒഴികെ മറ്റൊരു ബന്ധം നമ്മുക്കില്ല—രാജാവും സേവകനും പോലെ.

Verse 7

यदि दास्यसि मे कामान्वरांस्त्वं वरदर्षभ । कामानां हृद्यसंरोहं भवतस्तु वृणे वरम् ॥ ७ ॥

ഹേ വരദങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പ്രഭോ! നീ എനിക്ക് വരം നൽകണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഭൗതിക ആഗ്രഹങ്ങളുടെ മുള പോലും ഉദിക്കാതിരിക്കട്ടെ—ഇതാണ് ഞാൻ വരമായി തേടുന്നത്.

Verse 8

इन्द्रियाणि मन: प्राण आत्मा धर्मो धृतिर्मति: । ह्री: श्रीस्तेज: स्मृति: सत्यं यस्य नश्यन्ति जन्मना ॥ ८ ॥

ഹേ പ്രഭോ! ജന്മാരംഭം മുതൽ കാമവാസനകളാൽ മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, പ്രാണൻ, ദേഹം, ധർമ്മം, ധൈര്യം, ബുദ്ധി, ലജ്ജ, ഐശ്വര്യം, തേജസ്, സ്മൃതി, സത്യത എന്നിവ നശിക്കുന്നു।

Verse 9

विमुञ्चति यदा कामान्मानवो मनसि स्थितान् । तर्ह्येव पुण्डरीकाक्ष भगवत्त्वाय कल्पते ॥ ९ ॥

ഹേ പുണ്ടരീകാക്ഷ പ്രഭോ! മനുഷ്യൻ മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എല്ലാ ഭൗതിക ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടുകളയുമ്പോൾ, അപ്പോഴേ അവൻ നിൻ്റെപോലെ ഭഗവദൈശ്വര്യത്തിന് അർഹനാകുന്നു।

Verse 10

ॐ नमो भगवते तुभ्यं पुरुषाय महात्मने । हरयेऽद्भ‍ुतसिंहाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ १० ॥

ഓം! ഹേ ഭഗവാനേ, മഹാത്മാ പരമപുരുഷനേ! ദുഃഖഹര ഹരിയേ, അത്ഭുത നരസിംഹരൂപനേ, പരമാത്മാ ബ്രഹ്മമേ—നിനക്കു എന്റെ സാദര നമസ്കാരം।

Verse 11

श्रीभगवानुवाच नैकान्तिनो मे मयि जात्विहाशिष आशासतेऽमुत्र च ये भवद्विधा: । तथापि मन्वन्तरमेतदत्र दैत्येश्वराणामनुभुङ्‌क्ष्व भोगान् ॥ ११ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു: പ്രിയ പ്രഹ്ലാദാ, നിന്നുപോലുള്ള ഏകാന്തഭക്തർ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും എന്നിൽ നിന്ന് ഭൗതിക വരങ്ങൾ ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എന്നിരുന്നാലും ഞാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു—ഈ മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം വരെ ഇവിടെ ദൈത്യരുടെ ഐശ്വര്യങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് അവരുടെ രാജാവായി ഭരിക്കു।

Verse 12

कथा मदीया जुषमाण: प्रियास्त्व- मावेश्य मामात्मनि सन्तमेकम् । सर्वेषु भूतेष्वधियज्ञमीशं यजस्व योगेन च कर्म हिन्वन् ॥ १२ ॥

നീ എന്റെ പ്രിയ കഥകൾ നിരന്തരം ശ്രവിച്ച് ആസ്വദിക്ക; എന്നെ ഹൃദയത്തിൽ ഏക പരമാത്മാവായി സ്ഥാപിച്ച് എപ്പോഴും എന്നിൽ ലീനനായി ഇരിക്ക. ഞാൻ എല്ലാ ജീവികളിലും അധിയജ്ഞനായ ഈശ്വരൻ ആകുന്നു; അതിനാൽ യോഗത്തിലൂടെ എന്നെ ആരാധിച്ച് ഫലകാമ്യകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കു।

Verse 13

भोगेन पुण्यं कुशलेन पापं कलेवरं कालजवेन हित्वा । कीर्तिं विशुद्धां सुरलोकगीतां विताय मामेष्यसि मुक्तबन्ध: ॥ १३ ॥

ഹേ പ്രഹ്ലാദാ, ഈ ലോകത്തിൽ ഭോഗസുഖം അനുഭവിച്ച് നീ പുണ്യഫലങ്ങൾ ക്ഷയിപ്പിക്കും; ധർമ്മാചരണത്തോടെ പാപം ശമിപ്പിക്കും. കാലത്തിന്റെ പ്രബലവേഗത്തിൽ ദേഹം വിട്ടാൽ നിന്റെ നിർമലകീർത്തി ദേവലോകങ്ങളിൽ പാടപ്പെടും; ബന്ധനമുക്തനായി നീ എന്റെ ധാമത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 14

य एतत्कीर्तयेन्मह्यं त्वया गीतमिदं नर: । त्वां च मां च स्मरन्काले कर्मबन्धात्प्रमुच्यते ॥ १४ ॥

നീ പാടിയ ഈ സ്തോത്രം എനിക്കായി കീർത്തനം ചെയ്യുന്നവനും, കാലം വന്നപ്പോൾ നിന്നെയും എന്നെയും സ്മരിക്കുന്നവനും, ക്രമേണ കർമ്മബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു.

Verse 15

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

ശ്രീപ്രഹ്ലാദൻ പറഞ്ഞു—വരദാതാവായ മഹേശ്വരാ, പതിതന്മാരോടു കരുണയുള്ള പ്രഭുവേ, ഞാൻ ഒരേയൊരു വരം അപേക്ഷിക്കുന്നു. എന്റെ പിതാവ് നിങ്ങളുടെ തേജസ്സും ഐശ്വര്യവും അറിയാതെ ‘നീ എന്റെ സഹോദരനെ കൊന്നവൻ’ എന്ന മിഥ്യാദൃഷ്ടിയാൽ നിങ്ങളെ നിന്ദിച്ചു കോപിച്ചു; നിങ്ങളുടെ ഭക്തനായ എനിക്കെതിരെയും ഭീകരപാപം ചെയ്തു. ദയവായി അവന്റെ ആ പാപങ്ങൾ ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 16

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

അവൻ സാക്ഷാൽ സർവ്വലോകഗുരുവായ പ്രഭുവിനെ തിരിച്ചറിയാതെ, ഉള്ളിൽ കോപം സൂക്ഷിച്ച്, ‘സഹോദരഹന്താവ്’ എന്ന മിഥ്യാദൃഷ്ടിയാൽ നിങ്ങളുടെ ഭക്തനായ എനിക്കെതിരെയും പാപം ചെയ്തു. പ്രഭോ, ദയവായി അവന്റെ അപരാധം ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 17

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

അതുകൊണ്ട് എന്റെ പിതാവ് ആ ദുർജയവും ദുഷ്കടവുമായ പാപത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധനാകട്ടെ. ഹേ കൃപണവത്സലാ, അന്നേ നിങ്ങളുടെ അപാംഗദൃഷ്ടിയാൽ അവൻ ശുദ്ധനായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവന്റെ ശുദ്ധി സമ്പൂർണ്ണമാകട്ടെ—ഇതാണ് എന്റെ അപേക്ഷ.

Verse 18

श्रीभगवानुवाच त्रि:सप्तभि: पिता पूत: पितृभि: सह तेऽनघ । यत्साधोऽस्य कुले जातो भवान्वै कुलपावन: ॥ १८ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പ്രഹ്ലാദാ, നിർമല സാദുവേ! നിന്റെ ജന്മംകൊണ്ട് നിന്റെ വംശം പവിത്രമായി; നിന്റെ പിതാവ് ഇരുപത്തൊന്ന് പിതൃപുരുഷന്മാരോടുകൂടെ ശുദ്ധനായി, നീ കുലപാവനൻ ആകയാൽ.

Verse 19

यत्र यत्र च मद्भ‍क्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । साधव: समुदाचारास्ते पूयन्तेऽपि कीकटा: ॥ १९ ॥

എവിടെയെവിടെയോ എന്റെ ശാന്തരും സമദർശികളും സദാചാരികളും സദ്ഗുണഭൂഷിതരുമായ ഭക്തർ വസിക്കുന്നുവോ, അവിടത്തെ ദേശവും അവിടെയുള്ള വംശങ്ങളും—നിന്ദിതമായാലും—പവിത്രമാകുന്നു।

Verse 20

सर्वात्मना न हिंसन्ति भूतग्रामेषु किञ्चन । उच्चावचेषु दैत्येन्द्र मद्भ‍ावविगतस्पृहा: ॥ २० ॥

ഹേ ദൈത്യേന്ദ്ര പ്രഹ്ലാദാ! എന്നോടുള്ള ഭക്തിഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന എന്റെ ഭക്തൻ ഏതൊരു ജീവിസമൂഹത്തെയും ഒരിക്കലും ഹിംസിക്കുകയില്ല. ഉയർച്ച-താഴ്ച ഭേദം കാണുകയില്ല; ആരോടും അസൂയ പുലർത്തുകയുമില്ല।

Verse 21

भवन्ति पुरुषा लोके मद्भ‍क्तास्त्वामनुव्रता: । भवान्मे खलु भक्तानां सर्वेषां प्रतिरूपधृक् ॥ २१ ॥

ലോകത്തിൽ നിന്റെ മാതൃക പിന്തുടരുന്നവർ സ്വാഭാവികമായി എന്റെ ശുദ്ധഭക്തരാകും. നീ എന്റെ ഭക്തന്മാരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ മാതൃകയാണ്; മറ്റുള്ളവർ നിന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ പിന്തുടരണം।

Verse 22

कुरु त्वं प्रेतकृत्यानि पितु: पूतस्य सर्वश: । मदङ्गस्पर्शनेनाङ्ग लोकान्यास्यति सुप्रजा: ॥ २२ ॥

എൻ കുഞ്ഞേ! മരണസമയത്ത് എന്റെ ദേഹസ്പർശംകൊണ്ട് നിന്റെ പിതാവ് ഇതിനകം ശുദ്ധനായിരിക്കുന്നു; എങ്കിലും പുത്രധർമ്മമായി നീ അവന്റെ പ്രേതകൃത്യങ്ങളും ശ്രാദ്ധാദികളും പൂർണ്ണമായി നിർവഹിക്കണം, അതുവഴി അവൻ ഉത്തമ ലോകങ്ങളിൽ ചെന്നു നല്ല പ്രജയും ഭക്തനും ആകും।

Verse 23

पित्र्यं च स्थानमातिष्ठ यथोक्तं ब्रह्मवादिभि: । मय्यावेश्य मनस्तात कुरु कर्माणि मत्पर: ॥ २३ ॥

ബ്രഹ്മവാദികൾ പറഞ്ഞതുപോലെ പിതൃരാജ്യസ്ഥാനത്ത് അധിഷ്ഠിക്ക. ഹേ താത, മനസ്സിനെ എന്നിൽ നിക്ഷിപ്തമാക്കി, വേദവിധി ലംഘിക്കാതെ മത്‌പരനായി നിന്റെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ നിർവഹിക്ക.

Verse 24

श्रीनारद उवाच प्रह्रादोऽपि तथा चक्रे पितुर्यत्साम्परायिकम् । यथाह भगवान् राजन्नभिषिक्तो द्विजातिभि: ॥ २४ ॥

ശ്രീ നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഹേ രാജൻ യുധിഷ്ഠിര, ഭഗവാൻ കല്പിച്ചതുപോലെ പ്രഹ്ലാദൻ പിതാവിന്റെ അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു; പിന്നെ ദ്വിജന്മാരുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ രാജ്യത്തിൽ അഭിഷിക്തനായി സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തപ്പെട്ടു.

Verse 25

प्रसादसुमुखं द‍ृष्ट्वा ब्रह्मा नरहरिं हरिम् । स्तुत्वा वाग्भि: पवित्राभि: प्राह देवादिभिर्वृत: ॥ २५ ॥

പ്രസാദസുമുഖനായ നരഹരി ഹരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, മറ്റ് ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്ന ബ്രഹ്മാവ് പവിത്രവചനങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ ഇങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു.

Verse 26

श्रीब्रह्मोवाच देवदेवाखिलाध्यक्ष भूतभावन पूर्वज । दिष्टय‍ा ते निहत: पापो लोकसन्तापनोऽसुर: ॥ २६ ॥

ശ്രീബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവദേവാ, സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെ അധ്യക്ഷാ, സകല ജീവികൾക്കും അനുഗ്രഹദായകാ, ആദിപുരുഷാ! നമ്മുടെ ഭാഗ്യത്താൽ സർവ്വലോകത്തെയും പീഡിപ്പിച്ച ആ പാപിയായ അസുരനെ നീ വധിച്ചു.

Verse 27

योऽसौ लब्धवरो मत्तो न वध्यो मम सृष्टिभि: । तपोयोगबलोन्नद्ध: समस्तनिगमानहन् ॥ २७ ॥

എന്നിൽ നിന്ന് ‘എന്റെ സൃഷ്ടിയിലെ യാതൊരു ജീവിയാലും വധിക്കപ്പെടുകയില്ല’ എന്ന വരം നേടിയ ആ ഹിരണ്യകശിപു, തപസ്സിന്റെയും യോഗബലത്തിന്റെയും മദത്തിൽ അതിഗർവിതനായി, സമസ്ത വേദനിഗമങ്ങളുടെ വിധികളെ ലംഘിച്ചു.

Verse 28

दिष्टय‍ा तत्तनय: साधुर्महाभागवतोऽर्भक: । त्वया विमोचितो मृत्योर्दिष्टय‍ा त्वां समितोऽधुना ॥ २८ ॥

മഹാഭാഗ്യത്താൽ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ പുത്രൻ പ്രഹ്ലാദ മഹാരാജൻ, ബാലനായിട്ടും മഹാഭാഗവതൻ, ഇപ്പോൾ മരണത്തിൽ നിന്ന് വിമോചിതനായി. ഇപ്പോൾ അവൻ നിങ്ങളുടെ കമലപാദങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ സംരക്ഷണത്തിലാണ്.

Verse 29

एतद् वपुस्ते भगवन्ध्यायत: परमात्मन: । सर्वतो गोप्तृ सन्त्रासान्मृत्योरपि जिघांसत: ॥ २९ ॥

ഭഗവാനേ, പരമാത്മാവേ, നിങ്ങൾ സർവ്വതോ രക്ഷകനാണ്. നിങ്ങളുടെ ദിവ്യ ശരീരത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ സ്വാഭാവികമായി എല്ലാ ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും, അടുത്തെത്തുന്ന മരണഭീഷണിയിൽ നിന്നും പോലും, സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 30

श्रीभगवानुवाच मैवं विभोऽसुराणां ते प्रदेय: पद्मसम्भव । वर: क्रूरनिसर्गाणामहीनाममृतं यथा ॥ ३० ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ പദ്മസംഭവ ബ്രഹ്മാവേ, ഹേ വിഭോ! അസുരന്മാർക്ക് വരം നൽകരുത്; ക്രൂരസ്വഭാവമുള്ളവർക്ക് വരദാനം നൽകുന്നത് പാമ്പിന് പാൽ കൊടുക്കുന്നതുപോലെ അപകടകരമാണ്. അതിനാൽ ഇനി ഒരാസുരനെയും വരം നൽകരുതെന്ന് ഞാൻ മുന്നറിയിപ്പുനൽകുന്നു.

Verse 31

श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वा भगवान् राजंस्ततश्चान्तर्दधे हरि: । अद‍ृश्य: सर्वभूतानां पूजित: परमेष्ठिना ॥ ३१ ॥

ശ്രീനാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാ യുധിഷ്ഠിരാ! ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവിനെ ഉപദേശിച്ച്, പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ട ശേഷം, സാധാരണ ജീവികൾക്ക് അദൃശ്യനായ ഹരി അവിടെ നിന്ന് അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 32

तत: सम्पूज्य शिरसा ववन्दे परमेष्ठिनम् । भवं प्रजापतीन्देवान्प्रह्रादो भगवत्कला: ॥ ३२ ॥

തുടർന്ന് ഭഗവാന്റെ കലാസ്വരൂപനായ പ്രഹ്ലാദൻ ശിരസ്സു നമിച്ച് പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവിനെ വന്ദിച്ചു; പിന്നെ ശിവൻ, പ്രജാപതികൾ മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും വന്ദിച്ചു—അവർ എല്ലാവരും പ്രഭുവിന്റെ അംശങ്ങളാണ്.

Verse 33

तत: काव्यादिभि: सार्धं मुनिभि: कमलासन: । दैत्यानां दानवानां च प्रह्रादमकरोत्पतिम् ॥ ३३ ॥

അതിനുശേഷം ശുക്രാചാര്യാദി മുനികളോടൊപ്പം കമലാസനനായ ബ്രഹ്മാവ് പ്രഹ്ലാദനെ എല്ലാ ദൈത്യ-ദാനവങ്ങളുടെ രാജാവാക്കി നിയമിച്ചു।

Verse 34

प्रतिनन्द्य ततो देवा: प्रयुज्य परमाशिष: । स्वधामानि ययू राजन्ब्रह्माद्या: प्रतिपूजिता: ॥ ३४ ॥

ഹേ രാജാവേ, പ്രഹ്ലാദൻ യഥാവിധി പൂജിച്ചതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ പരമാശീർവാദങ്ങൾ നൽകി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി।

Verse 35

एवं च पार्षदौ विष्णो: पुत्रत्वं प्रापितौ दिते: । हृदि स्थितेन हरिणा वैरभावेन तौ हतौ ॥ ३५ ॥

ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവിന്റെ ആ രണ്ടു പാർഷദന്മാർ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരായ ഹിരണ്യാക്ഷനും ഹിരണ്യകശിപുവുമായി ജനിച്ചു; ഹൃദയസ്ഥനായ ഹരിയെ ശത്രുവെന്നു കരുതി വൈരഭാവത്തിൽ ഇരുവരും വധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 36

पुनश्च विप्रशापेन राक्षसौ तौ बभूवतु: । कुम्भकर्णदशग्रीवौ हतौ तौ रामविक्रमै: ॥ ३६ ॥

വീണ്ടും വിപ്രശാപം മൂലം ആ രണ്ടുപേരും കുംഭകർണ്ണനും ദശഗ്രീവനായ രാവണനും ആയി രാക്ഷസരായി ജനിച്ചു; ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ അതുല്യവിക്രമത്തിൽ ഇരുവരും വധിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 37

शयानौ युधि निर्भिन्नहृदयौ रामशायकै: । तच्चित्तौ जहतुर्देहं यथा प्राक्तनजन्मनि ॥ ३७ ॥

യുദ്ധത്തിൽ ശ്രീരാമന്റെ ശരങ്ങളാൽ ഹൃദയം ഭേദിക്കപ്പെട്ട് അവർ നിലത്തു കിടന്നു; ഭഗവാനിൽ ചിത്തം ലീനമാക്കി ദേഹം വിട്ടു, മുൻജന്മത്തിൽപോലെ തന്നെ।

Verse 38

ताविहाथ पुनर्जातौ शिशुपालकरूषजौ । हरौ वैरानुबन्धेन पश्यतस्ते समीयतु: ॥ ३८ ॥

അവർ ഇരുവരും വീണ്ടും മനുഷ്യലോകത്തിൽ ശിശുപാലനും ദന്തവക്രനും ആയി ജനിച്ചു; ഹരിയോടുള്ള അതേ വൈരബന്ധം തുടരുകയും, നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവസാനം ഭഗവാന്റെ ദേഹത്തിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 39

एन: पूर्वकृतं यत् तद् राजान: कृष्णवैरिण: । जहुस्तेऽन्ते तदात्मान: कीट: पेशस्कृतो यथा ॥ ३९ ॥

കൃഷ്ണന്റെ ശത്രുക്കളായ അനേകം രാജാക്കന്മാരും മരണസമയത്ത് മുൻകൃത പാപം ഉപേക്ഷിച്ചു; കാരണം അവർ ഭഗവാനെ ചിന്തിച്ചതിനാൽ ഹരിയോടു സമാനമായ ദിവ്യരൂപം ലഭിച്ചു—കറുത്ത ഭ്രമരം പിടിച്ച കീടം ഭ്രമരസദൃശരൂപം നേടുന്നതുപോലെ.

Verse 40

यथा यथा भगवतो भक्त्या परमयाभिदा । नृपाश्चैद्यादय: सात्म्यं हरेस्तच्चिन्तया ययु: ॥ ४० ॥

പരമഭക്തിയോടെ നിരന്തരം ഭഗവാനെ ചിന്തിക്കുന്ന ശുദ്ധഭക്തർ ഹരിയോടു സമാനമായ ദിവ്യദേഹം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിനെ സാരൂപ്യ-മുക്തി എന്നു പറയുന്നു. ശിശുപാലൻ, ദന്തവക്രൻ മുതലായ രാജാക്കന്മാർ ശത്രുഭാവത്തോടെ കൃഷ്ണനെ ചിന്തിച്ചിട്ടും അതേ ഫലം നേടി.

Verse 41

आख्यातं सर्वमेतत्ते यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । दमघोषसुतादीनां हरे: सात्म्यमपि द्विषाम् ॥ ४१ ॥

ദമഘോഷന്റെ പുത്രനായ ശിശുപാലൻ മുതലായ ദ്വേഷികളും എങ്ങനെ ഹരിയോടു സാത്മ്യം (മുക്തി) പ്രാപിച്ചു എന്നതിനെക്കുറിച്ച് നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിശദീകരിച്ചു.

Verse 42

एषा ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्य च महात्मन: । अवतारकथा पुण्या वधो यत्रादिदैत्ययो: ॥ ४२ ॥

ഇത് ബ്രാഹ്മണ്യദേവനായ മഹാത്മാവ് ശ്രീകൃഷ്ണൻ, പരമേശ്വര ഭഗവാന്റെ പുണ്യമായ അവതാരകഥയാണ്; ഇതിൽ ഭഗവാന്റെ വിവിധ അവതാരവിസ്താരങ്ങളും, ആദിദൈത്യന്മാരായ ഹിരണ്യാക്ഷനും ഹിരണ്യകശിപുവും വധിച്ചതും വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 43

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

ഇവിടെ മഹാഭാഗവതനായ പ്രഹ്ലാദ മഹാരാജന്റെ ചരിതം, അവന്റെ അചഞ്ചല ഭക്തി, സമ്പൂർണ്ണ ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, കൂടാതെ ശ്രീഹരിയുടെ യഥാർത്ഥ തത്ത്വം വർണ്ണിക്കുന്നു।

Verse 44

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

ഇവിടെ പരമേശ്വരൻ സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളുടെ കാരണമാണെന്നും, അവന്റെ ഗുണ-കർമ്മങ്ങളുടെ വർണ്ണനയാണെന്നും, ദേവ-ദൈത്യാദികളുടെ വിവിധ ലോകങ്ങളും പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞാമാത്രത്തിൽ കാലപ്രവാഹത്തിൽ നശിക്കുന്നുവെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു।

Verse 45

धर्मो भागवतानां च भगवान्येन गम्यते । आख्यानेऽस्मिन्समाम्नातमाध्यात्मिकमशेषत: ॥ ४५ ॥

ഭഗവാനെ യഥാർത്ഥമായി ഗ്രഹിപ്പിക്കുന്ന ധർമ്മമാണ് ഭാഗവതധർമ്മം; ഈ ആഖ്യാനത്തിൽ ആ ആത്മീയ തത്ത്വം സമഗ്രമായി ശരിയായി വിവരണം ചെയ്തിരിക്കുന്നു।

Verse 46

य एतत्पुण्यमाख्यानं विष्णोर्वीर्योपबृंहितम् । कीर्तयेच्छ्रद्धया श्रुत्वा कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥ ४६ ॥

വിഷ്ണുവിന്റെ വീര്യത്താൽ മഹിമപ്പെടുത്തിയ ഈ പുണ്യാഖ്യാനം ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ട് കീർത്തിക്കുന്നവൻ നിർഭാഗ്യമായ കർമ്മപാശങ്ങളിൽ നിന്ന് തീർച്ചയായും വിമുക്തനാകും।

Verse 47

एतद्य आदिपुरुषस्य मृगेन्द्रलीलां दैत्येन्द्रयूथपवधं प्रयत: पठेत । दैत्यात्मजस्य च सतां प्रवरस्य पुण्यं श्रुत्वानुभावमकुतोभयमेति लोकम् ॥ ४७ ॥

ആദിപുരുഷനായ നൃസിംഹദേവന്റെ മൃഗേന്ദ്രലീല, ദൈത്യേന്ദ്ര ഹിരണ്യകശിപുവധം, കൂടാതെ സത്തുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദൈത്യപുത്രൻ പ്രഹ്ലാദന്റെ പുണ്യപ്രഭാവം ശ്രദ്ധയോടെ വായിക്കുകയോ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ, തീർച്ചയായും ഭയമില്ലാത്ത വൈകുണ്ഠലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 48

यूयं नृलोके बत भूरिभागा लोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति । येषां गृहानावसतीति साक्षाद् गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥ ४८ ॥

നാരദമുനി പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാരാജ യുധിഷ്ഠിരാ! നിങ്ങൾ പാണ്ഡവർ അത്യന്തം ഭാഗ്യവാന്മാർ; കാരണം സാക്ഷാൽ പരബ്രഹ്മമായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ നിങ്ങളുടെ രാജമന്ദിരത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഇത് അറിഞ്ഞ ലോകത്തെ പവിത്രമാക്കുന്ന മഹർഷിമാർ നിരന്തരം നിങ്ങളുടെ ഗൃഹം സന്ദർശിക്കുന്നു.

Verse 49

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्य- कैवल्यनिर्वाणसुखानुभूति: । प्रिय: सुहृद् व: खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥ ४९ ॥

ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം; കാരണം നിർഗുണ ബ്രഹ്മത്തിന്റെയും മൂലകാരണം അവൻ തന്നെയാണ്. മഹർഷികൾ അന്വേഷിക്കുന്ന കൈവല്യ-നിർവാണസുഖാനുഭവം അവനിൽ നിന്നാണ്; എങ്കിലും ആ പരമപുരുഷൻ നിങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പ്രിയ സുഹൃത്ത്, നിത്യഹിതൈഷി, മാതുലപുത്രനായി അടുത്ത ബന്ധു. അവൻ നിങ്ങളുടെ ദേഹാത്മാവുപോലെ, ആരാധ്യൻ; എന്നിരുന്നാലും സേവകനായി, ചിലപ്പോൾ ഗുരുവായി പെരുമാറുന്നു.

Verse 50

न यस्य साक्षाद्भ‍वपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजित: प्रसीदतामेष स सात्वतां पति: ॥ ५० ॥

സാക്ഷാൽ ശിവനും ബ്രഹ്മാവും മുതലായവർക്കും യഥാർത്ഥമായി വിവരണം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത പരമേശ്വരസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീകൃഷ്ണൻ—മൗനവ്രതം, ധ്യാനം, ഭക്തി, വൈരാഗ്യം എന്നിവയാൽ മഹർഷികൾ ഭക്തരുടെ രക്ഷകനായി പൂജിക്കുന്നവൻ—ഞങ്ങളോടു പ്രസന്നനാകട്ടെ.

Verse 51

स एष भगवान् राजन्व्यतनोद्विहतं यश: । पुरा रुद्रस्य देवस्य मयेनानन्तमायिना ॥ ५१ ॥

ഹേ രാജൻ യുധിഷ്ഠിരാ! വളരെ പുരാതനകാലത്ത് അനന്തമായ മായാശക്തിയുള്ള മയ ദാനവൻ ദേവരുദ്രൻ (ശിവൻ)്റെ യശസ്സിനെ ക്ഷീണിപ്പിച്ചു. അപ്പോൾ ഈ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് ആ നഷ്ടപ്പെട്ട കീർത്തി വീണ്ടും വ്യാപിപ്പിച്ച് ശിവനെ രക്ഷിച്ചത്.

Verse 52

राजोवाच कस्मिन्कर्मणि देवस्य मयोऽहञ्जगदीशितु: । यथा चोपचिता कीर्ति: कृष्णेनानेन कथ्यताम् ॥ ५२ ॥

മഹാരാജ യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഏത് കര്‍മ്മം മൂലം മയ ദാനവൻ ജഗദീശ്വരനായ ദേവരുദ്രൻ (ശിവൻ)്റെ കീർത്തിയെ തോൽപ്പിച്ചു? പിന്നെ ഈ ശ്രീകൃഷ്ണൻ എങ്ങനെ ശിവന്റെ കീർത്തി വീണ്ടും വർധിപ്പിച്ചു? ദയവായി ആ സംഭവങ്ങൾ വിവരിക്കണമേ.

Verse 53

श्रीनारद उवाच निर्जिता असुरा देवैर्युध्यनेनोपबृंहितै: । मायिनां परमाचार्यं मयं शरणमाययु: ॥ ५३ ॥

ശ്രീനാരദൻ പറഞ്ഞു—ശ്രീകൃഷ്ണകൃപയാൽ ശക്തരായ ദേവന്മാരോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ അസുരർ പരാജിതരായി; അതിനാൽ അവർ മായാവിദ്യയുടെ പരമാചാര്യനായ മയ ദാനവനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 54

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

മയ ദാനവൻ മൂന്നു പുരങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു—സ്വർണം, വെള്ളി, ഇരുമ്പ്—അവ ദൃശ്യമല്ലാത്തതും അപൂർവ ഉപകരണങ്ങളാൽ സമ്പന്നവുമായിരുന്നു; അതിനാൽ അസുരസേനാധിപന്മാർ ദേവന്മാർക്ക് അദൃശ്യരായി.

Verse 55

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

ഹേ രാജാവേ! ആ മൂന്നു പുരങ്ങളാൽ അസുരസേനാധിപന്മാർ ദേവന്മാർക്ക് അദൃശ്യരായി; പഴയ വൈരം ഓർത്ത് അവർ ഈശ്വരന്മാരോടുകൂടിയ മൂന്നു ലോകങ്ങളെ—ഊർധ്വ, മധ്യ, അധഃ—നശിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 56

ततस्ते सेश्वरा लोका उपासाद्येश्वरं नता: । त्राहि नस्तावकान्देव विनष्टांस्त्रिपुरालयै: ॥ ५६ ॥

പിന്നീട് മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപതികൾ ഭഗവാൻ ശിവനടുത്തേക്ക് ചെന്നു നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അനുയായികൾ; ത്രിപുരവാസികൾ ഞങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ദയവായി രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 57

अथानुगृह्य भगवान्मा भैष्टेति सुरान्विभु: । शरं धनुषि सन्धाय पुरेष्वस्त्रं व्यमुञ्चत ॥ ५७ ॥

അപ്പോൾ സർവ്വശക്തനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ അവരെ അനുഗ്രഹിച്ച് “ഭയപ്പെടേണ്ട” എന്നു പറഞ്ഞു; പിന്നെ ധനുസ്സിൽ അമ്പ് ഘടിപ്പിച്ച് ത്രിപുരകളിലേക്കു അസ്ത്രം വിട്ടു.

Verse 58

ततोऽग्निवर्णा इषव उत्पेतु: सूर्यमण्डलात् । यथा मयूखसन्दोहा नाद‍ृश्यन्त पुरो यत: ॥ ५८ ॥

അപ്പോൾ സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നു അഗ്നിവർണ്ണമായ അമ്പുകൾ സൂര്യകിരണസമൂഹംപോലെ പുറപ്പെട്ടു ത്രിപുരത്തിലെ മൂന്നു വിമാന-നിവാസങ്ങളെ മൂടി; അതിനാൽ അവ കാണപ്പെടാതെയായി।

Verse 59

तै: स्पृष्टा व्यसव: सर्वे निपेतु: स्म पुरौकस: । तानानीय महायोगी मय: कूपरसेऽक्षिपत् ॥ ५९ ॥

ആ അമ്പുകളുടെ സ്പർശത്തിൽ ത്രിപുരത്തിലെ ദൈത്യവാസികൾ എല്ലാവരും ജീവൻ വിട്ട് വീണു. പിന്നെ മഹായോഗിയായ മയ ദാനവൻ അവരെ എടുത്തുകൊണ്ട് താൻ സൃഷ്ടിച്ച അമൃതകിണറ്റിൽ ഇട്ടു।

Verse 60

सिद्धामृतरसस्पृष्टा वज्रसारा महौजस: । उत्तस्थुर्मेघदलना वैद्युता इव वह्नय: ॥ ६० ॥

സിദ്ധ അമൃതരസത്തിന്റെ സ്പർശത്തിൽ അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ വജ്രസാരമായി അജേയവും മഹാതേജസ്സുമുള്ളതുമായി. മേഘങ്ങളെ പിളർത്തുന്ന മിന്നലുപോലെ അവർ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു।

Verse 61

विलोक्य भग्नसङ्कल्पं विमनस्कं वृषध्वजम् । तदायं भगवान्विष्णुस्तत्रोपायमकल्पयत् ॥ ६१ ॥

വൃഷധ്വജനായ ശിവൻ സംकल्पഭംഗം മൂലം ദുഃഖിതനായി നിരാശനായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു മയ ദാനവൻ സൃഷ്ടിച്ച ഈ ഉപദ്രവം നിർത്താനുള്ള മാർഗം ആലോചിച്ചു।

Verse 62

वत्सश्चासीत्तदा ब्रह्मा स्वयं विष्णुरयं हि गौ: । प्रविश्य त्रिपुरं काले रसकूपामृतं पपौ ॥ ६२ ॥

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് കാളക്കുട്ടിയായി, സ്വയം വിഷ്ണു പശുവായി. മധ്യാഹ്നസമയത്ത് അവർ ത്രിപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് രസകിണറ്റിലെ അമൃതം മുഴുവനും കുടിച്ചു।

Verse 63

तेऽसुरा ह्यपि पश्यन्तो न न्यषेधन्विमोहिता: । तद्विज्ञाय महायोगी रसपालानिदं जगौ । स्मयन्विशोक: शोकार्तान्स्मरन्दैवगतिं च ताम् ॥ ६३ ॥

അസുരർ കാളക്കുട്ടിയെയും പശുവിനെയും കണ്ടിട്ടും ഭഗവാന്റെ മായയാൽ മോഹിതരായി അവരെ തടയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. മഹായോഗിയായ മയദാനവൻ അവർ അമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നതെന്ന് അറിഞ്ഞു, ഇത് ദൈവഗതിയുടെ അദൃശ്യശക്തിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കി; അതിനാൽ ശോകാർത്തരായ അസുരന്മാരോട് സ്വയം വിഷാദരഹിതനായി പുഞ്ചിരിച്ച് സംസാരിച്ചു।

Verse 64

देवोऽसुरो नरोऽन्यो वा नेश्वरोऽस्तीह कश्चन । आत्मनोऽन्यस्य वा दिष्टं दैवेनापोहितुं द्वयो: ॥ ६४ ॥

മയദാനവൻ പറഞ്ഞു—ദേവനായാലും അസുരനായാലും മനുഷ്യനായാലും മറ്റാരായാലും, ദൈവം നിശ്ചയിച്ച വിധിയെ—സ്വന്തത്തിനായോ മറ്റുള്ളവർക്കായോ രണ്ടുപേര്ക്കായോ—എവിടെയും ആരും മാറ്റിക്കളയാൻ കഴിയില്ല.

Verse 65

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

നാരദമുനി പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ തന്റെ സ്വശക്തികളായ ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വിരക്തി, ഐശ്വര്യം, തപസ്, വിദ്യ, ക്രിയ മുതലായവകൊണ്ട് ശംഭുവിന് പ്രധാന യുദ്ധോപകരണങ്ങൾ ഒരുക്കി: രഥം, സാരഥി, ധ്വജം, വാഹനങ്ങൾ, ധനുസ്സ്, വർമ്മം, ശരങ്ങൾ മുതലായവ. ഇങ്ങനെ സന്നദ്ധനായ ശിവൻ രഥമേറി ധനുസ്സും ശരങ്ങളും കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 66

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

നാരദമുനി പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ തന്റെ സ്വശക്തികളായ ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വിരക്തി, ഐശ്വര്യം, തപസ്, വിദ്യ, ക്രിയ മുതലായവകൊണ്ട് ശംഭുവിന് പ്രധാന യുദ്ധോപകരണങ്ങൾ ഒരുക്കി: രഥം, സാരഥി, ധ്വജം, വാഹനങ്ങൾ, ധനുസ്സ്, വർമ്മം, ശരങ്ങൾ മുതലായവ. ഇങ്ങനെ സന്നദ്ധനായ ശിവൻ രഥമേറി ധനുസ്സും ശരങ്ങളും കൈക്കൊണ്ടു।

Verse 67

शरं धनुषि सन्धाय मुहूर्तेऽभिजितीश्वर: । ददाह तेन दुर्भेद्या हरोऽथ त्रिपुरो नृप ॥ ६७ ॥

പ്രിയ രാജാ യുധിഷ്ഠിരാ! അത്യന്തം ശക്തനായ ഈശ്വരൻ ശിവൻ അഭിജിത് മുഹൂർത്തത്തിൽ (മധ്യാഹ്നത്തിൽ) ശരത്തെ ധനുസ്സിൽ ചേർത്ത്, അതുകൊണ്ട് ദുര്ഭേദ്യമായ ത്രിപുരത്തെ ദഹിപ്പിച്ച് നശിപ്പിച്ചു।

Verse 68

दिवि दुन्दुभयो नेदुर्विमानशतसङ्कुला: । देवर्षिपितृसिद्धेशा जयेति कुसुमोत्करै: । अवाकिरञ्जगुर्हृष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणा: ॥ ६८ ॥

ആകാശത്തിൽ അനവധി വിമാനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന ഉയർന്ന ലോകവാസികൾ ദുന്ദുഭികൾ മുഴക്കി. ദേവന്മാർ, ദേവർഷികൾ, പിതൃകൾ, സിദ്ധന്മാർ മുതലായ മഹാനുഭാവർ ‘ജയം’ എന്നു വിളിച്ച് ശ്രീശിവന്റെ ശിരസ്സിൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി; ആനന്ദിത അപ്സരസ്സുകൾ പാടി നൃത്തം ചെയ്തു।

Verse 69

एवं दग्ध्वा पुरस्तिस्रो भगवान्पुरहा नृप । ब्रह्मादिभि: स्तूयमान: स्वं धाम प्रत्यपद्यत ॥ ६९ ॥

ഓ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ മൂന്നു പുരങ്ങളെയും ദഹിപ്പിച്ച് ഭസ്മമാക്കിയതിനാൽ ഭഗവാൻ ശിവൻ ‘ത്രിപുരാരി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം തന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 70

एवं विधान्यस्य हरे: स्वमायया विडम्बमानस्य नृलोकमात्मन: । वीर्याणि गीतान्यृषिभिर्जगद्गुरो- र्लोकं पुनानान्यपरं वदामि किम् ॥ ७० ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീഹരി തന്റെ യോഗമായയാൽ മനുഷ്യലോകത്തിൽ മനുഷ്യനെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിട്ടും അനവധി അപൂർവവും അത്ഭുതകരവുമായ ലീലകളും വീര്യങ്ങളും പ്രകടിപ്പിച്ചു. ജഗദ്ഗുരുവായ അവന്റെ ചരിതങ്ങൾ ഋഷിമാർ പാടിയതും ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുമാണ്; പിന്നെ ഞാൻ എന്ത് അധികം പറയണം? ശരിയായ സ്രോതസ്സിൽ നിന്ന് കേൾക്കുന്നതുമാത്രം ശുദ്ധി നൽകുന്നു।