Adhyaya 28

Verse 1

श्रीभगवानुवाच परस्वभावकर्माणि न प्रशंसेन्न गर्हयेत् । विश्वमेकात्मकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेण च ॥ १ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വഭാവത്തെയും പ്രവൃത്തികളെയും പ്രശംസിക്കരുത്, നിന്ദിക്കരുത്. പ്രകൃതിയും പുരുഷനും ചേർന്നുണ്ടായ ഈ ലോകത്തെ ഒരേ പരമതത്ത്വത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഏകാത്മമായി കാണുക.

Verse 2

परस्वभावकर्माणि य: प्रशंसति निन्दति । स आशु भ्रश्यते स्वार्थादसत्यभिनिवेशत: ॥ २ ॥

മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വഭാവത്തെയും പ്രവൃത്തികളെയും പ്രശംസിക്കുകയോ നിന്ദിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിൽ മുങ്ങുന്നവൻ, അസത്യമായ ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിയതിനാൽ വേഗത്തിൽ തന്റെ പരമഹിതത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോകുന്നു.

Verse 3

तैजसे निद्रयापन्ने पिण्डस्थो नष्टचेतन: । मायां प्राप्नोति मृत्युं वा तद्वन्नानार्थद‍ृक् पुमान् ॥ ३ ॥

സ്വപ്നമോഹത്തിലോ മരണസദൃശമായ ഗാഢനിദ്രയിലോ ദേഹസ്ഥ ജീവന്റെ ബാഹ്യചേതന നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെ, ദ്വൈതം അനുഭവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ മായയും മരണവും അഭിമുഖീകരിക്കുന്നു।

Verse 4

किं भद्रं किमभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुन: कियत् । वाचोदितं तदनृतं मनसा ध्यातमेव च ॥ ४ ॥

ഈ അവാസ്തവ ദ്വൈതലോകത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് ഭദ്രം, എന്താണ് അഭദ്രം, അതിന്റെ അളവ് എത്ര? ഭൗതിക വാക്കുകൾ പറയുന്നതും ഭൗതിക മനസ്സ് ധ്യാനിക്കുന്നതും പരമസത്യമല്ല—അസത്യമാണ്.

Verse 5

छायाप्रत्याह्वयाभासा ह्यसन्तोऽप्यर्थकारिण: । एवं देहादयो भावा यच्छन्त्यामृत्युतो भयम् ॥ ५ ॥

നിഴൽ, പ്രതിധ്വനി, മരീചിക—അസത്യമെങ്കിലും അർത്ഥബോധത്തിന്റെ ഭാസം നൽകുന്നു. അതുപോലെ ദേഹം-മനം-അഹങ്കാരം എന്നിവയോടുള്ള ആത്മഐക്യം മായയായിട്ടും, അത് ജീവനിൽ മരണംവരെ ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 6

आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभु: । त्रायते त्राति विश्वात्मा ह्रियते हरतीश्वर: ॥ ६ ॥ तस्मान्न ह्यात्मनोऽन्यस्मादन्यो भावो निरूपित: । निरूपितेऽयं त्रिविधा निर्मूला भातिरात्मनि । इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ७ ॥

പരമാത്മാവേ ഈ ലോകത്തിന്റെ പരമനിയന്താവും സ്രഷ്ടാവും; അതുകൊണ്ട് സൃഷ്ടമായതായും അവൻ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വിശ്വാത്മാവ് തന്നെ പോഷിക്കുന്നു, പോഷിതനുമാകുന്നു; ഈശ്വരൻ തന്നെ സംഹരിക്കുന്നു, സംഹൃതനുമാകുന്നു. അതിനാൽ ആ പരാത്മാവിൽ നിന്ന് വേറെയൊരു സ്വതന്ത്ര സത്തയെ നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ല. അവനിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ത്രിഗുണമയ പ്രകൃതി ത്രിവിധമായി ഭാസിച്ചാലും അതിന് യഥാർത്ഥ അടിസ്ഥാനം ഇല്ല; അത് അവന്റെ മായാശക്തിയുടെ കൃത്യമെന്നു അറിയുക।

Verse 7

आत्मैव तदिदं विश्वं सृज्यते सृजति प्रभु: । त्रायते त्राति विश्वात्मा ह्रियते हरतीश्वर: ॥ ६ ॥ तस्मान्न ह्यात्मनोऽन्यस्मादन्यो भावो निरूपित: । निरूपितेऽयं त्रिविधा निर्मूला भातिरात्मनि । इदं गुणमयं विद्धि त्रिविधं मायया कृतम् ॥ ७ ॥

പരമാത്മാവേ ഈ ലോകത്തിന്റെ പരമനിയന്താവും സ്രഷ്ടാവും; അതുകൊണ്ട് സൃഷ്ടമായതായും അവൻ തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. വിശ്വാത്മാവ് തന്നെ പോഷിക്കുന്നു, പോഷിതനുമാകുന്നു; ഈശ്വരൻ തന്നെ സംഹരിക്കുന്നു, സംഹൃതനുമാകുന്നു. അതിനാൽ ആ പരാത്മാവിൽ നിന്ന് വേറെയൊരു സ്വതന്ത്ര സത്തയെ നിർണ്ണയിക്കാനാവില്ല. അവനിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്ന ത്രിഗുണമയ പ്രകൃതി ത്രിവിധമായി ഭാസിച്ചാലും അതിന് യഥാർത്ഥ അടിസ്ഥാനം ഇല്ല; അത് അവന്റെ മായാശക്തിയുടെ കൃത്യമെന്നു അറിയുക।

Verse 8

एतद् विद्वान् मदुदितं ज्ञानविज्ञाननैपुणम् । न निन्दति न च स्तौति लोके चरति सूर्यवत् ॥ ८ ॥

ഞാൻ ഉപദേശിച്ച ജ്ഞാന–വിജ്ഞാന നൈപുണ്യം യഥാർത്ഥമായി ഗ്രഹിച്ചവൻ ലോകത്തിൽ നിന്ദയിലും സ്തുതിയിലും ഏർപ്പെടുകയില്ല; സൂര്യനെപ്പോലെ സമദൃഷ്ടിയോടെ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കും।

Verse 9

प्रत्यक्षेणानुमानेन निगमेनात्मसंविदा । आद्यन्तवदसज्ज्ञात्वा नि:सङ्गो विचरेदिह ॥ ९ ॥

പ്രത്യക്ഷം, അനുമാനം, ശാസ്ത്രസാക്ഷ്യം, ആത്മാനുഭവം എന്നിവകൊണ്ട് ലോകത്തിന് ആദിയും അന്തവും ഉണ്ടെന്ന്—അതുകൊണ്ട് അത് പരമസത്യമല്ലെന്ന്—അറിഞ്ഞ്, ഇവിടെ അസക്തനായി ജീവിക്കണം।

Verse 10

श्रीउद्धव उवाच नैवात्मनो न देहस्य संसृतिर्द्रष्टृद‍ृश्ययो: । अनात्मस्वद‍ृशोरीश कस्य स्यादुपलभ्यते ॥ १० ॥

ശ്രീ ഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ! ദർശകനായ ആത്മാവിനും ദൃശ്യമായ ദേഹത്തിനും ഈ സംസാരാനുഭവം ചേരുകയില്ല. ആത്മാവ് സ്വഭാവത്തിൽ ജ്ഞാനമയമാണ്; ദേഹം ജഡം. എന്നാൽ ഈ സംസാരം ആരുടേതാണ്?

Verse 11

आत्माव्ययोऽगुण: शुद्ध: स्वयंज्योतिरनावृत: । अग्निवद्दारुवदचिद्देह: कस्येह संसृति: ॥ ११ ॥

ആത്മാവ് ക്ഷയമില്ലാത്തത്, ഗുണാതീതം, ശുദ്ധം, സ്വയംപ്രകാശം, വസ്തുവാൽ ഒരിക്കലും മൂടപ്പെടാത്തത്—അഗ്നിപോലെ. എന്നാൽ ദേഹം വിറകുപോലെ ജഡവും അചേതനവും. അപ്പോൾ ഇവിടെ സംസാരം ആരുടേതാണ്?

Verse 12

श्रीभगवानुवाच यावद् देहेन्द्रियप्राणैरात्मन: सन्निकर्षणम् । संसार: फलवांस्तावदपार्थोऽप्यविवेकिन: ॥ १२ ॥

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—അവിവേകിയായ ജീവൻ ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, പ്രാണശക്തി എന്നിവയോടു ആകർഷിതനായി ചേർന്നു നിൽക്കുന്നത്രയും കാലം, അവന്റെ സംസാരം ഫലവത്തായി വളരും; എങ്കിലും അന്തത്തിൽ അത് അർത്ഥശൂന്യമാണ്।

Verse 13

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ १३ ॥

യാഥാർത്ഥ്യാധാരം ഇല്ലെങ്കിലും സംസാരം നിവർത്തുന്നില്ല; വിഷയധ്യാനിയിൽ സ്വപ്നത്തിലെപ്പോലെ പല അനർത്ഥങ്ങളും വരുന്നു।

Verse 14

यथा ह्यप्रतिबुद्धस्य प्रस्वापो बह्वनर्थभृत् । स एव प्रतिबुद्धस्य न वै मोहाय कल्पते ॥ १४ ॥

ഉറങ്ങുന്നവന് സ്വപ്നം പല അനർത്ഥങ്ങളും നൽകുന്നു; എന്നാൽ ഉണർന്നവന് അതേ സ്വപ്നാനുഭവം മോഹത്തിന് കാരണമാകുന്നില്ല।

Verse 15

शोकहर्षभयक्रोधलोभमोहस्पृहादय: । अहङ्कारस्य द‍ृश्यन्ते जन्म मृत्युश्च नात्मन: ॥ १५ ॥

ശോകം, ഹർഷം, ഭയം, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം, സ്പൃഹ തുടങ്ങിയവയും ജനനം-മരണവും—ഇവ അഹങ്കാരത്തിന്റേതാണ്; ശുദ്ധാത്മാവിന്റേതല്ല।

Verse 16

देहेन्द्रियप्राणमनोऽभिमानो जीवोऽन्तरात्मा गुणकर्ममूर्ति: । सूत्रं महानित्युरुधेव गीत: संसार आधावति कालतन्त्र: ॥ १६ ॥

ദേഹം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, പ്രാണൻ, മനസ് എന്നിവയെ ‘ഞാൻ’ എന്നു തെറ്റായി കരുതുന്ന ജീവൻ അവയുടെ ഉള്ളിൽ അന്തരാത്മാവായി വസിച്ച് ഗുണ-കർമ്മരൂപം ധരിക്കുന്നു; സമഷ്ടി ഭൗതികശക്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടു പല നാമങ്ങളാൽ വിളിക്കപ്പെടുകയും പരമകാലത്തിന്റെ കർശനനിയന്ത്രണത്തിൽ സംസാരത്തിൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 17

अमूलमेतद् बहुरूपरूपितं मनोवच:प्राणशरीरकर्म । ज्ञानासिनोपासनया शितेन- च्छित्त्वा मुनिर्गां विचरत्यतृष्ण: ॥ १७ ॥

ഈ അഹങ്കാരത്തിന് യഥാർത്ഥമായ ഒരു മൂലവും ഇല്ല; എങ്കിലും മനസ്, വാക്ക്, പ്രാണൻ, ശരീരം, കര്‍മ്മം എന്നിങ്ങനെ പല രൂപങ്ങളിൽ അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ സദ്ഗുരു-ഉപാസനയാൽ മൂർച്ചപ്പെട്ട ജ്ഞാനഖഡ്ഗം കൊണ്ട് അതിനെ വെട്ടിമാറ്റി, മുനി തൃഷ്ണാരഹിതനായി ലോകത്തിൽ വിഹരിക്കുന്നു।

Verse 18

ज्ञानं विवेको निगमस्तपश्च प्रत्यक्षमैतिह्यमथानुमानम् । आद्यन्तयोरस्य यदेव केवलं कालश्च हेतुश्च तदेव मध्ये ॥ १८ ॥

യഥാർത്ഥ ആത്മജ്ഞാനം ആത്മാവിനെയും ജഡത്തെയും വേർതിരിക്കുന്ന വിവേകത്തിലാണ്; ശാസ്ത്രപ്രമാണം, തപസ്, പ്രത്യക്ഷാനുഭവം, പുരാണങ്ങളുടെ ഐതിഹ്യവൃത്താന്തം, തർക്കാനുമാനം എന്നിവയാൽ അത് വളരുന്നു. സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് ഏകമായി ഉണ്ടായതും പ്രളയത്തിന് ശേഷം ഏകമായി ശേഷിക്കുന്നതും ആ പരമസത്യമേ; അവൻ തന്നെയാണ് കാലതത്ത്വവും പരമകാരണമും. സൃഷ്ടിയുടെ മദ്ധ്യത്തിലും അവൻ തന്നെയാണ് യാഥാർത്ഥ്യം.

Verse 19

यथा हिरण्यं स्वकृतं पुरस्तात् पश्चाच्च सर्वस्य हिरण्मयस्य । तदेव मध्ये व्यवहार्यमाणं नानापदेशैरहमस्य तद्वत् ॥ १९ ॥

എങ്ങനെ സ്വർണ്ണവസ്തുക്കൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നതിന് മുമ്പ് സ്വർണ്ണം മാത്രമുണ്ടോ, അവ നശിച്ച ശേഷം സ്വർണ്ണം മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ, ഇടയിൽ പല പേരുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചാലും സാരമായ യാഥാർത്ഥ്യം സ്വർണ്ണം തന്നെയോ; അതുപോലെ ഈ ലോകസൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പും പ്രളയത്തിന് ശേഷവും നിലനിൽപ്പുകാലത്തും ഞാൻ മാത്രമേ ഉള്ളൂ.

Verse 20

विज्ञानमेतत्‍त्रियवस्थमङ्ग गुणत्रयं कारणकार्यकर्तृ । समन्वयेन व्यतिरेकतश्च येनैव तुर्येण तदेव सत्यम् ॥ २० ॥

പ്രിയമേ! ഈ വിജ്ഞാനം പറയുന്നു: മനസ് ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്ന ചൈതന്യത്തിന്റെ മൂന്ന് അവസ്ഥകളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അവ പ്രകൃതിയുടെ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. അതേ മനസ് ഗ്രാഹകൻ, ഗ്രാഹ്യം, ഗ്രഹണനിയന്ത്രകൻ എന്ന മൂന്ന് വേഷങ്ങളിലും പ്രതിഭാസിക്കുന്നു; സമന്വയവും വ്യതിരേകവും വഴി അത് ത്രിവിധമായി പ്രകടമാകുന്നു. എന്നാൽ ഇതെല്ലാം വിട്ട് നിലകൊള്ളുന്ന നാലാം ഘടകം (തുരീയ) മാത്രമാണ് പരമസത്യം.

Verse 21

न यत् पुरस्तादुत यन्न पश्चा- न्मध्ये च तन्न व्यपदेशमात्रम् । भूतं प्रसिद्धं च परेण यद् यत् तदेव तत् स्यादिति मे मनीषा ॥ २१ ॥

ഭൂതത്തിൽ ഇല്ലാതെയും ഭാവിയിൽ ഇല്ലാതെയും ഇരിക്കുന്നതു, നിലനിൽക്കുന്ന കാലത്തും സ്വതന്ത്ര സത്തയില്ല; അത് പേരുമാത്രമായ ഉപാധിയാണ്. എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മറ്റൊന്നാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും വെളിപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഏതു വസ്തുവും അന്തത്തിൽ ആ മറ്റേതന്നെയാകുന്നു.

Verse 22

अविद्यमानोऽप्यवभासते यो वैकारिको राजससर्ग एष: । ब्रह्म स्वयंज्योतिरतो विभाति ब्रह्मेन्द्रियार्थात्मविकारचित्रम् ॥ २२ ॥

രജോഗുണത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഈ വൈകാരിക സൃഷ്ടി യാഥാർത്ഥത്തിൽ അസത്തായിട്ടും സത്യമായെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; കാരണം സ്വയംജ്യോതി ബ്രഹ്മം—സ്വപ്രകാശ പരമസത്യം—ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, വിഷയങ്ങൾ, മനസ്, ഭൗതതത്ത്വങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വൈവിധ്യരൂപത്തിൽ തന്നെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 23

एवं स्फुटं ब्रह्मविवेकहेतुभि: परापवादेन विशारदेन । छित्त्वात्मसन्देहमुपारमेत स्वानन्दतुष्टोऽखिलकामुकेभ्य: ॥ २३ ॥

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മവിവേകത്തിന് സഹായകമായ വ്യക്തമായ യുക്തികളാൽ പരമസത്യത്തിന്റെ അപൂർവ സ്ഥാനത്തെ ഗ്രഹിച്ച്, ദേഹത്തെ ആത്മാവെന്ന തെറ്റായ തിരിച്ചറിവിനെ നിപുണമായി ഖണ്ഡിച്ച്, ആത്മസ്വരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ സംശയങ്ങളും മുറിച്ചെറിയണം. ആത്മാനന്ദത്തിൽ തൃപ്തനായി ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കാമമയ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് വിരമിക്കണം.

Verse 24

नात्मा वपु: पार्थिवमिन्द्रियाणि देवा ह्यसुर्वायुर्जलम् हुताश: । मनोऽन्नमात्रं धिषणा च सत्त्व- महङ्कृति: खं क्षितिरर्थसाम्यम् ॥ २४ ॥

പൃഥ്വീതത്ത്വത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ഈ ഭൗതിക ശരീരം ആത്മാവല്ല; ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അല്ല, അവയുടെ അധിഷ്ഠാതൃ ദേവന്മാരും അല്ല, പ്രാണവായുവും അല്ല; ബാഹ്യവായു, ജലം, അഗ്നി എന്നിവയും അല്ല; മനസ്സും അല്ല—ഇവയെല്ലാം ജഡവസ്തുവത്രേ. അതുപോലെ ബുദ്ധി, ഭൗതികചേതന, അഹങ്കാരം, ആകാശം അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമി, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ, പ്രകൃതിയുടെ ആദിമ സമ്യാവസ്ഥ പോലും ആത്മാവിന്റെ യഥാർത്ഥ തിരിച്ചറിവല്ല.

Verse 25

समाहितै: क: करणैर्गुणात्मभि-र्गुणो भवेन्मत्सुविविक्तधाम्न: । विक्षिप्यमाणैरुत किं नु दूषणंघनैरुपेतैर्विगतै रवे: किम् ॥ २५ ॥

എന്റെ പരമവും സമ്പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധവുമായ വ്യക്തിസ്വരൂപം യഥാർത്ഥമായി സാക്ഷാത്കരിച്ചവന്, ഗുണങ്ങളുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങളായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ഏകാഗ്രമാകുന്നതിൽ എന്ത് പ്രത്യേക ശ്രേയസ്? മറുവശത്ത് അവ ചാഞ്ചല്യമാകുകയാണെങ്കിൽ എന്ത് ദോഷം? സത്യത്തിൽ, സൂര്യനോട് മേഘങ്ങൾ വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നതിന് എന്തർത്ഥം?

Verse 26

यथा नभो वाय्वनलाम्बुभूगुणै- र्गतागतैर्वर्तुगुणैर्न सज्जते । तथाक्षरं सत्त्वरजस्तमोमलै- रहंमते: संसृतिहेतुभि: परम् ॥ २६ ॥

ആകാശത്തിൽ വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി എന്നിവയുടെ ഗുണങ്ങൾ വരുകയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു; കാലാവസ്ഥകളോടൊപ്പം ചൂട്-തണുപ്പ് മുതലായ ഗുണങ്ങളും പ്രത്യക്ഷ-അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; എങ്കിലും ആകാശം അവയാൽ കുടുങ്ങുന്നില്ല. അതുപോലെ പരമവും അക്ഷരവുമായ ബ്രഹ്മം, അഹങ്കാരത്തിന്റെ സംസാരകാരണമാകുന്ന സത്ത്വ-രജസ്-തമസ് മലിനതകളാൽ ഒരിക്കലും ലിപ്തമാകുന്നില്ല.

Verse 27

तथापि सङ्ग: परिवर्जनीयो गुणेषु मायारचितेषु तावत् । मद्भ‍‍क्तियोगेन द‍ृढेन यावद् रजो निरस्येत मन:कषाय: ॥ २७ ॥

എന്നിരുന്നാലും, എന്റെ ദൃഢമായ ഭക്തിയോഗാഭ്യാസത്തിലൂടെ മനസ്സിലെ രജോഗുണജന്യ കഷായം (മലിനത) പൂർണ്ണമായി നീങ്ങുന്നതുവരെ, മായയാൽ നിർമ്മിതമായ ഗുണങ്ങളോടുള്ള സംഗം അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായി ഒഴിവാക്കണം.

Verse 28

यथामयोऽसाधुचिकित्सितो नृणां पुन: पुन: सन्तुदति प्ररोहन् । एवं मनोऽपक्व‍कषायकर्म कुयोगिनं विध्यति सर्वसङ्गम् ॥ २८ ॥

തെറ്റായി ചികിത്സിച്ച രോഗം വീണ്ടും വീണ്ടും പൊട്ടിവളർന്ന് രോഗിയെ വേദനിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, വികൃത വാസനകളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധിയാകാത്ത മനസ് കുയോഗിയെ വിഷയാസക്തിയിൽ ബന്ധിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും പീഡിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 29

कुयोगिनो ये विहितान्तरायै- र्मनुष्यभूतैस्‍त्रिदशोपसृष्टै: । ते प्राक्तनाभ्यासबलेन भूयो युञ्जन्ति योगं न तु कर्मतन्त्रम् ॥ २९ ॥

ചിലപ്പോൾ അസൂയയുള്ള ദേവന്മാർ അയക്കുന്ന കുടുംബാംഗങ്ങൾ, ശിഷ്യർ മുതലായ മനുഷ്യരൂപ തടസ്സങ്ങൾ കുയോഗിയുടെ പുരോഗതി തടയും; എന്നാൽ മുൻഅഭ്യാസബലത്തിൽ അവൻ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ വീണ്ടും യോഗം തുടരുകയും കർമജാലത്തിൽ ഇനി കുടുങ്ങാതിരിക്കുകയും ചെയ്യും।

Verse 30

करोति कर्म क्रियते च जन्तु: केनाप्यसौ चोदित आनिपातात् । न तत्र विद्वान् प्रकृतौ स्थितोऽपि निवृत्ततृष्ण: स्वसुखानुभूत्या ॥ ३० ॥

സാധാരണ ജീവി കർമ്മം ചെയ്യുകയും കർമ്മഫലത്താൽ രൂപാന്തരപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു; പല ആഗ്രഹങ്ങൾ കൊണ്ടു പ്രേരിതനായി മരണക്ഷണം വരെ ഫലലോഭത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ സ്വസ്വരൂപസുഖം അനുഭവിച്ച ജ്ഞാനി തൃഷ്ണ വിട്ട് ഫലകർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 31

तिष्ठन्तमासीनमुत व्रजन्तं शयानमुक्षन्तमदन्तमन्नम् । स्वभावमन्यत् किमपीहमान- मात्मानमात्मस्थमतिर्न वेद ॥ ३१ ॥

ആത്മത്തിൽ സ്ഥിരമായ ബോധമുള്ള ജ്ഞാനി തന്റെ ശരീരപ്രവർത്തനങ്ങൾ പോലും ശ്രദ്ധിക്കുകയില്ല. നിൽക്കുമ്പോഴും ഇരിക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും മൂത്രവിസർജനം ചെയ്യുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും മറ്റെന്തെങ്കിലും ചെയ്യുമ്പോഴും—ശരീരം തന്റെ സ്വഭാവപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് അവൻ അറിയുന്നു।

Verse 32

यदि स्म पश्यत्यसदिन्द्रियार्थं नानानुमानेन विरुद्धमन्यत् । न मन्यते वस्तुतया मनीषी स्वाप्नं यथोत्थाय तिरोदधानम् ॥ ३२ ॥

ആത്മസാക്ഷാത്കാരിയായ ഒരാൾ ചിലപ്പോൾ അശുദ്ധമായ വസ്തുവോ പ്രവർത്തിയോ കണ്ടാലും അതിനെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു കരുതുന്നില്ല. ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ മായാജന്യ ദ്വൈതത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്ന് വിവേചനത്തോടെ ഗ്രഹിച്ച്, ബുദ്ധിമാൻ അവയെ സത്യത്തിന് വിരുദ്ധവും വ്യത്യസ്തവും ആയി കാണുന്നു—ഉണർന്ന മനുഷ്യൻ മങ്ങിപ്പോകുന്ന സ്വപ്നത്തെ കാണുന്നതുപോലെ।

Verse 33

पूर्वं गृहीतं गुणकर्मचित्र- मज्ञानमात्मन्यविविक्तमङ्ग । निवर्तते तत् पुनरीक्षयैव न गृह्यते नापि विसृज्य आत्मा ॥ ३३ ॥

ഹേ അങ്ങേ! ഗുണങ്ങളുടെയും കര്‍മ്മങ്ങളുടെയും വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന വ്യാപ്തിയായി വളരുന്ന അജ്ഞാനം ബന്ധജീവന്‍ മുമ്പ് ആത്മാവിനോടു തന്നെ ഒന്നായി തെറ്റിദ്ധരിച്ചു സ്വീകരിച്ചു. എന്നാല്‍ ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ പുനര്‍ദര്‍ശനത്തിലൂടെ മോക്ഷസമയത്ത് അതേ അജ്ഞാനം അകലുന്നു. നിത്യാത്മാവ് ഒരിക്കലും സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നതുമല്ല, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതുമല്ല.

Verse 34

यथा हि भानोरुदयो नृचक्षुषां तमो निहन्यान्न तु सद् विधत्ते । एवं समीक्षा निपुणा सती मे हन्यात्तमिस्रं पुरुषस्य बुद्धे: ॥ ३४ ॥

സൂര്യോദയം മനുഷ്യരുടെ കണ്ണുകളെ മൂടിയിരുന്ന ഇരുട്ട് നീക്കുന്നു; പക്ഷേ അവർ കാണുന്ന വസ്തുക്കളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല—അവ മുമ്പേ ഉണ്ടായിരുന്നവയാണ്. അതുപോലെ, എന്നെക്കുറിച്ചുള്ള നിപുണവും സത്യവുമായ സാക്ഷാത്കാരം പുരുഷന്റെ ബുദ്ധിയിലെ തമസ്സിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 35

एष स्वयंज्योतिरजोऽप्रमेयो महानुभूति: सकलानुभूति: । एकोऽद्वितीयो वचसां विरामे येनेषिता वागसवश्चरन्ति ॥ ३५ ॥

പരമേശ്വരൻ സ്വയംജ്യോതി, അജന്മൻ, അപ്രമേയൻ. അവൻ ശുദ്ധചൈതന്യം; സർവ്വാനുഭവങ്ങളുടെ സാക്ഷി. അവൻ ഏകൻ, അദ്വിതീയൻ; സാധാരണ വാക്കുകൾ നിശ്ശബ്ദമാകുമ്പോഴാണ് അവനെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നത്. അവനാൽ തന്നെയാണ് വാക്കിന്റെ ശക്തിയും പ്രാണവായുക്കളും ചലിക്കുന്നത്.

Verse 36

एतावानात्मसम्मोहो यद् विकल्पस्तु केवले । आत्मनृते स्वमात्मानमवलम्बो न यस्य हि ॥ ३६ ॥

ആത്മാവിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഏതൊരു ദ്വൈതസദൃശമായ വ്യത്യാസവും മനസ്സിന്റെ മോഹം മാത്രമാണ്. സത്യത്തിൽ, സ്വന്തം ആത്മാവിനെ ഒഴികെ ആ കൽപ്പിത ദ്വൈതത്തിന് ആശ്രയം ഒന്നുമില്ല.

Verse 37

यन्नामाकृतिभिर्ग्राह्यं पञ्चवर्णमबाधितम् । व्यर्थेनाप्यर्थवादोऽयं द्वयं पण्डितमानिनाम् ॥ ३७ ॥

അഞ്ചു ഭൗതിക തത്ത്വങ്ങളുടെ ദ്വൈതം പേരും രൂപവും കൊണ്ടുമാത്രമാണ് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ ദ്വൈതം യാഥാർത്ഥ്യമെന്ന് പറയുന്നവർ പണ്ഡിതമാനികൾ; അവർ അടിസ്ഥാനമില്ലാത്ത കൽപ്പനകളെ വ്യർത്ഥമായി സിദ്ധാന്തമാക്കി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 38

योगिनोऽपक्व‍योगस्य युञ्जत: काय उत्थितै: । उपसर्गैर्विहन्येत तत्रायं विहितो विधि: ॥ ३८ ॥

ഇനിയും പാക്വമാകാത്ത യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യോഗിയുടെ ശരീരം ചിലപ്പോൾ വിവിധ ഉപസർഗങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെടാം; അതിനാൽ ഇവിടെ ഈ വിധി നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 39

योगधारणया कांश्चिदासनैर्धारणान्वितै: । तपोमन्त्रौषधै: कांश्चिदुपसर्गान् विनिर्दहेत् ॥ ३९ ॥

ചില ഉപസർഗങ്ങൾ യോഗധാരണയാൽ, ചിലത് ധാരണയോടുകൂടിയ ആസനങ്ങളാൽ; മറ്റുചിലത് തപസ്സ്, മന്ത്രങ്ങൾ, ഔഷധസസ്യങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ദഹിപ്പിച്ച് നീക്കാം।

Verse 40

कांश्चिन्ममानुध्यानेन नामसङ्कीर्तनादिभि: । योगेश्वरानुवृत्त्या वा हन्यादशुभदान् शनै: ॥ ४० ॥

ഈ അശുഭ ഉപസർഗങ്ങൾ എന്നെ നിരന്തരം സ്മരിക്കുന്നതിലൂടെ, എന്റെ പരിശുദ്ധ നാമങ്ങളുടെ ശ്രവണ-സങ്കീർത്തനത്തിലൂടെ, അല്ലെങ്കിൽ മഹാ യോഗേശ്വരന്മാരുടെ പാത പിന്തുടരുന്നതിലൂടെ ക്രമേണ നീങ്ങുന്നു।

Verse 41

केचिद् देहमिमं धीरा: सुकल्पं वयसि स्थिरम् । विधाय विविधोपायैरथ युञ्जन्ति सिद्धये ॥ ४१ ॥

ചില ധീര യോഗികൾ വിവിധ ഉപായങ്ങളാൽ ഈ ശരീരത്തെ രോഗവും ജരയും നിന്നു മോചിപ്പിച്ച് നിത്യയൗവനത്തിൽ സ്ഥിരമാക്കുന്നു; പിന്നെ ഭൗതിക സിദ്ധികൾ നേടാൻ യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നു।

Verse 42

न हि तत् कुशलाद‍ृत्यं तदायासो ह्यपार्थक: । अन्तवत्त्वाच्छरीरस्य फलस्येव वनस्पते: ॥ ४२ ॥

ഈ ദേഹസിദ്ധിയെ പരമാർത്ഥജ്ഞാനത്തിൽ നിപുണർ വളരെ വിലമതിക്കുന്നില്ല. ശരീരം നശ്വരമായതിനാൽ അതിനായി ചെയ്യുന്ന പരിശ്രമം വ്യർത്ഥം—വൃക്ഷം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും അതിന്റെ ഫലം നശിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 43

योगं निषेवतो नित्यं कायश्चेत् कल्पतामियात् । तच्छ्रद्दध्यान्न मतिमान्योगमुत्सृज्य मत्पर: ॥ ४३ ॥

യോഗം നിത്യമായി അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ദേഹം കുറെ മെച്ചപ്പെടാം; എന്നാൽ എന്നിൽ പരായണനായ ബുദ്ധിമാൻ യോഗത്തിലൂടെ ദേഹസിദ്ധി നേടാമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ വിശ്വാസം വെക്കുകയില്ല; ആ രീതികൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെയേ ഭജിക്കുന്നു।

Verse 44

योगचर्यामिमां योगी विचरन् मदपाश्रय: । नान्तरायैर्विहन्येत नि:स्पृह: स्वसुखानुभू: ॥ ४४ ॥

എന്റെ ആശ്രയം സ്വീകരിച്ച യോഗി ഈ യോഗചര്യയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, അന്തർആത്മസുഖം അനുഭവിക്കുന്നതിനാൽ നിർസ്പൃഹനായി നിലകൊള്ളുന്നു; അതുകൊണ്ട് തടസ്സങ്ങൾ അവനെ ഒരിക്കലും തോൽപ്പിക്കുകയില്ല।