Adhyaya 21

Verse 1

श्रीशुक उवाच इत्थं शरत्स्वच्छजलं पद्माकरसुगन्धिना । न्यविशद् वायुना वातं सगोगोपालकोऽच्युत: ॥ १ ॥

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശരത്കാലത്ത് ജലം സുതാര്യമായി, താമരക്കുളങ്ങളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ തണുത്ത കാറ്റ് വീശി. അച്യുതനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പശുക്കളോടും ഗോപാലസഖാക്കളോടും കൂടി വൃന്ദാവനവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 2

कुसुमितवनराजिशुष्मिभृङ्ग- द्विजकुलघुष्टसर:सरिन्महीध्रम् । मधुपतिरवगाह्य चारयन् गा: सहपशुपालबलश्चुकूज वेणुम् ॥ २ ॥

പുഷ്പിതമായ വനനിരകളിൽ മദിച്ച തേൻചീറ്റകളുടെ മുഴക്കവും പക്ഷിസമൂഹങ്ങളുടെ കൂജനവും കൊണ്ട് വൃന്ദാവനത്തിലെ തടാകങ്ങളും നദികളും പർവതങ്ങളും മുഴങ്ങിപ്പൊങ്ങി. മധുപതിയായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ ബലരാമനോടും ഗോപാലബാലകരോടും കൂടി വനത്തിലേക്ക് കടന്ന്, പശുക്കളെ മേയിച്ചുകൊണ്ട് വേണു മുഴക്കി।

Verse 3

तद् व्रजस्त्रिय आश्रुत्य वेणुगीतं स्मरोदयम् । काश्चित्परोक्षं कृष्णस्य स्वसखीभ्योऽन्ववर्णयन् ॥ ३ ॥

വ്രജത്തിലെ യുവതികൾ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വേണുഗീതം—സ്മരോദയം ഉണർത്തുന്നതു—കേട്ടപ്പോൾ, ചിലർ രഹസ്യമായി സഖിമാരോട് കൃഷ്ണഗുണങ്ങൾ വിവരിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 4

तद्वर्णयितुमारब्धा: स्मरन्त्य: कृष्णचेष्टितम् । नाशकन् स्मरवेगेन विक्षिप्तमनसो नृप ॥ ४ ॥

അവർ കൃഷ്ണനെ വർണ്ണിക്കാൻ തുടങ്ങി; എന്നാൽ അവന്റെ ലീലകൾ ഓർത്തതുമാത്രം, ഹേ രാജാവേ, സ്മരവേഗം അവരുടെ മനസ്സിനെ കലക്കി, അവർക്ക് സംസാരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല।

Verse 5

बर्हापीडं नटवरवपु: कर्णयो: कर्णिकारं बिभ्रद् वास: कनककपिशं वैजयन्तीं च मालाम् । रन्ध्रान् वेणोरधरसुधया पूरयन्गोपवृन्दै- र्वृन्दारण्यं स्वपदरमणं प्राविशद् गीतकीर्ति: ॥ ५ ॥

തലയിൽ മയൂരപ്പീഠം, ചെവികളിൽ നീല കർണികാരപുഷ്പങ്ങൾ, സ്വർണ്ണകാന്തിയുള്ള പീതാംബരം, വൈജയന്തീമാല എന്നിവ ധരിച്ചു, നട്ടവരരൂപനായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ അധരസുധയാൽ വേണുവിന്റെ രന്ധ്രങ്ങൾ നിറച്ചുകൊണ്ട്, ഗോപബാലരുടെ കീർത്തനത്തോടൊപ്പം, തന്റെ പാദമുദ്രകളാൽ അലങ്കരിച്ച് വൃന്ദാവനവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 6

इति वेणुरवं राजन् सर्वभूतमनोहरम् । श्रुत्वा व्रजस्त्रिय: सर्वा वर्णयन्त्योऽभिरेभिरे ॥ ६ ॥

ഹേ രാജാവേ, സർവ്വജീവികളുടെ മനസ്സിനെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന കൃഷ്ണന്റെ വേണുനാദം കേട്ട് വ്രജത്തിലെ എല്ലാ യുവതികളും പരസ്പരം ആലിംഗനം ചെയ്ത് അതിനെ വർണ്ണിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 7

श्रीगोप्य ऊचु: अक्षण्वतां फलमिदं न परं विदाम: सख्य: पशूननु विवेशयतोर्वयस्यै: । वक्त्रं व्रजेशसुतयोरनवेणु जुष्टं यैर्वा निपीतमनुरक्तकटाक्षमोक्षम् ॥ ७ ॥

ശ്രീഗോപികൾ പറഞ്ഞു—സഖികളേ, കണ്ണുകൾക്കുള്ള ഇതിലധികം ഫലം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല: നന്ദമഹാരാജന്റെ ഈ രണ്ടു പുത്രന്മാർ സഖാക്കളോടൊപ്പം പശുക്കളെ മുന്നിൽ ഓടിച്ചു കാട്ടിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ, വേണുവാൽ ശോഭിക്കുന്ന അവരുടെ മുഖവും വൃന്ദാവനവാസികളിലേക്കുള്ള പ്രേമഭരിതമായ കടാക്ഷവും—ഇത് കണ്ടവർ ധന്യർ।

Verse 8

चूतप्रवालबर्हस्तबकोत्पलाब्ज- मालानुपृक्तपरिधानविचित्रवेशौ । मध्ये विरेजतुरलं पशुपालगोष्ठ्यां रङ्गे यथा नटवरौ क्‍व च गायमानौ ॥ ८ ॥

പുതിയ മാവിൻ തളിരുകൾ, മയില്പീലി, കുമുദ-ഉത്പല-പദ്മങ്ങൾ, പൂമൊട്ടുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച്, മാലകൾ പതിഞ്ഞ വർണ്ണവൈവിധ്യമാർന്ന വേഷത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനും ബലരാമനും ഗോപബാലരുടെ നടുവിൽ അത്യന്തം ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു. നാടകവേദിയിലെ ശ്രേഷ്ഠ നർത്തകരെപ്പോലെ തോന്നി, ചിലപ്പോൾ പാടുകയും ചെയ്തു.

Verse 9

गोप्य: किमाचरदयं कुशलं स्म वेणु- र्दामोदराधरसुधामपि गोपिकानाम् । भुङ्क्ते स्वयं यदवशिष्टरसं ह्रदिन्यो हृष्यत्त्वचोऽश्रु मुमुचुस्तरवो यथार्या: ॥ ९ ॥

ഹേ ഗോപിമാരേ! ഈ വേണു എന്ത് ശുഭകർമ്മം ചെയ്തിട്ടുണ്ടാകാം—ദാമോദരന്റെ അധരസുധ അത് തനിച്ചായി ആസ്വദിച്ച്, ഞങ്ങൾക്ക് വെറും ശേഷിച്ച രുചി മാത്രം വിട്ടുതരുന്നു; ആ അമൃതം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഞങ്ങളായ ഗോപിമാർക്കുള്ളതല്ലേ! വേണുവിന്റെ പൂർവ്വികരായ മുളമരങ്ങൾ ആനന്ദാശ്രു ചൊരിയുന്നു; അത് ജനിച്ച തീരത്തിലെ നദീമാതാവ് ഹർഷത്തോടെ രോമാഞ്ചിതയായി—അവളുടെ താമരകൾ ദേഹരോമങ്ങളെന്നപോലെ നിവർന്നുനിൽക്കുന്നു.

Verse 10

वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीर्तिं यद् देवकीसुतपदाम्बुजलब्धलक्ष्मि । गोविन्दवेणुमनु मत्तमयूरनृत्यं प्रेक्ष्याद्रिसान्ववरतान्यसमस्तसत्त्वम् ॥ १० ॥

ഹേ സഖി! ദേവകീസുതനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മസമ്പത്ത് ലഭിച്ചതിനാൽ വൃന്ദാവനം ഭൂമിയുടെ കീർത്തി പരത്തുന്നു. ഗോവിന്ദന്റെ വേണുനാദത്തെ അനുഗമിച്ച് മയിലുകൾ മത്തായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; മലമുകളുകളിൽ നിന്ന് അത് കണ്ട മറ്റു സകല ജീവികളും സ്തംഭിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 11

धन्या: स्म मूढगतयोऽपि हरिण्य एता या नन्दनन्दनमुपात्तविचित्रवेशम् । आकर्ण्य वेणुरणितं सहकृष्णसारा: पूजां दधुर्विरचितां प्रणयावलोकै: ॥ ११ ॥

ധന്യരാണ് ഈ നിർമലമായ മാൻപെൺകിടാക്കൾ പോലും; നന്ദനന്ദനനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അടുക്കൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു—അവൻ വിചിത്രവേഷത്തിൽ വേണു വായിക്കുന്നു. കൃഷ്ണസാര മാൻകളോടൊപ്പം ഇവർ വേണുനാദം കേട്ട്, പ്രണയഭരിതമായ ദൃഷ്ടികളാൽ പ്രഭുവിനെ പൂജിക്കുന്നതുപോലെ നിൽക്കുന്നു.

Verse 12

कृष्णं निरीक्ष्य वनितोत्सवरूपशीलं श्रुत्वा च तत्‍क्‍वणितवेणुविविक्तगीतम् । देव्यो विमानगतय: स्मरनुन्नसारा भ्रश्यत्प्रसूनकबरा मुमुहुर्विनीव्य: ॥ १२ ॥

കൃഷ്ണനെ കണ്ടു—അവന്റെ രൂപവും ശീലവും സ്ത്രീകൾക്ക് ഉത്സവംപോലെ—അവന്റെ മുഴങ്ങുന്ന വേണുവിന്റെ ഏകാന്തഗാനം കേട്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം വിമാനങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കവെ കാമദേവന്റെ ഉത്തേജനത്തിൽ വിറച്ചു. അവർ അത്രമേൽ മോഹിതരായി, മുടിയിലെ പൂക്കൾ വീണുപോയി, അരക്കെട്ടുകൾ സളളമായി, അവർ മയങ്ങിപ്പോയതുപോലെ ആയി.

Verse 13

गावश्च कृष्णमुखनिर्गतवेणुगीत- पीयूषमुत्तभितकर्णपुटै: पिबन्त्य: । शावा: स्‍नुतस्तनपय:कवला: स्म तस्थु- र्गोविन्दमात्मनि द‍ृशाश्रुकला: स्पृशन्त्य: ॥ १३ ॥

കൃഷ്ണന്റെ വായിൽ നിന്നുയരുന്ന വേണുഗീതാമൃതം പശുക്കൾ ഉയർത്തിയ ചെവികളെ പാത്രമാക്കി കുടിക്കുന്നു. അമ്മയുടെ നനഞ്ഞ മുലകളിലെ പാലം വായിൽ നിറച്ച കിടാക്കൾ നിശ്ചലമായി നിന്നു, കണ്ണുനിറഞ്ഞ ദൃഷ്ടിയാൽ ഗോവിന്ദനെ അന്തരത്തിൽ സ്വീകരിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 14

प्रायो बताम्ब विहगा मुनयो वनेऽस्मिन् कृष्णेक्षितं तदुदितं कलवेणुगीतम् । आरुह्य ये द्रुमभुजान् रुचिरप्रवालान् श‍ृण्वन्ति मीलितद‍ृशो विगतान्यवाच: ॥ १४ ॥

അമ്മേ, ഈ വനത്തിലെ പക്ഷികൾ മുണിമാരെപ്പോലെ തന്നെയായി. കൃഷ്ണനെ കാണാൻ അവർ വൃക്ഷങ്ങളുടെ മനോഹര ശാഖകളിൽ കയറി കണ്ണടച്ച്, മൗനത്തിൽ അവന്റെ മധുര വേണുനാദം കേൾക്കുന്നു; മറ്റൊരു ശബ്ദവും അവരെ ആകർഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 15

नद्यस्तदा तदुपधार्य मुकुन्दगीत- मावर्तलक्षितमनोभवभग्नवेगा: । आलिङ्गनस्थगितमूर्मिभुजैर्मुरारे- र्गृह्णन्ति पादयुगलं कमलोपहारा: ॥ १५ ॥

നദികൾ മുകുന്ദന്റെ വേണുഗീതം കേൾക്കുമ്പോൾ അവരുടെ മനസ്സിൽ ആകാംക്ഷ ഉണരുന്നു; പ്രവാഹവേഗം തകർന്നു ചുഴികളായി കലങ്ങുന്നു. പിന്നെ തരംഗങ്ങളെന്ന ഭുജങ്ങളാൽ മുരാരിയുടെ പദ്മപാദങ്ങളെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പിടിച്ചു, താമരപ്പൂക്കൾ അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 16

द‍ृष्ट्वातपे व्रजपशून् सह रामगोपै: सञ्चारयन्तमनु वेणुमुदीरयन्तम् । प्रेमप्रवृद्ध उदित: कुसुमावलीभि: सख्युर्व्यधात् स्ववपुषाम्बुद आतपत्रम् ॥ १६ ॥

വെയിലിന്റെ കഠിനതാപത്തിലും ബലരാമനും ഗോപബാലന്മാരും കൂടെ ശ്രീകൃഷ്ണൻ വ്രജത്തിലെ മൃഗങ്ങളെ മേയിച്ചുകൊണ്ട് നിരന്തരം വേണു മുഴക്കുന്നു. അത് കണ്ട ആകാശത്തിലെ മേഘം പ്രേമത്തോടെ വ്യാപിച്ചു, പുഷ്പങ്ങളുപോലുള്ള ജലബിന്ദുക്കളാൽ തന്റെ ശരീരത്തെ തന്നെ കുടയായി തീർത്ത് സുഹൃത്തിനായി മുകളിലൂടെ നിഴൽ പകരുന്നു.

Verse 17

पूर्णा: पुलिन्द्य उरुगायपदाब्जराग- श्रीकुङ्कुमेन दयितास्तनमण्डितेन । तद्दर्शनस्मररुजस्तृणरूषितेन लिम्पन्त्य आननकुचेषु जहुस्तदाधिम् ॥ १७ ॥

വൃന്ദാവന പ്രദേശത്തെ പുലിന്ദ സ്ത്രീകൾ ഉരുഗായൻ (കൃഷ്ണൻ)ന്റെ പദ്മപാദങ്ങളുടെ വർണ്ണം പറ്റിയ ചുവന്ന കുങ്കുമം കണ്ടു കാമവേദനയിൽ കലങ്ങുന്നു. അത് ആദ്യം അവന്റെ പ്രിയകളുടെ സ്തനങ്ങളെ അലങ്കരിച്ച കുങ്കുമം; പുല്ലിൽ പതിഞ്ഞതിനെ അവർ മുഖത്തും വക്ഷസ്സിലും പുരട്ടുമ്പോൾ അവരുടെ വ്യാകുലത ശമിക്കുന്നു.

Verse 18

हन्तायमद्रिरबला हरिदासवर्यो यद् रामकृष्णचरणस्परशप्रमोद: । मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत् पानीयसूयवसकन्दरकन्दमूलै: ॥ १८ ॥

അഹോ, ഈ ഗോവർധനഗിരി ഹരിദാസന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ! സഖികളേ, ഇത് ശ്രീകൃഷ്ണ-ബലരാമർക്കും അവരുടെ കിടാക്കൾക്കും പശുക്കൾക്കും ഗോപസഖാക്കൾക്കും കുടിവെള്ളം, മൃദുവായ പുല്ല്, ഗുഹകൾ, ഫല-പുഷ്പങ്ങൾ, പച്ചക്കറികൾ, കന്ദമൂലങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി ഭഗവാനെ ആദരിക്കുന്നു. അവരുടെ പാദസ്പർശത്തിൽ ഇത് ആഹ്ലാദിക്കുന്നു.

Verse 19

गा गोपकैरनुवनं नयतोरुदार- वेणुस्वनै: कलपदैस्तनुभृत्सु सख्य: । अस्पन्दनं गतिमतां पुलकस्तरुणां निर्योगपाशकृतलक्षणयोर्विचित्रम् ॥ १९ ॥

സഖികളേ, ശ്രീകൃഷ്ണനും ബലരാമനും ഗോപസഖാക്കളോടൊപ്പം പശുക്കളെ കാട്ടിലൂടെ നയിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ ഉദാര വേണുനാദത്തിന്റെ മധുര സ്വരങ്ങൾ കേട്ട് ചലിക്കുന്ന ജീവികൾ സ്തംഭിക്കുന്നു; അചലമായ വൃക്ഷങ്ങളും രോമാഞ്ചത്തോടെ വിറയ്ക്കുന്നു. പാൽ കറക്കുമ്പോൾ പശുക്കളുടെ പിന്നുകാലുകൾ കെട്ടാൻ അവർ വഹിക്കുന്ന കയറുകൾ—ഇതെല്ലാം എത്ര അത്ഭുതം!

Verse 20

एवंविधा भगवतो या वृन्दावनचारिण: । वर्णयन्त्यो मिथो गोप्य: क्रीडास्तन्मयतां ययु: ॥ २० ॥

ഇങ്ങനെ വൃന്ദാവനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ ലീലകൾ പരസ്പരം വർണ്ണിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഗോപികൾ പൂർണ്ണമായി അവനിൽ തന്നെ ലീനരായി.