Adhyaya 14

Verse 1

सूत उवाच सम्प्रस्थिते द्वारकायां जिष्णौ बन्धुदिद‍ृक्षया । ज्ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम् ॥ १ ॥

ശ്രീ സൂതഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—ജിഷ്ണു അർജുനൻ ബന്ധുക്കളെയും സഖാക്കളെയും കാണുവാൻ ദ്വാരകയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു; പുണ്യശ്ലോകനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അടുത്ത ലീലാചേഷ്ടകളും അറിയുവാൻ കൂടി.

Verse 2

व्यतीता: कतिचिन्मासास्तदा नायात्ततोऽर्जुन: । ददर्श घोररूपाणि निमित्तानि कुरूद्वह: ॥ २ ॥

ചില മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അർജുനൻ മടങ്ങിവന്നില്ല. അപ്പോൾ കുരൂദ്വഹനായ മഹാരാജ യുധിഷ്ഠിരൻ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന അശുഭനിമിത്തങ്ങൾ കാണാൻ തുടങ്ങി.

Verse 3

कालस्य च गतिं रौद्रां विपर्यस्तर्तुधर्मिण: । पापीयसीं नृणां वार्तां क्रोधलोभानृतात्मनाम् ॥ ३ ॥

അവൻ കാലത്തിന്റെ ഗതി ക്രൂരമായി മാറിയതും, ഋതുക്കളുടെ ധർമ്മക്രമം മറിഞ്ഞതും കണ്ടു. മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റം കൂടുതൽ പാപമയമായി—ക്രോധം, ലോഭം, അസത്യം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ അവർ നിന്ദ്യമായ ഉപജീവനമാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 4

जिह्मप्रायं व्यवहृतं शाठ्यमिश्रं च सौहृदम् । पितृमातृसुहृद्भ्रातृदम्पतीनां च कल्कनम् ॥ ४ ॥

സാധാരണ ഇടപാടുകൾ വഞ്ചനകൊണ്ട് മലിനമായി; സൗഹൃദവും കപടമിശ്രിതമായി. പിതാവ്‑മാതാവ്‑മകൻ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, ദമ്പതികൾ എന്നിവരിടയിലും സ്ഥിരം തെറ്റിദ്ധാരണയും കലഹവും ഉണ്ടായി.

Verse 5

निमित्तान्यत्यरिष्टानि काले त्वनुगते नृणाम् । लोभाद्यधर्मप्रकृतिं द‍ृष्ट्वोवाचानुजं नृप: ॥ ५ ॥

കാലം കടന്നുപോകുന്തോറും മനുഷ്യരിൽ അത്യന്തം അനിഷ്ടസൂചനകളായ നിമിത്തങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ലോഭം, ക്രോധം, അഹങ്കാരം മുതലായ അധർമ്മസ്വഭാവം കണ്ട മഹാരാജ യുധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ അനുജനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 6

युधिष्ठिर उवाच सम्प्रेषितो द्वारकायां जिष्णुर्बन्धुदिद‍ृक्षया । ज्ञातुं च पुण्यश्लोकस्य कृष्णस्य च विचेष्टितम् ॥ ६ ॥

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ബന്ധുക്കളെ കാണുന്നതിനായി ജിഷ്ണു (അർജുനൻ)നെ ദ്വാരകയിലേക്കു അയച്ചു; കൂടാതെ പുണ്യശ്ലോകനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പ്രവർത്തനപരിപാടിയും ലീലാചേഷ്ടയും അറിയാനുമാണ്।

Verse 7

गता: सप्ताधुना मासा भीमसेन तवानुज: । नायाति कस्य वा हेतोर्नाहं वेदेदमञ्जसा ॥ ७ ॥

ഭീമസേന, അവൻ പോയിട്ട് ഇപ്പോൾ ഏഴ് മാസം കഴിഞ്ഞു; എങ്കിലും അവൻ മടങ്ങിയെത്തിയില്ല. അവിടെ എന്താണ് കാരണമെന്ന് എനിക്ക് വ്യക്തമായി അറിയില്ല.

Verse 8

अपि देवर्षिणादिष्ट: स कालोऽयमुपस्थित: । यदात्मनोऽङ्गमाक्रीडं भगवानुत्सिसृक्षति ॥ ८ ॥

ദേവർഷി നാരദൻ സൂചിപ്പിച്ച ആ കാലം തന്നെയോ ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നത്—ഭഗവാൻ തന്റെ ഭൂലോക ലീലാവിഹാരം ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതോ?

Verse 9

यस्मान्न: सम्पदो राज्यं दारा: प्राणा: कुलं प्रजा: । आसन्सपत्नविजयो लोकाश्च यदनुग्रहात् ॥ ९ ॥

അവന്റെ നിർഹേതുക കൃപയാൽ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾക്ക് രാജസമ്പത്ത്, സത്പത്നിമാർ, പ്രാണൻ, കുലവും പ്രജയും, ശത്രുവിജയം, ഉന്നതലോകപ്രാപ്തി എന്നിവ ലഭിച്ചത്।

Verse 10

पश्योत्पातान्नरव्याघ्र दिव्यान् भौमान् सदैहिकान् । दारुणान् शंसतोऽदूराद्भयं नो बुद्धिमोहनम् ॥ १० ॥

ഹേ നരവ്യാഘ്രാ! ദിവ്യ, ഭൗമ, ദേഹബന്ധമായ അനവധി ഭീകര അപശകുനങ്ങൾ നമ്മുടെ ബുദ്ധിയെ മയക്കി അടുത്തുള്ള ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 11

ऊर्वक्षिबाहवो मह्यं स्फुरन्त्यङ्ग पुन: पुन: । वेपथुश्चापि हृदये आराद्दास्यन्ति विप्रियम् ॥ ११ ॥

എന്റെ ഇടത് ഭാഗം—തുടകൾ, കൈകൾ, കണ്ണുകൾ—വീണ്ടും വീണ്ടും വിറയ്ക്കുന്നു. ഭയത്താൽ ഹൃദയവും താളം തെറ്റുന്നു. ഇതെല്ലാം അനിഷ്ട സംഭവങ്ങളുടെ സൂചനയാണ്।

Verse 12

शिवैषोद्यन्तमादित्यमभिरौत्यनलानना । मामङ्ग सारमेयोऽयमभिरेभत्यभीरुवत् ॥ १२ ॥

ഹേ ഭീമാ! നോക്കൂ, ഈ പെൺകുറുക്കി ഉദയസൂര്യനെ നോക്കി കരഞ്ഞ് തീ ഛർദ്ദിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു; ഈ നായയും ഭയമില്ലാതെ എന്നെ കുരയ്ക്കുന്നു.

Verse 13

शस्ता: कुर्वन्ति मां सव्यं दक्षिणं पशवोऽपरे । वाहांश्च पुरुषव्याघ्र लक्षये रुदतो मम ॥ १३ ॥

ഹേ ഭീമസേനാ, പുരുഷവ്യാഘ്രാ! ഇപ്പോൾ പശു പോലെയുള്ള ശുഭ മൃഗങ്ങൾ എന്നെ ഇടത്തുവശം കടന്നുപോകുന്നു; കഴുത പോലെയുള്ള താഴ്ന്ന മൃഗങ്ങൾ വലത്തുവശം ചുറ്റുന്നു. എന്റെ കുതിരകൾ എന്നെ കണ്ടു കരയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 14

मृत्युदूत: कपोतोऽयमुलूक: कम्पयन् मन: । प्रत्युलूकश्च कुह्वानैर्विश्वं वै शून्यमिच्छत: ॥ १४ ॥

നോക്കൂ, ഈ പ്രാവ് മരണദൂതനെപ്പോലെ. മൂങ്ങകളുടെ നിലവിളിയും പ്രതിമൂങ്ങകളുടെ കൂകും എന്റെ ഹൃദയം വിറപ്പിക്കുന്നു; അവർ സർവ്വവിശ്വവും ശൂന്യമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 15

धूम्रा दिश: परिधय: कम्पते भू: सहाद्रिभि: । निर्घातश्च महांस्तात साकं च स्तनयित्नुभि: ॥ १५ ॥

നോക്കൂ, പുക ദിക്കുകളെ വലയമായി ആകാശത്ത് ചുറ്റിപ്പറ്റുന്നു. പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടെ ഭൂമി വിറയ്ക്കുന്നു. മേഘമില്ലാതെ തന്നെ ഭയങ്കര ഇടിമുഴക്കം; ആകാശത്ത് മിന്നലും കാണുന്നു.

Verse 16

वायुर्वाति खरस्पर्शो रजसा विसृजंस्तम: । असृग् वर्षन्ति जलदा बीभत्समिव सर्वत: ॥ १६ ॥

കഠിനസ്പർശത്തോടെ ഉഗ്രമായ കാറ്റ് വീശുന്നു; പൊടി ഉയർത്തി ഇരുട്ട് പരത്തുന്നു. മേഘങ്ങൾ എല്ലാടവും രക്തവർഷംപോലെ ഭീകരമായ ദുരന്തം ചൊരിയുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 17

सूर्यं हतप्रभं पश्य ग्रहमर्दं मिथो दिवि । ससङ्कुलैर्भूतगणैर्ज्वलिते इव रोदसी ॥ १७ ॥

നോക്കൂ, സൂര്യന്റെ പ്രഭ മങ്ങിയിരിക്കുന്നു; ആകാശത്ത് ഗ്രഹനക്ഷത്രങ്ങൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെ. ആശയക്കുഴപ്പത്തിലുള്ള ജീവികൾ കത്തിക്കൊണ്ടു കരയുന്നതുപോലെ; ഇരുലോകങ്ങളും ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 18

नद्यो नदाश्च क्षुभिता: सरांसि च मनांसि च । न ज्वलत्यग्निराज्येन कालोऽयं किं विधास्यति ॥ १८ ॥

നദികളും ഉപനദികളും കുളങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും മനസ്സും—എല്ലാം കലങ്ങുന്നു. നെയ്യിട്ടാലും അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നില്ല. ഇത് എത്ര വിചിത്രകാലം! ഇനി എന്ത് സംഭവിക്കും?

Verse 19

न पिबन्ति स्तनं वत्सा न दुह्यन्ति च मातर: । रुदन्त्यश्रुमुखा गावो न हृष्यन्त्यृषभा व्रजे ॥ १९ ॥

കിടാക്കൾ തുമ്പ് കുടിക്കുന്നില്ല; പശുക്കളും പാൽ തരുന്നില്ല. കണ്ണുനീരോടെ മുഖം നിറഞ്ഞ പശുക്കൾ കരഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു; വ്രജത്തിൽ കാളകളും സന്തോഷിക്കുന്നില്ല।

Verse 20

दैवतानि रुदन्तीव स्विद्यन्ति ह्युच्चलन्ति च । इमे जनपदा ग्रामा: पुरोद्यानाकराश्रमा: । भ्रष्टश्रियो निरानन्दा: किमघं दर्शयन्ति न: ॥ २० ॥

ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദേവതകൾ കരയുന്നതുപോലെയും വിയർക്കുന്നതുപോലെയും പുറപ്പെടാൻ കുലുങ്ങുന്നതുപോലെയും തോന്നുന്നു. നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും, ഉദ്യാനങ്ങളും ഖനികളും ആശ്രമങ്ങളും—എല്ലാം ശോഭരഹിതവും ആനന്ദശൂന്യവും. ഏതു ദുരന്തമാണ് നമ്മെ കാത്തിരിക്കുന്നത്?

Verse 21

मन्य एतैर्महोत्पातैर्नूनं भगवत: पदै: । अनन्यपुरुषश्रीभिर्हीना भूर्हतसौभगा ॥ २१ ॥

ഈ മഹോത്പാതങ്ങൾ ലോകത്തിന്റെ മഹാസൗഭാഗ്യനഷ്ടം സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ഭഗവാന്റെ കമലപാദങ്ങളുടെ പാദമുദ്രകളാൽ ഭൂമി ധന്യയായിരുന്നു; ഇനി ആ ഭാഗ്യം നിലനിൽക്കില്ലെന്ന് ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ പറയുന്നു।

Verse 22

इति चिन्तयतस्तस्य द‍ृष्टारिष्टेन चेतसा । राज्ञ: प्रत्यागमद् ब्रह्मन् यदुपुर्या: कपिध्वज: ॥ २२ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! മഹാരാജ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അശുഭലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടു മനസ്സിൽ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, യദുപുരി (ദ്വാരക)യിൽ നിന്ന് കപിധ്വജനായ അർജുനൻ മടങ്ങിവന്നു।

Verse 23

तं पादयोर्निपतितमयथापूर्वमातुरम् । अधोवदनमब्बिन्दून् सृजन्तं नयनाब्जयो: ॥ २३ ॥

അവൻ പാദങ്ങളിൽ വീണപ്പോൾ, രാജാവ് അവനിൽ മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ദുഃഖം കണ്ടു. തല താഴ്ന്നിരുന്നു; താമരക്കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണുനീർത്തുള്ളികൾ ഒഴുകി.

Verse 24

विलोक्योद्विग्नहृदयो विच्छायमनुजं नृप: । पृच्छति स्म सुहृन्मध्ये संस्मरन्नारदेरितम् ॥ २४ ॥

ഹൃദയവ്യാകുലതകൊണ്ട് വർണ്ണം മങ്ങിയ അർജുനനെ കണ്ട രാജാവ്, നാരദമുനിയുടെ സൂചനകൾ ഓർത്ത് സുഹൃത്തുകളുടെ നടുവിൽ അവനോട് ചോദിച്ചു।

Verse 25

युधिष्ठिर उवाच कच्चिदानर्तपुर्यां न: स्वजना: सुखमासते । मधुभोजदशार्हार्हसात्वतान्धकवृष्णय: ॥ २५ ॥

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—സഹോദരാ, ആനർത്തപുരിയിൽ നമ്മുടെ സ്വജനങ്ങൾ—മധു, ഭോജ, ദശാർഹ, ആർഹ, സാത്വത, അന്ധക, വൃഷ്ണി (യാദവർ)—എല്ലാവരും സുഖമായി ഇരിക്കുമോ?

Verse 26

शूरो मातामह: कच्चित्स्वस्त्यास्ते वाथ मारिष: । मातुल: सानुज: कच्चित्कुशल्यानकदुन्दुभि: ॥ २६ ॥

പ്രിയമേ, നമ്മുടെ ആദരണീയ മാതാമഹൻ ശൂരസേനൻ ക്ഷേമത്തിലാണോ? കൂടാതെ മാതുലൻ വസുദേവൻ (ആനകദുന്ദുഭി)യും അവന്റെ ഇളയ സഹോദരന്മാരും സുഖമാണോ?

Verse 27

सप्त स्वसारस्तत्पत्न्यो मातुलान्य: सहात्मजा: । आसते सस्‍नुषा: क्षेमं देवकीप्रमुखा: स्वयम् ॥ २७ ॥

ദേവകീമുഖമായ അവന്റെ ഏഴ് ഭാര്യമാർ—എല്ലാവരും സഹോദരിമാർ—അവർ സ്വയം, അവരുടെ പുത്രന്മാർ, മരുമക്കൾ (സ്നുഷകൾ) എല്ലാം ക്ഷേമത്തിലാണോ?

Verse 28

कच्चिद्राजाहुको जीवत्यसत्पुत्रोऽस्य चानुज: । हृदीक: ससुतोऽक्रूरो जयन्तगदसारणा: ॥ २८ ॥ आसते कुशलं कच्चिद्ये च शत्रुजिदादय: । कच्चिदास्ते सुखं रामो भगवान् सात्वतां प्रभु: ॥ २९ ॥

ദുഷ്ടനായ കംസന്റെ പിതാവായ ഉഗ്രസേന രാജാവും അവന്റെ അനുജനും ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ? ഹൃദീകൻയും അവന്റെ പുത്രൻ കൃതവർമ്മയും, അക്രൂരൻ, ജയന്തൻ, ഗദൻ, സാരണൻ, ശത്രുജിത് മുതലായവർ എല്ലാം സുഖമാണോ? കൂടാതെ സാത്വതരുടെ പ്രഭുവും ഭക്തരക്ഷകനുമായ ഭഗവാൻ ബലരാമൻ (രാമൻ) സുഖത്തിലാണോ?

Verse 29

कच्चिद्राजाहुको जीवत्यसत्पुत्रोऽस्य चानुज: । हृदीक: ससुतोऽक्रूरो जयन्तगदसारणा: ॥ २८ ॥ आसते कुशलं कच्चिद्ये च शत्रुजिदादय: । कच्चिदास्ते सुखं रामो भगवान् सात्वतां प्रभु: ॥ २९ ॥

ദുഷ്ടപുത്രൻ കംസനുള്ള ഉഗ്രസേന രാജാവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുജനും ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ? ഹൃദീകനും അവന്റെ പുത്രൻ കൃതവർമ്മനും സുഖത്തിലാണോ? അക്രൂരൻ, ജയന്തൻ, ഗദൻ, സാരണൻ, ശത്രുജിത് മുതലായവർ എല്ലാവരും കുശലത്തിലാണോ? സാത്വതങ്ങളുടെ പ്രഭുവും ഭക്തരക്ഷകനുമായ ഭഗവാൻ ബലരാമൻ സുഖത്തിലാണോ?

Verse 30

प्रद्युम्न: सर्ववृष्णीनां सुखमास्ते महारथ: । गम्भीररयोऽनिरुद्धो वर्धते भगवानुत ॥ ३० ॥

സകല വൃഷ്ണികളുടെയും മഹാരഥനായ പ്രദ്യുമ്നൻ സുഖത്തിലാണോ? ഗംഭീരവേഗമുള്ള, ഭഗവാന്റെ അംശമായ അനിരുദ്ധൻ കുശലത്തോടെ വളരുന്നുണ്ടോ?

Verse 31

सुषेणश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुत: । अन्ये च कार्ष्णिप्रवरा: सपुत्रा ऋषभादय: ॥ ३१ ॥

സുഷേണൻ, ചാരുദേഷ്ണൻ, ജാംബവതീസുതൻ സാംബൻ, ഋഷഭൻ മുതലായ—ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ശ്രേഷ്ഠ പുത്രന്മാർ—തങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരോടുകൂടെ എല്ലാവരും കുശലത്തിലാണോ?

Verse 32

तथैवानुचरा: शौरे: श्रुतदेवोद्धवादय: । सुनन्दनन्दशीर्षण्या ये चान्ये सात्वतर्षभा: ॥ ३२ ॥ अपि स्वस्त्यासते सर्वे रामकृष्णभुजाश्रया: । अपि स्मरन्ति कुशलमस्माकं बद्धसौहृदा: ॥ ३३ ॥

അതുപോലെ ശൗരി (കൃഷ്ണൻ) യുടെ അനുചരന്മാരായ ശ്രുതദേവൻ, ഉദ്ധവൻ മുതലായവർ, നന്ദൻ, സുനന്ദൻ എന്നിവരും മറ്റ് മുക്താത്മനേതാക്കളായ സാത്വതശ്രേഷ്ഠരും—രാമകൃഷ്ണരുടെ ഭുജാശ്രയത്തിൽ സംരക്ഷിതരായവർ—എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിൽ കുശലത്തിലാണോ? ഞങ്ങളോടു ശാശ്വത സൗഹൃദബന്ധത്തിൽ ബന്ധിതരായ അവർ ഞങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 33

तथैवानुचरा: शौरे: श्रुतदेवोद्धवादय: । सुनन्दनन्दशीर्षण्या ये चान्ये सात्वतर्षभा: ॥ ३२ ॥ अपि स्वस्त्यासते सर्वे रामकृष्णभुजाश्रया: । अपि स्मरन्ति कुशलमस्माकं बद्धसौहृदा: ॥ ३३ ॥

അതുപോലെ ശൗരി (കൃഷ്ണൻ) യുടെ അനുചരന്മാരായ ശ്രുതദേവൻ, ഉദ്ധവൻ മുതലായവർ, നന്ദൻ, സുനന്ദൻ എന്നിവരും മറ്റ് മുക്താത്മനേതാക്കളായ സാത്വതശ്രേഷ്ഠരും—രാമകൃഷ്ണരുടെ ഭുജാശ്രയത്തിൽ സംരക്ഷിതരായവർ—എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കര്‍ത്തവ്യങ്ങളിൽ കുശലത്തിലാണോ? ഞങ്ങളോടു ശാശ്വത സൗഹൃദബന്ധത്തിൽ ബന്ധിതരായ അവർ ഞങ്ങളുടെ ക്ഷേമം ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 34

भगवानपि गोविन्दो ब्रह्मण्यो भक्तवत्सल: । कच्चित्पुरे सुधर्मायां सुखमास्ते सुहृद्‍वृत: ॥ ३४ ॥

ഗോവിന്ദനായ ഭഗവാൻ—ബ്രാഹ്മണപ്രിയനും ഭക്തവത്സലനും—സുഹൃത്തുക്കൾ ചുറ്റിനിൽക്കെ ദ്വാരകാപുരിയിലെ സുധർമാസഭയിൽ സുഖമായി വസിക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 35

मङ्गलाय च लोकानां क्षेमाय च भवाय च । आस्ते यदुकुलाम्भोधावाद्योऽनन्तसख: पुमान् ॥ ३५ ॥ यद्बाहुदण्डगुप्तायां स्वपुर्यां यदवोऽर्चिता: । क्रीडन्ति परमानन्दं महापौरुषिका इव ॥ ३६ ॥

സകല ലോകങ്ങളുടെ മംഗളത്തിനും ക്ഷേമത്തിനും അഭ്യുദയത്തിനുമായി ആദിപുരുഷൻ, അനന്തന്റെ സഖാവ് (ബലരാമസഹിതൻ) യദുകുലസമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നു.

Verse 36

मङ्गलाय च लोकानां क्षेमाय च भवाय च । आस्ते यदुकुलाम्भोधावाद्योऽनन्तसख: पुमान् ॥ ३५ ॥ यद्बाहुदण्डगुप्तायां स्वपुर्यां यदवोऽर्चिता: । क्रीडन्ति परमानन्दं महापौरुषिका इव ॥ ३६ ॥

ഭഗവാന്റെ ഭുജദണ്ഡരക്ഷയിൽ സ്വന്തം നഗരിയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന യാദവർ, വൈകുണ്ഠവാസികളെന്നപോലെ പരമാനന്ദത്തിൽ ക്രീഡിക്കുന്നു.

Verse 37

यत्पादशुश्रूषणमुख्यकर्मणा सत्यादयो द्व्यष्टसहस्रयोषित: । निर्जित्य सङ्ख्ये त्रिदशांस्तदाशिषो हरन्ति वज्रायुधवल्लभोचिता: ॥ ३७ ॥

പ്രഭുവിന്റെ പദപദ്മശുശ്രൂഷ—സേവകളിൽ മുഖ്യം—ഇതിലൂടെ സത്യഭാമാദി പതിനാറായിരം രാജ്ഞിമാർ പ്രഭുവിനെ ദേവന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ അവർ ഇന്ദ്രപത്നികൾക്കു യോജ്യമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 38

यद्बाहुदण्डाभ्युदयानुजीविनो यदुप्रवीरा ह्यकुतोभया मुहु: । अधिक्रमन्त्यङ्‌घ्रिभिराहृतां बलात् सभां सुधर्मां सुरसत्तमोचिताम् ॥ ३८ ॥

ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഭുജദണ്ഡപ്രതാപത്തിൽ ആശ്രയിക്കുന്ന യദുവീരർ എല്ലായ്പ്പോഴും നിർഭയരാണ്; അതിനാൽ ദേവശ്രേഷ്ഠർക്കു യോജിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ബലാൽക്കാരം കൊണ്ടുവന്ന സുധർമാസഭയെ അവർ പാദങ്ങളാൽ അതിക്രമിക്കുന്നു.

Verse 39

कच्चित्तेऽनामयं तात भ्रष्टतेजा विभासि मे । अलब्धमानोऽवज्ञात: किं वा तात चिरोषित: ॥ ३९ ॥

സഹോദരാ അർജുനാ, നിന്റെ ആരോഗ്യത്തിന് സുഖമാണോ? നീ തേജസ്സു കുറഞ്ഞവനായി തോന്നുന്നു. ദ്വാരകയിൽ ദീർഘകാലം താമസിച്ചതിനാൽ ആരെങ്കിലും നിന്നെ അവമാനിച്ചോ അവഗണിച്ചോ ചെയ്തോ?

Verse 40

कच्चिन्नाभिहतोऽभावै: शब्दादिभिरमङ्गलै: । न दत्तमुक्तमर्थिभ्य आशया यत्प्रतिश्रुतम् ॥ ४० ॥

ആരെങ്കിലും അമംഗളവാക്കുകളാൽ നിന്നെ വേദനിപ്പിച്ചോ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയോ ചെയ്തോ? അപേക്ഷിച്ചവന് ദാനം നൽകാൻ കഴിയാതെയായോ, അല്ലെങ്കിൽ പ്രതീക്ഷ നൽകി പറഞ്ഞ വാക്ക് പാലിക്കാതെയായോ?

Verse 41

कच्चित्त्वं ब्राह्मणं बालं गां वृद्धं रोगिणं स्त्रियम् । शरणोपसृतं सत्त्वं नात्याक्षी: शरणप्रद: ॥ ४१ ॥

നീ ബ്രാഹ്മണൻ, കുട്ടി, പശു, വൃദ്ധൻ, രോഗി, സ്ത്രീ എന്നിവരുപോലുള്ള ശരണാഗത ജീവികളുടെ രക്ഷകനല്ലോ. ശരണം തേടി വന്നവർക്കു നീ സംരക്ഷണം നൽകാതെ പോയോ?

Verse 42

कच्चित्त्वं नागमोऽगम्यां गम्यां वासत्कृतां स्त्रियम् । पराजितो वाथ भवान्नोत्तमैर्नासमै: पथि ॥ ४२ ॥

നീ ദുഷ്ചരിത്രയായ സ്ത്രീയെ സമീപിച്ചോ, അല്ലെങ്കിൽ യോഗ്യയായ സ്ത്രീയെ യഥോചിതമായി ആദരിക്കാതെ പോയോ? അല്ലെങ്കിൽ വഴിയിൽ നിന്നെക്കാൾ സമനോ താഴ്ന്നവനോ നിന്നെ ജയിച്ചോ?

Verse 43

अपि स्वित्पर्यभुङ्‍क्‍थास्त्वं सम्भोज्यान् वृद्धबालकान् । जुगुप्सितं कर्म किञ्चित्कृतवान्न यदक्षमम् ॥ ४३ ॥

നിനക്കൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കേണ്ട വൃദ്ധരെയും ബാലകരെയും നീ പരിചരിക്കാതെ പോയോ? അവരെ വിട്ട് നീ ഒറ്റയ്ക്ക് ഭക്ഷണം കഴിച്ചോ? അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷമിക്കാനാകാത്ത, വെറുപ്പുളവാക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും തെറ്റ് ചെയ്തോ?

Verse 44

कच्चित् प्रेष्ठतमेनाथ हृदयेनात्मबन्धुना । शून्योऽस्मि रहितो नित्यं मन्यसे तेऽन्यथा न रुक् ॥ ४४ ॥

ഹേ നാഥാ! നിന്റെ അതിപ്രിയ ഹൃദയബന്ധുവായ ശ്രീകൃഷ്ണനിൽ നിന്നുള്ള വിരഹം കൊണ്ടു നീ എപ്പോഴും ശൂന്യനായി തോന്നുന്നുവോ? ഓ സഹോദരാ അർജുനാ, നിന്റെ ഈ വിഷാദത്തിന് മറ്റൊരു കാരണം എനിക്ക് കാണുന്നില്ല.