Adhyaya 6
Devas in Dvārakā, Brahmā’s Petition, and Uddhava’s Appeal (Prabhāsa Departure Set-Up)
യാദവവംശത്തിന്റെ നിശ്ചിത അന്ത്യം സമീപിക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ശിവൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരോടും ദേവഗണങ്ങളോടും കൂടി ദ്വാരകയിൽ എത്തി ശ്രീകൃഷ്ണനെ ദർശിച്ച് സ്തുതിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ അവനെ മായാ-ഗുണങ്ങൾക്ക് അപ്രഭാവിതനായ അധീശ്വരൻ, സാധാരണ കർമ്മകാണ്ഡപുണ്യത്തേക്കാൾ അതീതമായ ഏക പാവനകൻ, അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ഭോഗതൃഷ്ണയെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന ശരണ്യം എന്നിങ്ങനെ പുകഴ്ത്തുന്നു; ത്രിവിക്രമന്റെ വിശ്വവ്യാപിയായ പാദവിക്ഷേപം സ്മരിച്ച് സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-പ്രളയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന കാലം അവന്റെ ശക്തിയാണെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് ഭൂമിയുടെ ഭാരമൊഴിഞ്ഞതായി അറിയിച്ചു, പ്രഭു സ്വധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങണമെന്നും, അതേസമയം ലോകഭരണക്രമം സംരക്ഷിക്കണമെന്നും അപേക്ഷിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ മറുപടി പറയുന്നു—ദേവന്മാരുടെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായി; യാദവരുടെ അതിബലം ലോകത്തെ ഭാരപ്പെടുത്താതിരിക്കാനായി ബ്രാഹ്മണശാപം വഴി അവരുടെ പിന്മാറ്റം ഞാൻ മുമ്പേ ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദേവന്മാർ പോയ ശേഷം ദ്വാരകയിൽ കലഹവും അപശകുനങ്ങളും വർധിക്കുന്നു; ശുദ്ധികർമ്മങ്ങൾക്കായി ഉടൻ പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകാൻ മുതിർന്നവരെ കൃഷ്ണൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. യാത്രാസജ്ജതയിൽ ഉദ്ധവൻ ദുഷ്ശകുനങ്ങളിൽ വിറച്ച് ഏകാന്തത്തിൽ പ്രഭുവിനെ സമീപിച്ച് കൂടെ വരാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു—അടുത്ത രഹസ്യോപദേശങ്ങൾക്ക് ഇതാണ് പീഠിക.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अथ ब्रह्मात्मजै: देवै: प्रजेशैरावृतोऽभ्यगात् । भवश्च भूतभव्येशो ययौ भूतगणैर्वृत: ॥ १ ॥
ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പുത്രന്മാരും ദേവന്മാരും മഹാപ്രജാപതിമാരും ചുറ്റിനിന്നുകൊണ്ട് ദ്വാരകയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. സർവ്വഭൂതഭവ്യങ്ങളുടെ അധിപൻ, മംഗളദായകൻ ആയ ഭഗവാൻ ശിവനും ഭൂതഗണങ്ങളാൽ വൃതനായി പോയി.
Verse 2
इन्द्रो मरुद्भिर्भगवानादित्या वसवोऽश्विनौ । ऋभवोऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश्च देवता: ॥ २ ॥ गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धचारणगुह्यका: । ऋषय: पितरश्चैव सविद्याधरकिन्नरा: ॥ ३ ॥ द्वारकामुपसञ्जग्मु: सर्वे कृष्णदिदृक्षव: । वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरम: । यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ ४ ॥
മരുത്തുകളോടുകൂടെ ഇന്ദ്രൻ; ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, അശ്വിനീകുമാരർ; ഋഭുക്കൾ, അങ്കിരസർ, രുദ്രർ, വിശ്വേദേവർ, സാധ്യർ—ഇവരൊക്കെയും; കൂടാതെ ഗന്ധർവർ, അപ്സരസ്സുകൾ, നാഗങ്ങൾ, സിദ്ധർ, ചാരണർ, ഗുഹ്യകർ; ഋഷികൾ, പിതാക്കന്മാർ, വിദ്യാധരർ, കിന്നരർ—എല്ലാവരും ശ്രീകൃഷ്ണദർശനാഭിലാഷത്തോടെ ദ്വാരകയിൽ എത്തി. തന്റെ ദിവ്യരൂപംകൊണ്ട് മനുഷ്യലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന ഭഗവാൻ, സർവ്വലോകമലിനത നീക്കുന്ന തന്റെ യശസ്സിനെ ലോകങ്ങളിൽ വ്യാപിപ്പിച്ചു.
Verse 3
इन्द्रो मरुद्भिर्भगवानादित्या वसवोऽश्विनौ । ऋभवोऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश्च देवता: ॥ २ ॥ गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धचारणगुह्यका: । ऋषय: पितरश्चैव सविद्याधरकिन्नरा: ॥ ३ ॥ द्वारकामुपसञ्जग्मु: सर्वे कृष्णदिदृक्षव: । वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरम: । यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ ४ ॥
ഇന്ദ്രൻ മരുതുകളോടും, ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, അശ്വിനികൾ, ഋഭുക്കൾ, അങ്കിരസർ, രുദ്രർ, വിശ്വേദേവർ, സാധ്യദേവതകൾ; കൂടാതെ ഗന്ധർവൻമാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, നാഗങ്ങൾ, സിദ്ധർ, ചാരണർ, ഗുഹ്യകർ, ഋഷികൾ, പിതൃകൾ, വിദ്യാധരർ, കിന്നരർ—എല്ലാവരും ശ്രീകൃഷ്ണദർശനാഭിലാഷത്തോടെ ദ്വാരകയിൽ എത്തി. ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യരൂപം മനുഷ്യലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു; അവന്റെ യശസ് സർവ്വലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ച് സർവ്വജഗത്തിന്റെ മലിനത നീക്കുന്നു.
Verse 4
इन्द्रो मरुद्भिर्भगवानादित्या वसवोऽश्विनौ । ऋभवोऽङ्गिरसो रुद्रा विश्वे साध्याश्च देवता: ॥ २ ॥ गन्धर्वाप्सरसो नागा: सिद्धचारणगुह्यका: । ऋषय: पितरश्चैव सविद्याधरकिन्नरा: ॥ ३ ॥ द्वारकामुपसञ्जग्मु: सर्वे कृष्णदिदृक्षव: । वपुषा येन भगवान् नरलोकमनोरम: । यशो वितेने लोकेषु सर्वलोकमलापहम् ॥ ४ ॥
ഇന്ദ്രൻ മരുതുകളോടും, ആദിത്യർ, വസുക്കൾ, അശ്വിനികൾ, ഋഭുക്കൾ, അങ്കിരസർ, രുദ്രർ, വിശ്വേദേവർ, സാധ്യദേവതകൾ; കൂടാതെ ഗന്ധർവൻമാർ, അപ്സരസ്സുകൾ, നാഗങ്ങൾ, സിദ്ധർ, ചാരണർ, ഗുഹ്യകർ, ഋഷികൾ, പിതൃകൾ, വിദ്യാധരർ, കിന്നരർ—എല്ലാവരും ശ്രീകൃഷ്ണദർശനാഭിലാഷത്തോടെ ദ്വാരകയിൽ എത്തി. ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യരൂപം മനുഷ്യലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു; അവന്റെ യശസ് സർവ്വലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ച് സർവ്വജഗത്തിന്റെ മലിനത നീക്കുന്നു.
Verse 5
तस्यां विभ्राजमानायां समृद्धायां महर्द्धिभि: । व्यचक्षतावितृप्ताक्षा: कृष्णमद्भुतदर्शनम् ॥ ५ ॥
മഹത്തായ ഐശ്വര്യങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും ദീപ്തിമാനുമായ ദ്വാരകാനഗരിയിൽ ദേവന്മാർ തൃപ്തിയാകാത്ത കണ്ണുകളാൽ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അത്ഭുതദർശനം കണ്ടു.
Verse 6
स्वर्गोद्यानोपगैर्माल्यैश्छादयन्तो यदूत्तमम् । गीर्भिश्चित्रपदार्थाभिस्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम् ॥ ६ ॥
ദേവന്മാർ സ്വർഗ്ഗോദ്യാനങ്ങളിൽ നിന്നു കൊണ്ടുവന്ന പുഷ്പമാലകളാൽ യദുകുലശ്രേഷ്ഠനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ മൂടി അലങ്കരിച്ചു; പിന്നെ മനോഹരമായ പദങ്ങളും ആശയങ്ങളും നിറഞ്ഞ വചനങ്ങളാൽ ജഗദീശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
Verse 7
श्रीदेवा ऊचु: नता: स्म ते नाथ पदारविन्दं बुद्धीन्द्रियप्राणमनोवचोभि: । यच्चिन्त्यतेऽन्तर्हृदि भावयुक्तै- र्मुमुक्षुभि: कर्ममयोरुपाशात् ॥ ७ ॥
ശ്രീദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— ഹേ നാഥാ! ഞങ്ങൾ ബുദ്ധി, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, പ്രാണൻ, മനസ്, വാക്ക് എന്നിവ സമർപ്പിച്ച് നിങ്ങളുടെ പദാരവിന്ദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്നു. കർമബന്ധനമെന്ന കഠിന പാശത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭാവയുക്ത യോഗികൾ അന്തർഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനിക്കുന്നതും ആ പാദങ്ങളെയത്രേ.
Verse 8
त्वं मायया त्रिगुणयात्मनि दुर्विभाव्यं व्यक्तं सृजस्यवसि लुम्पसि तद्गुणस्थ: । नैतैर्भवानजित कर्मभिरज्यते वै यत् स्वे सुखेऽव्यवहितेऽभिरतोऽनवद्य: ॥ ८ ॥
ഹേ അജിതനായ പ്രഭുവേ, ത്രിഗുണമയമായ മായയെ നിങ്ങളുടെ തന്നെ ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ നിയോഗിച്ച് ഈ വ്യക്തമായ ജഗത്തെ നിങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഗുണങ്ങളുടെ ഇടപെടലിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ തോന്നിയാലും നിങ്ങൾ കർമങ്ങളാൽ ഒരിക്കലും ലിപ്തനാകുന്നില്ല; കാരണം നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അവ്യവഹിത നിത്യ ആത്മീയ ആനന്ദത്തിൽ രതൻ, നിർദോഷൻ.
Verse 9
शुद्धिर्नृणां न तु तथेड्य दुराशयानां विद्याश्रुताध्ययनदानतप:क्रियाभि: । सत्त्वात्मनामृषभ ते यशसि प्रवृद्ध- सच्छ्रद्धया श्रवणसम्भृतया यथा स्यात् ॥ ९ ॥
ഹേ ആരാധ്യ പ്രഭുവേ, മായയാൽ മലിനമായ ചിത്തവും ദുർആശയും ഉള്ള മനുഷ്യരുടെ ശുദ്ധി സാധാരണ പൂജ, വേദാധ്യയനം, ദാനം, തപസ്, കർമകാണ്ഡങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് മാത്രം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഹേ ഋഷഭാ, നിങ്ങളുടെ യശസ്സിനെ ശ്രവണം ചെയ്ത് ശക്തമായ സത്സ്രദ്ധ വളർത്തിയ ശുദ്ധാത്മാക്കൾക്കേ, ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവർക്ക് ലഭിക്കാത്ത പവിത്രാവസ്ഥ ലഭിക്കൂ.
Verse 10
स्यान्नस्तवाङ्घ्रिरशुभाशयधूमकेतु: क्षेमाय यो मुनिभिरार्द्रहृदोह्यमान: । य: सात्वतै: समविभूतय आत्मवद्भि- र्व्यूहेऽर्चित: सवनश: स्वरतिक्रमाय ॥ १० ॥
ഞങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ അശുഭവാസനകളെ ചാരമാക്കുന്ന അഗ്നിശിഖപോലെ ആയിരിക്കട്ടെ. സ്നേഹത്തിൽ ഉരുകിയ ഹൃദയമുള്ള മുനിമാർ അവയെ എപ്പോഴും ഹൃദയത്തിൽ ധരിക്കുന്നു. അതുപോലെ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള സാത്വത ഭക്തർ സ്വർഗ്ഗീയ ഭോഗങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച്, നിങ്ങളുടെ തുല്യമായ വൈഭവം നേടുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, പ്രഭാതം-മധ്യാഹ്നം-സായാഹ്നം എന്നിങ്ങനെ നിങ്ങളുടെ ചതുര്വ്യൂഹ സ്വരൂപത്തിൽ നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നു.
Verse 11
यश्चिन्त्यते प्रयतपाणिभिरध्वराग्नौ त्रय्या निरुक्तविधिनेश हविर्गृहीत्वा । अध्यात्मयोग उत योगिभिरात्ममायां जिज्ञासुभि: परमभागवतै: परीष्ट: ॥ ११ ॥
ഋഗ്-യജുർ-സാമ വേദങ്ങൾ പറഞ്ഞ വിധിപ്രകാരം ഹവി എടുത്ത് യജ്ഞാഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നവർ നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളെ സ്മരിക്കുന്നു. അതുപോലെ, അധ്യാത്മയോഗത്തിലെ യോഗികൾ നിങ്ങളുടെ ആത്മമായയെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മം ധ്യാനിക്കുന്നു; പരമ ഭാഗവത ഭക്തർ നിങ്ങളുടെ മായയെ അതിക്രമിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് നിങ്ങളുടെ പാദപദ്മത്തെ പൂർണ്ണമായി ആരാധിക്കുന്നു.
Verse 12
पर्युष्टया तव विभो वनमालयेयं संस्पार्धिनी भगवती प्रतिपत्नीवच्छ्री: । य: सुप्रणीतममुयार्हणमाददन्नो भूयात् सदाङ्घ्रिरशुभाशयधूमकेतु: ॥ १२ ॥
ഹേ വിഭോ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ വെച്ച വാടിയ വനമാലയും നിങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചു—ഇത് നിങ്ങളുടെ കരുണ. നിങ്ങളുടെ ദിവ്യ വക്ഷത്തിൽ ശ്രീലക്ഷ്മി നിത്യവാസം ചെയ്യുന്നു; അവിടെ നമ്മുടെ അർപ്പണം കണ്ടാൽ അവൾ അസൂയയുള്ള സഹപത്നിയെപ്പോലെ കലങ്ങാം. എങ്കിലും നിങ്ങൾ ദയാമയനായി, നിത്യസഹചാരി ലക്ഷ്മിയെ അവഗണിക്കുന്നതുപോലെ ചെയ്ത്, നമ്മുടെ അർഹണം ശ്രേഷ്ഠാരാധനയായി സ്വീകരിക്കുന്നു. കൃപാനിധേ, നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങൾ എപ്പോഴും നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിലെ അശുഭവാസനകളെ ചാരമാക്കുന്ന അഗ്നിശിഖയായിരിക്കട്ടെ.
Verse 13
केतुस्त्रिविक्रमयुतस्त्रिपतत्पताको यस्ते भयाभयकरोऽसुरदेवचम्वो: । स्वर्गाय साधुषु खलेष्वितराय भूमन् पाद: पुनातु भगवन् भजतामघं न: ॥ १३ ॥
ഹേ ഭഗവൻ! ത്രിവിക്രമാവതാരത്തിൽ നിങ്ങൾ ധ്വജസ്തംഭംപോലെ പാദം ഉയർത്തി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വിജയപതാകപോലെ ത്രിധാര ഗംഗയെ ഒഴുക്കിച്ചു. നിങ്ങളുടെ കമലപാദം അസുരർക്കു ഭയം, ഭക്തർക്കു അഭയം നൽകുന്നു; ഞങ്ങൾ ഭജിക്കുന്നു, ഞങ്ങളുടെ പാപഫലങ്ങൾ നീക്കണമേ.
Verse 14
नस्योतगाव इव यस्य वशे भवन्ति ब्रह्मादयस्तनुभृतो मिथुरर्द्यमाना: । कालस्य ते प्रकृतिपूरुषयो: परस्य शं नस्तनोतु चरण: पुरुषोत्तमस्य ॥ १४ ॥
ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും ദേഹധാരികളായ ജീവികളാണ്; നിങ്ങളുടെ കാലതത്ത്വത്തിന്റെ കർശന നിയന്ത്രണത്തിൽ അവർ പരസ്പരം വേദനിച്ചു മൂക്കിൽ കയർ കുത്തിയ കാളകളെപ്പോലെ വലിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രകൃതിയെയും ഭോക്താവിനെയും അതീതനായ പുരുഷോത്തമാ, നിങ്ങളുടെ കമലപാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്ക് പരമാനന്ദം നൽകട്ടെ.
Verse 15
अस्यासि हेतुरुदयस्थितिसंयमाना- मव्यक्तजीवमहतामपि कालमाहु: । सोऽयं त्रिणाभिरखिलापचये प्रवृत्त: कालो गभीररय उत्तमपूरुषस्त्वम् ॥ १५ ॥
ഈ വിശ്വത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, ലയം എന്നിവയുടെ കാരണവും നിങ്ങൾ തന്നെ; അവ്യക്ത-വ്യക്ത പ്രകൃതിസ്ഥിതികളെയും എല്ലാ ജീവികളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ‘കാലം’ നിങ്ങളാണെന്ന് ഋഷികൾ പറയുന്നു. ത്രിനാഭി കാലചക്രമായി നിങ്ങൾ അദൃശ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ എല്ലാറ്റിനെയും ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ഉത്തമപുരുഷൻ, പരമേശ്വരൻ.
Verse 16
त्वत्त: पुमान् समधिगम्य ययास्य वीर्यं धत्ते महान्तमिव गर्भममोघवीर्य: । सोऽयं तयानुगत आत्मन आण्डकोशं हैमं ससर्ज बहिरावरणैरुपेतम् ॥ १६ ॥
ഹേ പ്രഭോ! ആദി പുരുഷാവതാരമായ മഹാവിഷ്ണു സൃഷ്ടിശക്തി നിങ്ങളിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു; ആ അച്യുതശക്തിയാൽ അദ്ദേഹം പ്രകൃതിയിൽ ഗർഭാധാനം ചെയ്ത് മഹത്തത്ത്വം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ആ മഹത്തത്ത്വം ഭഗവത്ശക്തിയോടെ, വിവിധ ആവരണങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട സ്വർണ്ണ ബ്രഹ്മാണ്ഡാണ്ഡം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
Verse 17
तत्तस्थूषश्च जगतश्च भवानधीशो यन्माययोत्थगुणविक्रिययोपनीतान् । अर्थाञ्जुषन्नपि हृषीकपते न लिप्तो येऽन्ये स्वत: परिहृतादपि बिभ्यति स्म ॥ १७ ॥
ഹേ ഹൃഷീകേശാ! ചലവും അചലവും ആയ സമസ്ത ജഗത്തിന്റെ അധീശ്വരൻ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്. നിങ്ങളുടെ മായയിൽ നിന്നുയരുന്ന ഗുണവികാരങ്ങൾ കൊണ്ടു പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന വിഷയങ്ങളെ മേൽനോട്ടം വഹിച്ചാലും നിങ്ങൾ ഒരിക്കലും ലിപ്തനാകുന്നില്ല. എന്നാൽ മറ്റു ജീവികൾ—യോഗികളും ദാർശനികരും പോലും—ത്യജിച്ചതായി കരുതുന്ന വിഷയങ്ങളെ ഓർത്താൽ മാത്രം കലങ്ങി ഭയപ്പെടുന്നു.
Verse 18
स्मायावलोकलवदर्शितभावहारि- भ्रूमण्डलप्रहितसौरतमन्त्रशौण्डै: । पत्न्यस्तु षोडशसहस्रमनङ्गबाणै- र्यस्येन्द्रियं विमथितुं करणैर्न विभ्व्य: ॥ १८ ॥
പ്രഭോ, നിങ്ങൾ പതിനാറായിരം അതിസുന്ദരിയും കുലീനയുമായ പത്നിമാരോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു. അവരുടെ ലജ്ജാഭരിതമായ പുഞ്ചിരി-നോട്ടങ്ങളും വളഞ്ഞ ഭ്രൂവിലാസത്തിന്റെ മധുരസൂചനകളും ദാമ്പത്യപ്രേമസന്ദേശം അയച്ചാലും, നിങ്ങളുടെ മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും കലക്കാൻ അവർക്കാകില്ല।
Verse 19
विभ्व्यस्तवामृतकथोदवहास्त्रिलोक्या: पादावनेजसरित: शमलानि हन्तुम् । आनुश्रवं श्रुतिभिरङ्घ्रिजमङ्गसङ्गै- स्तीर्थद्वयं शुचिषदस्त उपस्पृशन्ति ॥ १९ ॥
പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ അമൃതമയ കഥാപ്രവാഹങ്ങളും നിങ്ങളുടെ കമലപാദങ്ങൾ കഴുകിയ ജലത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പുണ്യനദികളും—ഇവ രണ്ടും ത്രിലോകത്തിലെ മലിനതകൾ നശിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവയാണ്. ശുദ്ധി തേടുന്നവർ ചെവികളാൽ നിങ്ങളുടെ മഹിമ കേട്ട് കഥാസംഗം നേടുന്നു; ശരീരത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പാദജനദികളുടെ തീർത്ഥസംഗം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 20
श्रीबादरायणिरुवाच इत्यभिष्टूय विबुधै: सेश: शतधृतिर्हरिम् । अभ्यभाषत गोविन्दं प्रणम्याम्बरमाश्रित: ॥ २० ॥
ശ്രീ ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ്, ശിവനും മറ്റ് ദേവന്മാരുമൊത്ത് ഗോവിന്ദനായ ഹരിയെ സ്തുതിച്ചു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് ആകാശത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, നമസ്കരിച്ചു, ഗോവിന്ദനോട് ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചു.
Verse 21
श्रीब्रह्मोवाच भूमेर्भारावताराय पुरा विज्ञापित: प्रभो । त्वमस्माभिरशेषात्मन्तत्तथैवोपपादितम् ॥ २१ ॥
ശ്രീ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പ്രഭോ, മുമ്പ് ഭൂമിയുടെ ഭാരം നീക്കണമെന്നു ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് അപേക്ഷിച്ചിരുന്നു. അനന്തപരമാത്മാവേ, ആ അപേക്ഷ നിങ്ങൾ നിശ്ചയമായും യഥാവിധി നിറവേറ്റിയിരിക്കുന്നു.
Verse 22
धर्मश्च स्थापित: सत्सु सत्यसन्धेषु वै त्वया । कीर्तिश्च दिक्षु विक्षिप्ता सर्वलोकमलापहा ॥ २२ ॥
പ്രഭോ, സത്യത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്ന സത്സംഗങ്ങളിൽ നിങ്ങൾ ധർമ്മത്തെ വീണ്ടും സ്ഥാപിച്ചു. നിങ്ങളുടെ കീർത്തി എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു; നിങ്ങളുടെ മഹിമ കേൾക്കുന്നതുമാത്രം ലോകമൊട്ടാകെയുള്ള മലിനത നീക്കുന്നു.
Verse 23
अवतीर्य यदोर्वंशे बिभ्रद् रूपमनुत्तमम् । कर्माण्युद्दामवृत्तानि हिताय जगतोऽकृथा: ॥ २३ ॥
ഹേ പ്രഭോ! യദുവംശത്തിൽ അവതരിച്ച് നിങ്ങൾ അതുല്യമായ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു, സർവ്വജഗത്തിന്റെ ഹിതത്തിനായി മഹത്തായ ദിവ്യലീലാകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു।
Verse 24
यानि ते चरितानीश मनुष्या: साधव: कलौ । शृण्वन्त: कीर्तयन्तश्च तरिष्यन्त्यञ्जसा तम: ॥ २४ ॥
ഹേ ഈശാ! കലിയുഗത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ദിവ്യലീലകൾ ശ്രവിക്കുകയും കീർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സാദ്ധുഭക്തർ ഈ യുഗത്തിന്റെ അന്ധകാരം എളുപ്പത്തിൽ കടന്നുപോകും।
Verse 25
यदुवंशेऽवतीर्णस्य भवत: पुरुषोत्तम । शरच्छतं व्यतीयाय पञ्चविंशाधिकं प्रभो ॥ २५ ॥
ഹേ പ്രഭോ പുരുഷോത്തമാ! യദുവംശത്തിൽ അവതരിച്ച നിങ്ങൾ ഭക്തന്മാരോടൊപ്പം നൂറ്റി ഇരുപത്തിയഞ്ച് ശരദ്കാലങ്ങൾ കഴിച്ചു।
Verse 26
नाधुना तेऽखिलाधार देवकार्यावशेषितम् । कुलं च विप्रशापेन नष्टप्रायमभूदिदम् ॥ २६ ॥ तत: स्वधाम परमं विशस्व यदि मन्यसे । सलोकाँल्लोकपालान् न: पाहि वैकुण्ठकिङ्करान् ॥ २७ ॥
ഹേ അഖിലാധാരാ! ദേവകാര്യത്തിനായി ഇനി നിങ്ങള്ക്ക് ഒന്നും ശേഷിക്കുന്നില്ല; ബ്രാഹ്മണശാപം മൂലം ഈ കുലവും പ്രായം നശിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങൾ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ പരമ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കൂ; കൂടാതെ ലോകപാലന്മാരോടുകൂടിയ ഞങ്ങളെ—വൈകുണ്ഠസേവകരെ—എപ്പോഴും കാത്തരുളൂ।
Verse 27
नाधुना तेऽखिलाधार देवकार्यावशेषितम् । कुलं च विप्रशापेन नष्टप्रायमभूदिदम् ॥ २६ ॥ तत: स्वधाम परमं विशस्व यदि मन्यसे । सलोकाँल्लोकपालान् न: पाहि वैकुण्ठकिङ्करान् ॥ २७ ॥
ഹേ അഖിലാധാരാ! ദേവകാര്യത്തിനായി ഇനി നിങ്ങള്ക്ക് ഒന്നും ശേഷിക്കുന്നില്ല; ബ്രാഹ്മണശാപം മൂലം ഈ കുലവും പ്രായം നശിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങൾ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ പരമ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കൂ; കൂടാതെ ലോകപാലന്മാരോടുകൂടിയ ഞങ്ങളെ—വൈകുണ്ഠസേവകരെ—എപ്പോഴും കാത്തരുളൂ।
Verse 28
श्रीभगवानुवाच अवधारितमेतन्मे यदात्थ विबुधेश्वर । कृतं व: कार्यमखिलं भूमेर्भारोऽवतारित: ॥ २८ ॥
ശ്രീ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവാധിദേവാ, ബ്രഹ്മാവേ, അങ്ങയുടെ പ്രാർത്ഥനയും അപേക്ഷയും ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ ഭാരം കുറച്ചുകൊണ്ട്, അങ്ങേക്ക് വേണ്ടി ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്തുതീർത്തു.
Verse 29
तदिदं यादवकुलं वीर्यशौर्यश्रियोद्धतम् । लोकं जिघृक्षद् रुद्धं मे वेलयेव महार्णव: ॥ २९ ॥
ഞാൻ അവതരിച്ച ഈ യാదవ വംശം ഐശ്വര്യം കൊണ്ടും, പ്രത്യേകിച്ച് കായികബലം കൊണ്ടും ധൈര്യം കൊണ്ടും അഹങ്കരിച്ച് ലോകത്തെ മുഴുവൻ വിഴുങ്ങാൻ വെമ്പുന്നു. അതിനാൽ, കര കടലിനെ തടഞ്ഞുനിർത്തുന്നതുപോലെ ഞാൻ അവരെ തടഞ്ഞുനിർത്തിയിരിക്കുന്നു.
Verse 30
यद्यसंहृत्य दृप्तानां यदूनां विपुलं कुलम् । गन्तास्म्यनेन लोकोऽयमुद्वेलेन विनङ्क्ष्यति ॥ ३० ॥
അഹങ്കാരികളായ ഈ യാദവ വംശത്തെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാതെ ഞാൻ മടങ്ങിപ്പോയാൽ, അവരുടെ അതിരുകടന്ന വളർച്ചയാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നശിച്ചുപോകും.
Verse 31
इदानीं नाश आरब्ध: कुलस्य द्विजशापज: । यास्यामि भवनं ब्रह्मन्नेतदन्ते तवानघ ॥ ३१ ॥
ഇപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണശാപം മൂലം എന്റെ വംശത്തിന്റെ നാശം തുടങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു. ഹേ പാപരഹിതനായ ബ്രഹ്മാവേ, ഈ നാശം പൂർത്തിയായി ഞാൻ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, അങ്ങയുടെ വാസസ്ഥലം സന്ദർശിക്കുന്നതാണ്.
Verse 32
श्रीशुक उवाच इत्युक्तो लोकनाथेन स्वयम्भू: प्रणिपत्य तम् । सह देवगणैर्देव: स्वधाम समपद्यत ॥ ३२ ॥
ശ്രീ ശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ലോകനാഥനായ ഭഗവാൻ ഇപ്രകാരം അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ, സ്വയംഭൂവായ ബ്രഹ്മാവ് ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവ് സ്വന്തം ധാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
Verse 33
अथ तस्यां महोत्पातान् द्वारवत्यां समुत्थितान् । विलोक्य भगवानाह यदुवृद्धान् समागतान् ॥ ३३ ॥
അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ ദ്വാരകയിൽ ഉയർന്ന മഹാ ഉപദ്രവങ്ങൾ കണ്ടു, സമവേതമായ യദുകുല മൂപ്പന്മാരോട് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു।
Verse 34
श्रीभगवानुवाच एते वै सुमहोत्पाता व्युत्तिष्ठन्तीह सर्वत: । शापश्च न: कुलस्यासीद् ब्राह्मणेभ्यो दुरत्यय: ॥ ३४ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇവിടെ എല്ലാടവും മഹാ ഉപദ്രവങ്ങൾ ഉയരുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ ശാപം നമ്മുടെ കുലത്തിന്മേൽ വീണിരിക്കുന്നു, അത് മറികടക്കാൻ അസാധ്യം।
Verse 35
न वस्तव्यमिहास्माभिर्जिजीविषुभिरार्यका: । प्रभासं सुमहत्पुण्यं यास्यामोऽद्यैव मा चिरम् ॥ ३५ ॥
ആര്യകമാരായ മൂപ്പന്മാരേ, ജീവൻ കാക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന നാം ഇനി ഇവിടെ താമസിക്കരുത്. വൈകാതെ ഇന്നുതന്നെ മഹാപുണ്യമായ പ്രഭാസത്തിലേക്ക് പോകാം।
Verse 36
यत्र स्नात्वा दक्षशापाद् गृहीतो यक्ष्मणोडुराट् । विमुक्त: किल्बिषात् सद्यो भेजे भूय: कलोदयम् ॥ ३६ ॥
പ്രഭാസക്ഷേത്രത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തതുമാത്രത്തിൽ, ദക്ഷശാപം മൂലം ക്ഷയരോഗം പിടിച്ച ചന്ദ്രനും ഉടൻ പാപഫലത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി വീണ്ടും കലാവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചു।
Verse 37
वयं च तस्मिन्नाप्लुत्य तर्पयित्वा पितृन् सुरान् । भोजयित्वोषिजो विप्रान् नानागुणवतान्धसा ॥ ३७ ॥ तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धयोप्त्वा महान्ति वै । वृजिनानि तरिष्यामो दानैर्नौभिरिवार्णवम् ॥ ३८ ॥
നാം കൂടി അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും തർപ്പണംകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, വിവിധ രുചികരമായ ആഹാരങ്ങളാൽ പൂജ്യ വിപ്രന്മാരെ ഭോജിപ്പിച്ച്, യോഗ്യപാത്രങ്ങളിൽ ശ്രദ്ദയോടെ മഹാദാനങ്ങൾ അർപ്പിക്കാം. ഇങ്ങനെ ദാനമെന്ന നൗകകളാൽ, യോജിച്ച വള്ളത്തിൽ മഹാസമുദ്രം കടക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ഭയങ്കര അപകടങ്ങൾ നാം തീർച്ചയായും കടന്നുപോകും।
Verse 38
वयं च तस्मिन्नाप्लुत्य तर्पयित्वा पितृन् सुरान् । भोजयित्वोषिजो विप्रान् नानागुणवतान्धसा ॥ ३७ ॥ तेषु दानानि पात्रेषु श्रद्धयोप्त्वा महान्ति वै । वृजिनानि तरिष्यामो दानैर्नौभिरिवार्णवम् ॥ ३८ ॥
പ്രഭാസ-ക്ഷേത്രത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, പിതൃന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും തർപ്പണ-യാഗങ്ങളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, നാനാവിധ രുചികരമായ അന്നംകൊണ്ട് പൂജ്യ ബ്രാഹ്മണരെ ഭോജിപ്പിച്ച്, അവരെ ദാനത്തിന് യോജ്യപാത്രങ്ങളായി കരുതി ശ്രദ്ധയോടെ മഹാദാനങ്ങൾ നൽകി, ദാനരൂപ നൗകയിൽ മഹാസമുദ്രം കടക്കുന്നതുപോലെ ഈ ഭയങ്കര ദുരിതങ്ങൾ നിശ്ചയമായി കടന്നുപോകാം।
Verse 39
श्रीशुक उवाच एवं भगवतादिष्टा यादवा: कुरुनन्दन । गन्तुं कृतधियस्तीर्थं स्यन्दनान् समयूयुजन् ॥ ३९ ॥
ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കുരുനന്ദന! ഭഗവാൻ ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിച്ചതിനാൽ യാദവർ പ്രഭാസ-തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു; അവർ രഥങ്ങളിൽ കുതിരകളെ കെട്ടി ഒരുക്കി।
Verse 40
तन्निरीक्ष्योद्धवो राजन् श्रुत्वा भगवतोदितम् । दृष्ट्वारिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णमनुव्रत: ॥ ४० ॥ विविक्त उपसङ्गम्य जगतामीश्वरेश्वरम् । प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिस्तमभाषत ॥ ४१ ॥
ഹേ രാജാവേ! നിത്യവും കൃഷ്ണനെ അനുഗമിക്കുന്ന ഉദ്ധവൻ യാദവരുടെ അടുത്തുള്ള പുറപ്പാട് കണ്ടും, ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞ കേട്ടും, ഭയങ്കര അപശകുനങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചും, ഏകാന്തസ്ഥാനത്ത് ജഗത്തിന്റെ പരമാധിപനായ പ്രഭുവിനെ സമീപിച്ചു; അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ തലവച്ച് നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 41
तन्निरीक्ष्योद्धवो राजन् श्रुत्वा भगवतोदितम् । दृष्ट्वारिष्टानि घोराणि नित्यं कृष्णमनुव्रत: ॥ ४० ॥ विविक्त उपसङ्गम्य जगतामीश्वरेश्वरम् । प्रणम्य शिरसा पादौ प्राञ्जलिस्तमभाषत ॥ ४१ ॥
ഹേ രാജാവേ! നിത്യവും കൃഷ്ണനെ അനുഗമിക്കുന്ന ഉദ്ധവൻ യാദവരുടെ അടുത്തുള്ള പുറപ്പാട് കണ്ടും, ഭഗവാന്റെ ആജ്ഞ കേട്ടും, ഭയങ്കര അപശകുനങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ചും, ഏകാന്തസ്ഥാനത്ത് ജഗത്തിന്റെ പരമാധിപനായ പ്രഭുവിനെ സമീപിച്ചു; അവന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ തലവച്ച് നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।
Verse 42
श्रीउद्धव उवाच देवदेवेश योगेश पुण्यश्रवणकीर्तन । संहृत्यैतत् कुलं नूनं लोकं सन्त्यक्ष्यते भवान् । विप्रशापं समर्थोऽपि प्रत्यहन्न यदीश्वर: ॥ ४२ ॥
ശ്രീഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവേശാ, ഹേ യോഗേശാ! നിന്റെ ദിവ്യ മഹിമകൾ ശ്രവിക്കുകയും കീർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുതന്നെ പരമ പുണ്യമാണ്. പ്രഭോ, ഇപ്പോൾ നീ ഈ വംശത്തെ സംഹരിച്ചു ഈ ലോകത്തിലെ നിന്റെ ലീലകൾ അവസാനിപ്പിച്ച് വിടപറയുമെന്നു തോന്നുന്നു. നീ സർവേശ്വരനും യോഗശക്തിയുടെ അധിപതിയും ആകുന്നു; എങ്കിലും ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപം പ്രതിഹതിക്കുവാൻ പൂർണ്ണശക്തനായിട്ടും നീ അതിനെ തടയുന്നില്ല—അതുകൊണ്ട് നിന്റെ തിരോഭാവം അടുത്തിരിക്കുന്നു।
Verse 43
नाहं तवाङ्घ्रिकमलं क्षणार्धमपि केशव । त्यक्तुं समुत्सहे नाथ स्वधाम नय मामपि ॥ ४३ ॥
ഹേ കേശവാ, ഹേ നാഥാ! ഒരു ക്ഷണവും നിന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ വിട്ടുനിൽക്കാൻ എനിക്കാവില്ല; ദയചെയ്ത് എന്നെയും നിന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകണമേ.
Verse 44
तव विक्रीडितं कृष्ण नृणां परममङ्गलम् । कर्णपीयूषमासाद्य त्यजन्त्यन्यस्पृहां जना: ॥ ४४ ॥
ഹേ കൃഷ്ണാ! നിന്റെ ലീലകൾ മനുഷ്യർക്കു പരമമംഗളകരവും കാതുകൾക്കു അമൃതസമാനവും ആകുന്നു; അവ ആസ്വദിച്ചാൽ ജനങ്ങൾ മറ്റു ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ടുകളയും.
Verse 45
शय्यासनाटनस्थानस्नानक्रीडाशनादिषु । कथं त्वां प्रियमात्मानं वयं भक्तास्त्यजेमहि ॥ ४५ ॥
കിടക്കൽ, ഇരിക്കൽ, നടക്കൽ, നിൽക്കൽ, കുളി, വിനോദം, ഭക്ഷണം മുതലായ എല്ലാറ്റിലും—ഹേ പ്രിയ പരമാത്മാ! ഞങ്ങൾ ഭക്തർ നിന്നെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?
Verse 46
त्वयोपभुक्तस्रग्गन्धवासोऽलङ्कारचर्चिता: । उच्छिष्टभोजिनो दासास्तव मायां जयेमहि ॥ ४६ ॥
നീ അനുഭവിച്ച മാല, സുഗന്ധതൈലം, വസ്ത്രം, ആഭരണം എന്നിവ ധരിക്കുകയും നിന്റെ ഉച്ഛിഷ്ടപ്രസാദം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്താൽ ഞങ്ങൾ ദാസന്മാർ നിന്റെ മായയെ തീർച്ചയായും ജയിക്കും.
Verse 47
वातवसना य ऋषय: श्रमणा ऊर्ध्वमन्थिन: । ब्रह्माख्यं धाम ते यान्ति शान्ता: सन्न्यासीनोऽमला: ॥ ४७ ॥
ദിഗംബര ഋഷിമാർ, തപസ്സുള്ള ശ്രമണർ, ഊർധ്വരേതസ്സുകൾ, ശാന്തരും നിർമലരുമായ സന്ന്യാസികൾ—അവർ ‘ബ്രഹ്മൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന നിന്റെ ധാമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 48
वयं त्विह महायोगिन् भ्रमन्त: कर्मवर्त्मसु । त्वद्वार्तया तरिष्यामस्तावकैर्दुस्तरं तम: ॥ ४८ ॥ स्मरन्त: कीर्तयन्तस्ते कृतानि गदितानि च । गत्युत्स्मितेक्षणक्ष्वेलि यन्नृलोकविडम्बनम् ॥ ४९ ॥
ഹേ മഹായോഗീ! കർമ്മപഥങ്ങളിൽ അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന ബന്ധജീവികളായാലും, നിങ്ങളുടെ ഭക്തരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിങ്ങളുടെ കഥ ശ്രവിച്ചാൽ ഈ ദുസ്തരമായ സംസാരാന്ധകാരം നിശ്ചയമായി കടന്നുപോകും।
Verse 49
वयं त्विह महायोगिन् भ्रमन्त: कर्मवर्त्मसु । त्वद्वार्तया तरिष्यामस्तावकैर्दुस्तरं तम: ॥ ४८ ॥ स्मरन्त: कीर्तयन्तस्ते कृतानि गदितानि च । गत्युत्स्मितेक्षणक्ष्वेलि यन्नृलोकविडम्बनम् ॥ ४९ ॥
ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ അത്ഭുത കൃത്യങ്ങളും മധുര വചനങ്ങളും സ്മരിച്ചു കീർത്തിക്കുന്നു; കൂടാതെ നിങ്ങളുടെ ഗൂഢ പ്രിയസഖികളോടുള്ള രസമയ ലീലകളിൽ നിങ്ങളുടെ നടപ്പ്, നിർഭയ പുഞ്ചിരി, ദൃഷ്ടി, ക്രീഡ—മനുഷ്യലോകത്തെപ്പോലെ തോന്നിയാലും ഭക്തരെ പരമാനന്ദത്തിൽ മയക്കുന്നു।
Verse 50
श्रीशुक उवाच एवं विज्ञापितो राजन् भगवान् देवकीसुत: । एकान्तिनं प्रियं भृत्यमुद्धवं समभाषत ॥ ५० ॥
ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു: ഹേ രാജാ പരീക്ഷിത്! ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവകീസുതനായ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ തന്റെ പ്രിയവും ഏകാന്തഭക്തനുമായ ദാസൻ ഉദ്ധവനോട് രഹസ്യമായി മറുപടി പറയാൻ തുടങ്ങി।
Frequently Asked Questions
They come to directly behold the Lord and to formally conclude the cosmic mandate for His descent: the removal of the earth’s burden and the reestablishment of dharma. Their prayers also articulate siddhānta—Kṛṣṇa as the transcendental āśraya who controls māyā and kāla yet remains untouched—thereby making the impending withdrawal of His manifest līlā intelligible as divine arrangement rather than material compulsion.
They state that worship, Vedic study, charity, austerity, and ritual alone cannot fully cleanse consciousness polluted by illusion unless they mature into transcendental faith (śraddhā) in the Lord’s glories. Hearing and glorifying Kṛṣṇa (īśānukathā) is presented as uniquely potent because it directly connects the jīva to the āśraya, burning anarthas like fire at the Lord’s lotus feet.
Kṛṣṇa explains a governance principle: the Yādavas had become so empowered that, if left unchecked, their pride and expansion could devastate the world. The brāhmaṇa curse becomes the instrument of nirodha (withdrawal), ensuring cosmic balance. The Lord is fully capable of counteracting it, but chooses not to, demonstrating that His līlā follows purposeful divine orchestration rather than reactive necessity.
Prabhāsa is presented as a tīrtha where bathing and associated rites—sacrifice for devas and pitṛs, feeding brāhmaṇas, and dāna—help one cross danger like a boat across an ocean. Narratively, it moves the Yādavas out of Dvārakā and sets the stage for the culminating events of the Lord’s manifest departure, while thematically reinforcing purification (śuddhi) and the inevitability of kāla under divine supervision.
Uddhava is Kṛṣṇa’s intimate devotee and counsel-bearing associate, characterized by unwavering fidelity and deep spiritual aptitude. His private approach signals a shift from public, cosmic concerns (devas’ petitions; dynastic decisions) to the inner transmission of liberating instruction. This confidentiality frames Uddhava as the qualified recipient of teachings meant to guide devotees after the Lord’s visible līlā concludes.