Previous Verse
Next Verse

Shloka 25

Kāliya-damana: Kṛṣṇa Subdues the Serpent and Purifies the Yamunā

तं जिह्वया द्विशिखया परिलेलिहानं द्वे सृक्‍वणी ह्यतिकरालविषाग्निद‍ृष्टिम् । क्रीडन्नमुं परिससार यथा खगेन्द्रो बभ्राम सोऽप्यवसरं प्रसमीक्षमाण: ॥ २५ ॥

taṁ jihvayā dvi-śikhayā parilelihānaṁ dve sṛkvaṇī hy ati-karāla-viṣāgni-dṛṣṭim krīḍann amuṁ parisasāra yathā khagendro babhrāma so ’py avasaraṁ prasamīkṣamāṇaḥ

കാളിയൻ ഇരട്ടമുനയുള്ള നാവുകൊണ്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും അധരങ്ങൾ നക്കിക്കൊണ്ട്, ഭീകരമായ വിഷാഗ്നിദൃഷ്ടിയോടെ കൃഷ്ണനെ നോക്കി. എന്നാൽ കൃഷ്ണൻ ഗരുഡൻ പാമ്പിനോട് കളിക്കുന്നതുപോലെ കളിയായി അവനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു; കാളിയനും കടിക്കാനുള്ള അവസരം തേടി ചുറ്റി നടന്നു.

तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जिह्वयाwith (his) tongue
जिह्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
द्विशिखयाtwo-forked
द्विशिखया:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि-शिखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वे शिखे यस्याः)
परिलेलिहानम्licking (him) all over
परिलेलिहानम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootपरि√लिह् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शानच्), आत्मनेपदी; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'licking all around'
द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
सृक्वणीjaws / corners of the mouth
सृक्वणी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसृक्वणि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन (or प्रथमा with 'two jaws'); here as object/feature described
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle/emphasis)
अतिकरालविषाग्निदृष्टिम्with a gaze like terribly fierce poisonous fire
अतिकरालविषाग्निदृष्टिम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति-कराल-विष-अग्नि-दृष्टि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—अव्ययीभाव (अति+कराल) + तत्पुरुष (विषाग्निः इव दृष्टिः)
क्रीडन्sporting / playing
क्रीडन्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootक्रीड् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'playing'
अमुम्that one (him)
अमुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
परिससारcircled around
परिससार:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootपरि√सृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपदी
यथाas
यथा:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (comparative)
खगेन्द्रःthe king of birds (Garuḍa)
खगेन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootखग-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (खगानाम् इन्द्रः)
बभ्रामmoved about / circled
बभ्राम:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपदी
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/even)
अवसरम्an opening / opportunity
अवसरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअवसर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रसमीक्षमाणःcarefully watching for
प्रसमीक्षमाणः:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र-सम्√ईक्ष् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शानच्), आत्मनेपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'carefully watching/looking for'

Lord Kṛṣṇa moved around the serpent so skillfully that Kāliya could find no opportunity to bite Him. Thus the snake was defeated by Śrī Kṛṣṇa’s transcendental agility.

K
Kṛṣṇa
K
Kāliya
G
Garuḍa

FAQs

This verse depicts Kṛṣṇa fearlessly and playfully circling the serpent, showing divine mastery over deadly danger while Kāliya searches for a chance to strike.

Garuḍa is invoked as the classic serpent-subduer; the comparison highlights Kṛṣṇa’s effortless supremacy, as He moves like the ‘king of birds’ around a snake.

Like Kāliya looking for an opportunity, harmful habits and negativity seek openings; steady remembrance of Kṛṣṇa and disciplined attention help close those openings and remain protected.